Festival Thăng Long - Hà Nội 2026: Từ dòng chảy di sản đến những giá trị mới

Sau 3 ngày đầu tiên (từ 11 đến 13/9), Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II, năm 2026 đã đi qua những điểm nhấn quan trọng nhất của chặng mở màn: khai mạc tại Hoàng thành Thăng Long, các chương trình nghệ thuật giao lưu trong nước và quốc tế, những không gian trưng bày tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, các hoạt động nghiên cứu, tọa đàm và trải nghiệm tại Bảo tàng Hà Nội.

Điều đáng chú ý là festival năm nay không chỉ mở rộng về số lượng hoạt động mà đang thử nghiệm nhiều cách khác nhau để đưa di sản trở lại đời sống đương đại.

Di sản được đánh thức bằng nhiều cách kể

Diễn ra từ ngày 11 đến 20/9 tại nhiều không gian văn hóa, di sản của Thủ đô, festival có hơn 20 hoạt động; hơn 3.000 nghệ sĩ, diễn viên và hơn 100 nghệ nhân, cộng đồng thực hành di sản tham gia. Lần đầu tiên festival có sự góp mặt của các đoàn nghệ thuật từ TP.HCM, Huế, Điện Biên, Đắk Lắk cùng các đoàn nghệ thuật truyền thống đến từ Hàn Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ...

Trước thời điểm khai mạc, ngày 10/9, Bảo tàng Hà Nội tổ chức tọa đàm Lửa trên đường ray, khai thác ký ức về những chuyến tàu thời chiến qua lời kể nhân chứng và hiện vật đầu máy xe lửa hơi nước 141-179. Đây là một cách tiếp cận đáng chú ý: ký ức không chỉ nằm trong những hiện vật được trưng bày mà được đánh thức bằng câu chuyện của con người.

Tối 11/9, Hoàng thành Thăng Long trở thành sân khấu khai mạc festival. Chương trình kéo dài 90 phút, gồm 3 chương, kết hợp nghệ thuật truyền thống với công nghệ trình diễn hiện đại; từ hình ảnh Đoan Môn qua công nghệ AR đến các tiết mục về làng nghề, phố nghề, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, nghệ thuật dân gian và sự góp mặt của các đoàn nghệ thuật trong nước, quốc tế.

Là một lễ khai mạc lớn về quy mô nhưng cách chương trình đặt di sản vào một cấu trúc kể chuyện mới là điểm gây sức hút.

Công nghệ không đứng riêng như một màn trình diễn kỹ thuật mà được sử dụng để mở rộng khả năng hình dung về không gian và lịch sử. Các loại hình truyền thống cũng không xuất hiện như những "tiết mục minh họa", mà được đặt trong mạch chuyển động từ quá khứ đến hiện tại và tương lai.

Tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, diễn ra từ ngày 11/9 là trưng bày áo dài Nét Hà thành, mở ra câu chuyện về sự biến chuyển của áo dài qua các thời kỳ, gắn trang phục với ký ức, thẩm mỹ và đời sống Hà Nội. Từ ngày 12/9, sự kiện Nét kinh kỳ - Tranh & tượng tiếp tục đưa hình ảnh phố phường, con người và di sản Thăng Long vào ngôn ngữ hội họa, điêu khắc đương đại. Hai hoạt động này đang tiếp tục mở cửa đến ngày 19/9.

Cùng ngày 12/9, Hoàng thành Thăng Long diễn ra chương trình Giao lưu nghệ thuật quốc tế Thăng Long - Hà Nội, nhịp cầu di sản. Chương trình quy tụ khoảng 300 nghệ sĩ, diễn viên, 13 nghệ sĩ, ca sĩ tiêu biểu và khoảng 5.000 đại biểu, khách mời, khán giả; với sự tham gia của nghệ sĩ, đoàn nghệ thuật từ TP.HCM, Huế, Điện Biên, Đắk Lắk và Hàn Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ... Ở sự kiện này, điểm nhấn của chương trình nằm ở cách truyền thống gặp ngôn ngữ biểu đạt mới. Nghệ sĩ Nhật Bản SomeLinez trình diễn shamisen kết hợp beatbox; Hàn Quốc giới thiệu samulnori và múa truyền thống; đoàn nghệ thuật dân gian Punjab của Ấn Độ mang đến bhangra và gidha. Bên cạnh đó là xẩm, hát bội, ca múa nhạc dân tộc của Việt Nam. Shamisen kết hợp beatbox đặc biệt cho thấy một nhạc cụ truyền thống có thể bước sang một ngôn ngữ âm thanh đương đại mà không nhất thiết phải đánh mất nhận diện gốc.

Cũng trong tối 12/9, tại Vườn Giám, chương trình Khai Văn đưa câu chuyện 950 năm Quốc Tử Giám vào ngôn ngữ nghệ thuật truyền thống kết hợp đương đại, xoay quanh các giá trị khai tâm, khai trí, khai chí, khai nghiệp và khai sáng. Việc đặt chương trình ngay trong không gian Vườn Giám giúp di sản kiến trúc và lịch sử trở thành một phần của câu chuyện nghệ thuật, thay vì chỉ làm phông nền cho sân khấu.

Nhìn từ những hoạt động đầu tiên, có thể thấy Festival Thăng Long - Hà Nội 2026 đang dịch chuyển khỏi cách hiểu di sản như một đối tượng cần "giữ nguyên". Di sản được trưng bày, kể chuyện, trình diễn, nghiên cứu, trải nghiệm, số hóa và thử nghiệm bằng những ngôn ngữ mới. Đó là hướng đi phù hợp với tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW: coi văn hóa là nguồn lực nội sinh, động lực phát triển và sức mạnh mềm; đồng thời khắc phục tình trạng công nghiệp văn hóa chưa tương xứng với tiềm năng.

Chờ đợi gì từ dòng chảy di sản trong những ngày tới?

Từ ngày 14/9, Văn Miếu - Quốc Tử Giám mở thêm Nhất Trống - Tiếng vang di sản, giới thiệu các bộ trống truyền thống gắn với Đọi Tam, Tây Nguyên và Long An. Từ ngày 15/9, Nét chữ An nhiên đưa thư pháp vào không gian thưởng lãm, trình diễn, trải nghiệm và giao lưu với các nhà thư pháp. Đây là hai hoạt động có khả năng đưa công chúng từ trạng thái quan sát sang trực tiếp cảm nhận kỹ thuật, âm thanh, chất liệu và thao tác của người thực hành di sản.

Tối 16/9 sẽ là một phép thử đáng chú ý với 3D mapping Quốc Tử Giám - Trường quốc học đầu tiên tại Sân Thái Học. Chương trình ứng dụng trình chiếu ánh sáng trên kiến trúc cổ, gắn với dấu mốc 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 - 2026). Đây là dạng sản phẩm cho thấy rõ nhất cuộc gặp giữa di sản và công nghệ: câu chuyện lịch sử được giữ làm lõi, còn công nghệ đảm nhiệm việc tạo ra một phương thức tiếp cận mới.

Ngày 18/9, Âm nhạc và di sản tại Bảo tàng Hà Nội dự kiến quy tụ 6 câu lạc bộ nghệ thuật truyền thống, giới thiệu tuồng, chèo, ca trù qua các trích đoạn; đồng thời tổ chức diễu hành nghệ thuật, hóa trang, tìm hiểu trang phục, đạo cụ và giao lưu với nghệ sĩ, nghệ nhân.

Ngày 19/9, chương trình Kết nối di sản - Kiến tạo tương lai tiếp tục đặt âm nhạc truyền thống trong quan hệ với các nhóm nhạc trẻ, câu lạc bộ học sinh, sinh viên và nghệ sĩ cộng đồng. Đây có thể là một trong những hoạt động quan trọng nhất nếu festival muốn chứng minh di sản không chỉ thuộc về thế hệ đã thực hành nó mà còn có khả năng được thế hệ mới tiếp nhận và tái tạo.

Ngày 19/9 cũng là một ngày dày đặc điểm nhấn. Có thể kể đến như sự kiện Thanh âm gốm diễn ra tại Bát Tràng, dự kiến có 2 - 3 suất diễn, khai thác âm thanh từ chất liệu và nhạc cụ gốm; chương trình thời trang Sắc màu Hà Nội - The Color of Hanoi diễn ra từ 16h30 đến 18h tại khu vực Hồ Gươm, quy mô khoảng 1.000 đại biểu và khán giả.

Hai chương trình đi theo hai hướng khác nhau nhưng cùng đặt ra một bài toán: làm thế nào để chất liệu truyền thống trở thành nguyên liệu cho thiết kế và sáng tạo đương đại.

Trong đó, đáng chờ đợi nhất ở Bát Tràng là khả năng biến một nghề truyền thống thành một trải nghiệm văn hóa đa giá trị. Khi gốm không chỉ được nhìn thấy mà còn trở thành âm thanh, câu chuyện về đất, lửa và bàn tay người thợ có cơ hội bước ra khỏi khuôn khổ sản phẩm thủ công để tiếp cận nghệ thuật trình diễn, du lịch và kinh tế trải nghiệm. Đây là hướng đi gần với yêu cầu phát triển công nghiệp văn hóa mà Nghị quyết 80 đặt ra: không chỉ bảo tồn hiện vật hoặc kỹ năng, mà phải tạo ra sản phẩm có sức sống và khả năng lan tỏa.

Khép lại festival vào ngày 20/9 là chương trình Mạch nguồn di sản tại Bảo tàng Hà Nội lúc 17h30 và chương trình bế mạc tại Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục lúc 20h, quy mô khoảng 2.000 đại biểu và khán giả. Bế mạc không chỉ là nghi thức kết thúc mà sẽ là lúc nhìn lại những kết nối đã được tạo ra trong 10 ngày.

Nhìn vào chặng đường còn lại của festival, số lượng chương trình hoặc quy mô khán giả chưa phải là thước đo duy nhất của thành công. Những trải nghiệm tại bảo tàng, không gian di sản có thể được tổ chức trở lại; chất liệu gốm Bát Tràng, thư pháp, tuồng, chèo, ca trù có thể tiếp tục được làm mới để đến gần hơn với công chúng trẻ. Quan trọng hơn, những cuộc gặp gỡ giữa nghệ sĩ Việt Nam và quốc tế nếu mở ra các hoạt động hợp tác tiếp theo sẽ giúp festival vượt khỏi giới hạn của một sự kiện văn hóa diễn ra trong 10 ngày.