Từ tiềm năng văn hóa đến động lực phát triển công nghiệp sáng tạo

Không chỉ sở hữu hệ thống di sản, cảnh quan, tài nguyên du lịch và đời sống văn hóa phong phú, Đà Nẵng đang đứng trước cơ hội hình thành một hệ sinh thái công nghiệp văn hóa có khả năng tạo ra giá trị kinh tế mới.

Hội nghị Xúc tiến phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Đà Nẵng diễn ra ngày 2/10 tại Đà Nẵng là bước đi nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng, Nhà nước về Phát triển Văn hóa; đồng thời thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa trở thành một trong những ngành kinh tế quan trọng của thành phố. Theo đó, Đà Nẵng định hướng tập trung phát triển 06 ngành công nghiệp văn hóa trọng điểm, đó là: nghệ thuật biểu diễn, điện ảnh, mỹ thuật - triển lãm, du lịch văn hóa, nội dung số và thủ công mỹ nghệ. Đây là những ngành có khả năng hình thành sản phẩm cụ thể, có thị trường và có khả năng phát triển dài hạn trên cơ sở tiềm năng, thế mạnh của địa phương.

* Từ tài nguyên văn hóa đến nguồn lực tăng trưởng

Hội nghị Xúc tiến phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Đà Nẵng có sự tham dự của các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp trong nước, quốc tế... Hội nghị được xác định là diễn đàn kết nối giữa chính quyền với cộng đồng doanh nghiệp, nhà đầu tư, tổ chức nghề nghiệp và các đối tác quốc tế; đồng thời giới thiệu tiềm năng, lợi thế, cơ chế, chính sách và định hướng phát triển công nghiệp văn hóa của thành phố Đà Nẵng.

Trong bối cảnh không gian phát triển của Đà Nẵng được mở rộng, thành phố có thêm điều kiện để kết nối các nguồn lực văn hóa, du lịch, công nghệ và sáng tạo. Hệ thống di sản, làng nghề, cảnh quan biển, sông, núi, đô thị, các không gian văn hóa cùng lợi thế về hạ tầng, công nghệ và dịch vụ được nhìn nhận không chỉ như những tài nguyên để khai thác du lịch, mà còn là nguyên liệu cho quá trình sáng tạo sản phẩm và hình thành thị trường.

Theo định hướng được đặt ra tại Hội nghị, Đà Nẵng tập trung phát triển 6 ngành công nghiệp văn hóa trọng điểm gồm nghệ thuật biểu diễn, điện ảnh, mỹ thuật - triển lãm, du lịch văn hóa, nội dung số và thủ công mỹ nghệ. Đây là những lĩnh vực có khả năng tạo ra sản phẩm cụ thể, có thị trường và có triển vọng phát triển dài hạn dựa trên thế mạnh của thành phố.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi nhấn mạnh, mục tiêu của thành phố không dừng lại ở việc bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa sẵn có, mà phải biến các nguồn lực ấy thành sản phẩm, dịch vụ có dấu ấn riêng, có khả năng cạnh tranh và tạo giá trị gia tăng.

Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của Đà Nẵng là nhận diện đúng một trong những "điểm nghẽn" của công nghiệp văn hóa: tiềm năng lớn nhưng khả năng chuyển hóa tiềm năng thành sản phẩm có sức cạnh tranh còn hạn chế. Vì thế, thành phố đặt ra yêu cầu chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển; từ khai thác tài nguyên sẵn có sang đầu tư cho sáng tạo, công nghệ và nội dung; từ những hoạt động ngắn hạn sang phát triển sản phẩm, thị trường và chuỗi giá trị dài hạn.

Nói cách khác, thành phố không chỉ hướng đến việc có thêm những lễ hội, chương trình nghệ thuật hay sự kiện văn hóa, mà quan trọng hơn là sau mỗi sự kiện phải hình thành được những sản phẩm, dịch vụ, thị trường và năng lực sáng tạo mới.

* Công nghiệp điện ảnh và câu hỏi "điều gì sẽ ở lại?"

Một trong những nội dung nổi bật tại Hội nghị là câu chuyện phát triển công nghiệp điện ảnh từ nền tảng Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng (DANAFF).

Trong tham luận "Cơ hội phát triển công nghiệp điện ảnh Đà Nẵng từ thành công của các kỳ Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng", TS Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam, Giám đốc DANAFF, nêu vấn đề có tính gợi mở: điều gì sẽ ở lại thành phố khi những suất chiếu kết thúc và khách mời đã rời Đà Nẵng? Đây cũng chính là câu hỏi về khả năng chuyển hóa một sự kiện văn hóa thành năng lực phát triển công nghiệp văn hoá.

Theo TS Ngô Phương Lan, sau bốn kỳ tổ chức kể từ năm 2023, DANAFF từng bước xác lập chất lượng tuyển chọn phim, không gian đối thoại giữa điện ảnh Việt Nam và châu Á, chương trình dành cho công chúng và mạng lưới chuyên môn. Sự phát triển đáng chú ý nhất không chỉ là mở rộng quy mô, mà mở rộng chức năng: từ nơi chiếu phim và trao giải thành nơi nuôi dưỡng dự án, đào tạo tài năng và kết nối thị trường.

Cụ thể, DANAFF IV năm 2026 giới thiệu hơn 100 bộ phim của 30 quốc gia và vùng lãnh thổ, với gần 200 buổi chiếu; thu hút hơn 1.000 đại biểu, khách mời, trong đó có hơn 300 đại biểu quốc tế, cùng hàng chục nghìn khán giả. Theo TS Ngô Phương Lan, phía sau những con số đó là những tài sản quan trọng hơn đối với công nghiệp điện ảnh: uy tín thương hiệu DANAFF, mạng lưới trực tiếp với các nhà sản xuất, nhà làm phim và kinh nghiệm tổ chức được tích lũy qua nhiều năm.

Điều này cho thấy một sự kiện văn hóa, nếu được tổ chức có chiến lược, có thể trở thành "hạ tầng mềm" của một ngành công nghiệp. Uy tín của một liên hoan phim có thể thu hút nhà làm phim; mạng lưới chuyên môn có thể mở ra cơ hội hợp tác; khán giả có thể trở thành nền tảng thị trường; còn các chương trình đào tạo và phát triển dự án có thể tạo nguồn nhân lực cho ngành.

Từ góc nhìn đó, TS Ngô Phương Lan đề xuất phát triển thị trường khán giả điện ảnh quanh năm thông qua các tuần phim chuyên đề, hoạt động chiếu phim tại trường học và không gian công cộng, giao lưu với người làm phim, câu lạc bộ điện ảnh và các chương trình dành cho thanh thiếu niên, sinh viên.

Bởi một liên hoan phim chỉ diễn ra trong một khoảng thời gian nhất định, trong khi công nghiệp điện ảnh cần một thị trường hoạt động liên tục. Như TS Ngô Phương Lan phân tích, "một cộng đồng xem phim hoạt động mười hai tháng" mới thực sự là nền tảng của thị trường, thay vì chỉ dựa vào lượng khán giả tập trung trong thời gian diễn ra liên hoan.

* Từ đào tạo nhân lực đến hình thành dự án

Nếu khán giả là một đầu ra của thị trường, thì con người, ý tưởng và kịch bản lại là điểm khởi đầu của chuỗi sản xuất.

TS Ngô Phương Lan đặc biệt nhấn mạnh vai trò của DANAFF Talents. Năm 2026, chương trình nhận hơn 350 hồ sơ, tuyển chọn 8 dự án vào Script Lab phim Việt Nam và 10 dự án phim nghệ thuật châu Á. Các dự án được đào tạo, thuyết trình và gặp gỡ đối tác tại chợ dự án; chương trình có sự hợp tác chuyên môn với Đại học Columbia cùng các chuyên gia Pháp, Hàn Quốc.

Tuy nhiên, giá trị của đào tạo chỉ thực sự được chuyển hóa thành giá trị kinh tế khi những người được đào tạo có cơ hội tham gia vào quá trình sản xuất thực tế. Vì vậy, TS Ngô Phương Lan đề xuất xây dựng một lộ trình nối tiếp DANAFF Talents, từ tuyển chọn, đào tạo đến thực tập, cố vấn và kết nối dự án với các cơ sở dịch vụ, bối cảnh và doanh nghiệp địa phương.

Một hướng đi khác được TS Ngô Phương Lan nhấn mạnh là phát triển DANAFF Industry Days thành một không gian kết nối công nghiệp thực chất. Năm 2026, chương trình đưa 10 công ty sản xuất phim Việt Nam gặp hơn 20 đơn vị phát hành quốc tế đến từ hơn 10 quốc gia và vùng lãnh thổ. Theo TS Ngô Phương Lan, khi những cuộc gặp, trao đổi thị trường và đối thoại về phát hành diễn ra tại Đà Nẵng, thành phố bắt đầu trở thành nơi diễn ra các hoạt động giao dịch của ngành, chứ không chỉ là địa điểm tổ chức một sự kiện điện ảnh.

Từ đó, đề xuất phát triển Industry Days thành Industry Connect không chỉ nhằm tăng số lượng cuộc gặp, mà quan trọng hơn là theo dõi kết quả sau cuộc gặp: có dự án nào tiếp tục được phát triển, có hợp đồng phân phối hay đồng sản xuất nào được hình thành, có đoàn phim nào khảo sát bối cảnh và có bao nhiêu công việc được thực hiện tại địa phương.

Đây chính là tư duy thị trường mà công nghiệp văn hóa cần: không dừng ở "độ nóng" của một sự kiện, mà phải đo được những giá trị được tạo ra sau sự kiện.

* Không gian sáng tạo cần được tổ chức thành hệ sinh thái

Từ góc độ quy hoạch và phát triển hệ sinh thái văn hóa, PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, cho rằng lợi thế nổi bật của Đà Nẵng là khả năng kết nối du lịch, công nghệ, điện ảnh, sự kiện và nội dung số với Hội An - thành viên Mạng lưới các Thành phố sáng tạo UNESCO về Thủ công và Nghệ thuật dân gian - cùng hệ thống di sản, làng nghề và không gian sáng tạo.

Theo quan điểm này, Đà Nẵng cần tổ chức công nghiệp văn hóa theo chuỗi giá trị và hệ sinh thái, thay vì để từng lĩnh vực phát triển rời rạc. Cùng với đó là yêu cầu chú trọng năng suất, tài sản trí tuệ, thị trường và khả năng giữ lại giá trị tại địa phương.

Đây là vấn đề có ý nghĩa quyết định. Một lễ hội có thể tạo dòng khách trong vài ngày; một bộ phim có thể quảng bá hình ảnh điểm đến; một sản phẩm thủ công có thể trở thành quà tặng du lịch; một nhân vật số có thể phát triển thành tài sản trí tuệ. Nhưng nếu những mắt xích ấy không được kết nối, giá trị kinh tế và văn hóa sẽ bị phân tán.

Ở góc nhìn doanh nghiệp, ông Nguyễn Văn Bình, Chủ tịch Sun Group Vùng Miền Trung, cho rằng lễ hội, sự kiện cần được phát triển thành sản phẩm có chuỗi giá trị, kéo theo lưu trú, ẩm thực, thương mại và kinh tế đêm. Từ thành công của Lễ hội Pháo hoa quốc tế Đà Nẵng, doanh nghiệp đề xuất nghiên cứu một "mùa DIFF" kết hợp âm nhạc, trình diễn ánh sáng, ẩm thực và chợ đêm, qua đó kéo dài thời gian lưu trú và tăng chi tiêu của du khách.

Trong khi đó, đại diện Hiệp hội Kinh doanh Nhân vật Hàn Quốc Lee Jinsik đề xuất Đà Nẵng nghiên cứu phát triển tài sản trí tuệ gắn với các nhân vật sáng tạo. Từ IP nhân vật, thành phố có thể mở rộng sang thị trường cấp phép, sản phẩm lưu niệm, lễ hội, hoạt động du lịch và đào tạo nguồn nhân lực.

Những đề xuất này cho thấy công nghiệp văn hóa không chỉ nằm trong phạm vi nghệ thuật. Đó là một chuỗi liên kết giữa sáng tạo, công nghệ, sở hữu trí tuệ, du lịch, thương mại, dịch vụ và thị trường.

* Kiến tạo một điểm đến cùa công nghiệp văn hóa

Hội nghị Xúc tiến phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Đà Nẵng cũng ghi dấu bằng các thỏa thuận hợp tác trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa, điện ảnh, lễ hội, concert, nội dung số, du lịch văn hóa và kinh tế ban đêm. Trong đó, Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam hợp tác phát triển điện ảnh và xây dựng Đà Nẵng trở thành điểm đến của các dự án sản xuất phim; DatVietVAC dự kiến đồng hành tư vấn, triển khai chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa Đà Nẵng giai đoạn 2026-2032 và tổ chức các lễ hội âm nhạc quy mô quốc gia, quốc tế; Sun Group và Vinpearl đồng hành phát triển các lễ hội, concert, sự kiện...

Với những hợp tác nêu trên, rõ ràng, Đà Nẵng đang thêm có nhiều điều kiện để trở thành một điểm đến của công nghiệp văn hóa trong khu vực: tài nguyên văn hóa đa dạng, lợi thế du lịch, hạ tầng đô thị, năng lực công nghệ, mạng lưới quốc tế và cộng đồng doanh nghiệp có khả năng đầu tư. Thành phố cũng đang sở hữu những thương hiệu sự kiện, lễ hội và văn hóa có khả năng tiếp tục phát triển.

Nhưng tiềm năng chỉ trở thành nguồn lực phát triển khi được đặt trong một hệ sinh thái đủ mạnh. Điều đó đòi hỏi một sự chuyển đổi căn bản: Nhà nước kiến tạo - doanh nghiệp dẫn dắt - nghệ sĩ sáng tạo - cộng đồng đồng hành; từ khai thác tài nguyên sang đầu tư cho sáng tạo; từ sự kiện sang sản phẩm; từ sản phẩm sang thị trường và chuỗi giá trị. Đây cũng là ba chuyển dịch mà Đà Nẵng xác định trong định hướng phát triển công nghiệp văn hóa.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là có thêm những sự kiện quy mô lớn hay những sản phẩm văn hóa hấp dẫn. Đó là xây dựng một môi trường trong đó nghệ sĩ có điều kiện sáng tạo, doanh nghiệp tìm thấy cơ hội đầu tư, người dân tham gia và hưởng lợi, du khách có thêm trải nghiệm, còn các giá trị văn hóa được chuyển hóa thành nguồn lực phát triển mà vẫn giữ được bản sắc.

Hội nghị Xúc tiến phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Đà Nẵng vì thế có thể được nhìn nhận như một bước chuyển từ nhận diện tiềm năng sang tổ chức nguồn lực. Thành phố đã đặt ra những lĩnh vực ưu tiên, xác định các chuyển dịch về tư duy và bắt đầu hình thành mạng lưới hợp tác giữa chính quyền, doanh nghiệp, giới sáng tạo và đối tác quốc tế.

Khi đó, văn hóa không chỉ là nguồn tài nguyên để quảng bá hình ảnh thành phố mà văn hóa trở thành năng lực sáng tạo, công nghiệp sáng tạo trở thành động lực kinh tế, và Đà Nẵng có thể từng bước định vị mình như một điểm đến của công nghiệp văn hóa trong nước và khu vực.