Nhạc sĩ Bùi Anh Tôn: "Khi viết cho thiếu nhi tôi cảm thấy vô cùng thoải mái"

Bùi Anh Tôn có nhiều bài hát được đưa vào sách giáo khoa, ví dụ Đẹp mãi tuổi thơ (Âm nhạc 3, bộ Kết nối tri thức với cuộc sống), Lớp Một thân yêu (Âm nhạc 1, bộ Kết nối tri thức với cuộc sống), Thắp sáng niềm tin trong tim em (Âm nhạc 6, bộ Chân trời sáng tạo)...

Từ lúc mới tốt nghiệp Trường Cao đẳng Sư phạm nhạc - họa Trung ương (nay là Trường Đại học Sư phạm nghệ thuật Trung ương) vào năm 1983 đến khi nghỉ hưu, Bùi Anh Tôn vẫn luôn gắn bó với việc dạy nhạc và sáng tác cho thiếu nhi. Anh xem đây là niềm hạnh phúc lớn, thỏa đam mê sáng tác và giữ gìn truyền thống làm nhà giáo của gia đình.

Trẻ thơ là suối nguồn tươi trẻ

* Được biết bài hát "Đẹp mãi tuổi thơ" được viết sau khi anh nhìn thấy lại những trò chơi thời bé thơ, cụ thể như thế nào, thưa anh?

- Khoảng năm 2009, trong một buổi dự giờ ở trường tiểu học, tôi thấy các em học sinh giờ ra chơi tụm 5 tụm 3 thành từng nhóm chơi các trò chơi nhảy lò cò, oẳn tù tì, đá cầu... rất vui vẻ. Quả thật, tuổi thơ luôn tươi đẹp vì sự hồn nhiên. Hình ảnh ấy cứ theo tôi mãi, rồi trong đầu bỗng bật lên giai điệu của câu hát "Tuổi thơ ơi thật vui sao hồn nhiên muôn khúc ca. Còn mãi mãi niềm vui bên nhau tình bạn thân thiết tha", nên tôi vội lấy giấy bút ra ghi lại giai điệu ấy. Sau đó, tôi mới viết tiếp câu nhạc đầu bài hát: "Nắng lên rồi cho em hồng môi xinh. Gió rung cây nhịp nhàng theo điệu múa".

Có nhiều bài hát được viết câu cao trào hoặc đoạn điệp khúc trước rồi mới viết câu đầu hoặc đoạn đầu, Đẹp mãi tuổi thơ cũng được viết như thế. Thỉnh thoảng, các giáo viên dạy nhạc - trước kia là sinh viên của tôi - gửi cho xem những clip trong giờ học bài hát này ở lớp, thấy học sinh vui, tôi thật sự hạnh phúc.

* Vậy là anh không gặp khó khăn gì khi viết hát này?

- Ngược lại, nó đem đến cho tôi niềm vui. Đây là bài hát viết cho các em học sinh tiểu học, cụ thể là lớp 2, lớp 3. Với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi về giọng hát, bài hát phải phù hợp với tầm cữ giọng của các em, nên tôi viết giai điệu trong phạm vi 1 quãng 8 (từ nốt đồ đến nốt đố). Về tiết tấu cũng đơn giản, chỉ là các hình nốt đen, móc đơn, nốt đen chấm dôi, nốt trắng. Đây là những ký hiệu trường độ mà các em học sinh lớp 3 cũng đã được học.

Bài hát viết ở thể 1 đoạn gồm 2 câu nhạc, vuông vắn, dễ thuộc, dễ hát, phù hợp cho hình thức hát tập thể. Giai điệu trong sáng, nhịp nhàng, kết hợp với ca từ là những hình ảnh gần gũi với các em như "hồng môi xinh", "gió rung cây nhịp nhàng theo điệu múa". Hình ảnh cô giáo rất đẹp và gần gũi "rất dịu hiền cô như là cô tiên", "vòng tay bao trìu mến". Tuổi thơ thật đẹp khi "còn mãi mãi niềm vui bên nhau tình bạn thân thiết tha".

Trong quá trình sáng tác, tôi cứ ôm đàn ghi-ta và hát, thấy mình như là một em nhỏ đang vui đùa, tung tăng nhảy múa trên sân trường cùng các bạn bè vậy, cảm giác như mình trẻ ra thật sự.

* Còn với ca khúc "Lớp Một thân yêu" trong sách "Âm nhạc 1", anh có điều gì muốn kể không?

- Có một câu chuyện thú vị ở đằng sau. Trước đây, tôi thích một bài thơ trong sách Tiếng Việt 1 (bộ cũ), nên đã phổ nhạc. Bài hát đã được thu âm rồi, nhưng tôi vẫn thấy chưa ưng ý. Một thời gian sau nghe lại bài hát này, tôi nghĩ phải thay đổi nhịp điệu và giai điệu nhịp nhàng hơn, sẽ phù hợp với học sinh lớp 1 trong thời đại bây giờ. Thế nhưng, tôi không sửa mà quyết định viết luôn bài hát mới với ca từ hoàn toàn khác, không sử dụng lời của bài thơ vừa nói, Lớp Một thân yêu đã ra đời như thế.

* Anh nghĩ các tác phẩm của mình lan tỏa đến các học sinh và cả phụ huynh theo cách nào là đẹp nhất?

- Với đa số nhạc sĩ, được nghe tác phẩm của mình biểu diễn trên sân khấu với các điều kiện đầy đủ về âm thanh, ánh sáng, giọng hát chất lượng và nghệ thuật biểu diễn đỉnh cao luôn là điều họ mong muốn. Tuy nhiên, niềm hạnh phúc đến với người sáng tác đôi khi lại nằm ngoài sân khấu biểu diễn, thấy bài hát của mình được vang lên trong các buổi sinh hoạt cộng đồng, các hoạt động văn hóa văn nghệ trong nhà trường, trong các hội diễn văn nghệ quần chúng, tại các buổi giao lưu… thì đấy chính là niềm vui của tác giả.

Theo tôi, bài hát mình sáng tác được các em học sinh yêu thích một cách tự nhiên, từ yêu thích thì tiến tới hay hát, hát thường xuyên ở trong và ngoài nhà trường, hát mọi lúc, mọi nơi… thì đó là niềm hạnh phúc.

Ca khúc “Đẹp mãi tuổi thơ” trong “Âm nhạc 3” và “Lớp Một thân yêu” trong “Âm nhạc 1” - bộ Kết nối tri thức với cuộc sống

Nếu không sáng tác, cuộc sống sẽ rất buồn tẻ

* Vì sao anh chọn gắn bó với con đường sáng tác cho thiếu nhi?

- Có lẽ tôi có duyên với các em nhỏ: 2 bài hát đầu tay tôi sáng tác khi còn là sinh viên trường nhạc là dành cho thiếu nhi, tuyển tập ca khúc đầu tiên của tôi là Quà tặng bé thơ với gần 40 bài hát dành cho lứa tuổi mầm non, album đầu tiên của tôi Cả nhà đều yêu gồm 18 bài hát mẫu giáo...

Vì tôi dạy nhạc ở Trường Sư phạm Mẫu giáo TW3 (nay là Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương TP.HCM), đào tạo các cô giáo mầm non, trong một thời gian dài, hằng ngày dạy các bài hát mầm non, nên chất nhạc "trẻ con" ngấm vào máu lúc nào không hay chăng? Khi viết cho thiếu nhi tôi cảm thấy vô cùng thoải mái, viết rất nhanh, cả về giai điệu và ca từ. Tôi chỉ cần "bấm nút" là dòng cảm xúc về thiếu nhi tuôn trào (cười). Hiện nay, tôi đã nghỉ hưu mà vẫn rất thích chơi với trẻ con, ngược lại trẻ con cũng rất thích tôi. Kỳ lạ thế!

* Ngoài ra, anh có rất nhiều ca khúc gắn liền với đoàn thể, phong trào, những sự kiện của đất nước và cả những nhân vật nên được nhắc đến. Vì sao anh viết nhiều về những đề tài này?

- Tôi cũng có khả năng viết được đa dạng đề tài. Từ những năm 1990, tôi đã tham gia các cuộc thi sáng tác ca khúc do Thành đoàn TP.HCM tổ chức và cũng có được một số giải thưởng. Tiếp đến dịp kỷ niệm các ngày lễ lớn của TP.HCM tôi đều tham gia các cuộc vận động sáng tác, nên cũng viết được một số bài. Với tôi, sáng tác âm nhạc là một nhu cầu không thể thiếu trong đời sống, nếu không có những ấp ủ thì có lẽ cuộc sống rất buồn tẻ.

* Sau khi nghỉ hưu, thay vì thảnh thơi thì có vẻ anh lại bận rộn hơn?

- Với những người sáng tác như chúng tôi, công việc không dừng lại, dù đã nghỉ hưu. Tôi vẫn tham gia trại sáng âm nhạc tác do các chi hội của Hội Nhạc sĩ Việt Nam, Hội Âm nhạc TP.HCM và nhiều nơi khác tổ chức. Tất nhiên, khi dự trại thì tôi phải viết bài, thu âm để nộp sản phẩm… nên nhiều lúc rất bận rộn. Ngoài ra, tôi còn thường tham gia chấm hội diễn văn nghệ cho ngành giáo dục và các đơn vị, trường học vào dịp 20/11, cũng như các tháng Hè…

Sáng tác là đam mê cả đời, nhưng khi còn là công chức của ngành giáo dục thì sáng tác là phụ, việc giảng dạy mới là nhiệm vụ chính. Vậy nên, khi đã hoàn thành nhiệm vụ, nghỉ hưu theo chế độ, tôi chỉ tập trung vào việc sáng tác cho thỏa nỗi đam mê và mong dâng hiến cho đời những bài hát tâm huyết của mình. Khi bắt gặp một bài thơ hay, những câu chuyện có tứ lạ, hoặc một hình ảnh có ấn tượng… tôi vẫn tìm những giai điệu để viết ra bài hát.

Tôi đang có ý định xuất bản một tuyển tập ca khúc, gồm các bài hát về quê hương, đất nước, người lính, các tỉnh thành, ngành nghề và tất nhiên không thể thiếu mảng đề tài lớn là các bài hát viết về tình yêu. Lần này là một tuyển tập bài hát dành cho người lớn. Đây quả thực là một công việc cần có nhiều thời gian, sự chuẩn bị chu đáo về mọi mặt. Hơn nữa, tôi cũng muốn tự tay chép các bài hát của mình cho chính xác theo ý tác giả, nên cũng cần có thời gian hoàn thiện, chỉnh lý các văn bản bài hát.

Tôi biết sẽ có nhiều khó khăn, nhưng tự nhủ bản thân cứ cố gắng hết mức.

* Xin cảm ơn anh về cuộc trò chuyện này!