Buổi trao đổi chuyên môn "Khát khao nguyên bản" đặt ra những góc nhìn về mối quan hệ giữa di sản âm nhạc và sáng tạo đương đại, qua đối chiếu kinh nghiệm Việt Nam và Thụy Sĩ, đồng thời gợi mở cách nhận diện, gìn giữ và tiếp nối những giá trị truyền thống.
Các xã hội hiện đại luôn vận hành với động lực đổi mới, nhưng đồng thời cũng dành nhiều tâm huyết cho việc bảo tồn, phục dựng các nghi lễ, lễ hội và hình thức nghệ thuật truyền thống. Dường như càng đổi mới nhanh, con người càng có nhu cầu tìm về những giá trị nguyên bản.
Từ di sản truyền thống đến sáng tạo âm nhạc đương đại
Diễn ra tại Trung tâm Giao lưu Văn hóa Phố cổ Hà Nội, buổi trao đổi chuyên môn "Khát khao nguyên bản" đặt ra những câu hỏi cốt lõi của dự án "Hà Nội Sáng Đèn" 2026: Khi nói về truyền thống, chúng ta thực sự đang nói đến điều gì? Ai được hưởng lợi khi quá khứ được đặt ở vị trí nổi bật? Và quá khứ của ai được công nhận là truyền thống? Buổi trao đổi lựa chọn Việt Nam và Thụy Sĩ làm hai trường hợp đối chiếu.

TS. Phạm Minh Hương, Viện trưởng Viện Âm nhạc, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam chia sẻ tại buổi trao đổi chuyên môn "Khát khao nguyên bản"
TS. Phạm Minh Hương, Viện trưởng Viện Âm nhạc, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam cho rằng, trong nghiên cứu, so sánh và phân tích các loại hình âm nhạc, điều quan trọng là tìm ra những đặc trưng tạo nên sự khác biệt giữa loại hình này với loại hình khác, giữa cộng đồng này với cộng đồng khác. Đó là những giá trị cốt lõi, hay còn được gọi là "lòng bản" trong một số thể loại âm nhạc cổ truyền.
Theo TS. Phạm Minh Hương, "lòng bản" không phải một khuôn mẫu cố định hay một bản nhạc bất biến, mà là mô hình chứa đựng những đặc trưng cơ bản của một loại hình âm nhạc. Chẳng hạn, chèo, tuồng, cải lương hay xẩm đều có những yếu tố riêng để tạo nên bản sắc và phân biệt với các loại hình khác.
Đối với âm nhạc dân gian, những yếu tố cốt lõi này còn bao gồm nhiều phương diện văn hóa, dân tộc học, chứ không chỉ giới hạn ở cấu trúc âm thanh. Việc nhận diện được những đặc trưng ấy chính là cơ sở để hiểu đúng giá trị và tiếp nối di sản.
Trong khi đó, ông Johannes Rühl, nhà nhân học âm nhạc và giám tuyển, nguyên Giám đốc nghệ thuật Liên hoan Alpentöne (Thụy Sĩ), đặt vấn đề về tính tương đối của khái niệm nguyên bản và xác thực.
Theo ông, con người thường có xu hướng tìm kiếm một khởi nguồn, một hình thức nguyên gốc của truyền thống, nhưng trên thực tế, không phải lúc nào cũng có thể xác định được điểm bắt đầu duy nhất.
Ông Johannes Rühl cho rằng, khi nghe những tác phẩm âm nhạc ngày nay, kể cả những tác phẩm sử dụng nhạc cụ có lịch sử lâu đời, chúng ta vẫn đang tiếp nhận chúng bằng cảm nhận của con người hiện tại, chứ không phải cách người ta thưởng thức âm nhạc cách đây 100 hay 200 năm.
Bởi vậy, việc nhìn nhận một thực hành âm nhạc là nguyên bản hay xác thực cần đặt trong bối cảnh lịch sử và đời sống cụ thể, thay vì mặc định quá khứ luôn có một hình thức duy nhất cần được phục dựng.

Buổi trao đổi chuyên môn "Khát khao nguyên bản" đặt ra những góc nhìn về mối quan hệ giữa di sản âm nhạc và sáng tạo đương đại, qua đối chiếu kinh nghiệm Việt Nam và Thụy Sĩ.
Sự đối chiếu giữa Việt Nam và Thụy Sĩ cũng gợi mở những suy ngẫm về cách một quốc gia gìn giữ di sản âm nhạc trong bối cảnh đa dạng văn hóa. Nếu tại Việt Nam, việc nhận diện những giá trị cốt lõi của từng loại hình là cơ sở quan trọng để bảo tồn và phát huy di sản, thì kinh nghiệm của Thụy Sĩ cho thấy việc dung hòa các truyền thống trong một xã hội đa ngôn ngữ, đa bản sắc cũng là một quá trình thường xuyên.
Tham gia buổi trao đổi còn có nhạc sĩ, nhà nghiên cứu di sản Nguyễn Xuân Sơn (SonX). Chương trình do Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Quỳnh Phương, Trưởng khoa Công nghiệp Văn hóa và Di sản, Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội điều phối.
Qua những góc nhìn từ nghiên cứu, sáng tác và thực hành âm nhạc, "Khát khao nguyên bản" không chỉ đặt ra câu chuyện bảo tồn những giá trị thuộc về quá khứ, mà còn gợi mở cách tiếp cận di sản trong đời sống đương đại.
Truyền thống không nhất thiết là một khuôn mẫu bất biến; việc tiếp nối đòi hỏi sự hiểu biết về những giá trị cốt lõi, đồng thời nhìn nhận những biến đổi trong quá trình thực hành và sáng tạo của mỗi thế hệ.
Buổi trao đổi do Lên Ngàn, Khoa Công nghiệp Văn hóa và Di sản, Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội và Đom Đóm (Trung tâm Âm nhạc và Nghệ thuật thể nghiệm) đồng tổ chức, với sự phối hợp của Pro Helvetia (Quỹ Văn hóa Thụy Sĩ), Kanton Appenzell Innerrhoden, Casa Di Rosa, Đại sứ quán Thụy Sĩ tại Việt Nam, Ban Quản lý hồ Hoàn Kiếm và Phố cổ Hà Nội./.