Trang bị tri thức và tư duy công nghệ cho trẻ em

Công nghệ không còn đứng ngoài đời sống, mà đang định hình cách con người học tập, làm việc và tương tác. Trong bối cảnh đó, việc giúp trẻ em hiểu đúng về AI, robot trở thành nhu cầu cần thiết.

Tọa đàm Hành trang của loài người trong kỷ nguyên của Trí tuệ nhân tạo & Robot diễn ra vào sáng 26/4 tại Phố sách Hà Nội, tập trung làm rõ vấn đề này. Đồng thời, sự kiện cũng giới thiệu bộ sách Giải mã Công nghệ: AI - Robotics - IoT (NXB Phụ nữ Việt Nam) như một hướng tiếp cận dành cho độc giả nhỏ tuổi.

Mang tri thức công nghệ đến gần với trẻ em

Một trong những nội dung trọng tâm của tọa đàm là cách thức chuyển tải tri thức công nghệ vốn phức tạp thành nội dung phù hợp với trẻ nhỏ.

PGS-TS Hoàng Văn Xiêm (Chủ nhiệm Bộ môn Kỹ thuật Robot, Trường Đại học Công nghệ, ĐHQGHN) cho rằng, cách tiếp cận truyền thống không còn phù hợp khi viết cho độc giả nhỏ tuổi.

"Không thể viết theo kiểu học thuật truyền thống, nên chúng tôi phải "dịch" lại kiến thức sang một kiểu ngôn ngữ khác, đơn giản hơn, dễ nhìn hơn nhưng vẫn giữ đúng bản chất khoa học. Từng khái niệm, hình minh họa, thậm chí cả màu sắc cũng được cân nhắc rất kỹ để trẻ có thể hiểu và nhớ lâu hơn"-ông Xiêm cho biết.

Theo đó, bộ sách Giải mã Công nghệ: AI - Robotics - IoT không đi theo lối trình bày nặng lý thuyết, mà tập trung "giải mã" bản chất công nghệ thông qua các nguyên lý cơ bản như cách robot vận hành hay cách trí tuệ nhân tạo "học", giúp trẻ tiếp cận một cách trực quan và dễ hình dung.

Việc trẻ em tiếp xúc với Internet từ sớm cũng đặt ra nhiều vấn đề. PGS Xiêm cho rằng: "Dạy và học vốn là quá trình tự nhiên. Tôi không đồng tình với việc cho trẻ học công nghệ hay thi đấu quá sớm. Với những em có năng lực và hứng thú, hãy để các em tiếp cận một cách tự nhiên, không đặt nặng thi cử hay thành tích".

Ở góc độ giáo dục STEM, bà Đào Thị Hồng Quyên (Sáng lập Liên minh thúc đẩy giáo dục STEM), nhấn mạnh yếu tố cốt lõi là duy trì sự tò mò của trẻ. "Khi lớn lên, các câu hỏi dần ít đi, dù học bất cứ điều gì, trẻ cũng cần có hứng thú và sự khám phá" - bà Quyên chia sẻ.

Từ thực tế này, bà cho rằng tiếp cận công nghệ không nên dừng ở vai trò cung cấp thông tin, mà cần tạo điều kiện để trẻ chủ động khám phá, thử nghiệm và đặt câu hỏi. Đây cũng là nền tảng để hình thành tư duy khoa học, một yếu tố quan trọng giúp trẻ vừa hiểu công nghệ, vừa có khả năng thích ứng và sáng tạo trong môi trường số.

Ngoài ra, quá trình học tập và khám phá của trẻ cần được đặt trong sự cân bằng, tránh gây áp lực hoặc ảnh hưởng đến thể chất, tinh thần.

Cách tiếp cận mời từ bộ sách "Giải mã Công nghệ"

Phát biểu tại chương trình, bà Khúc Thị Hoa Phượng (Giám đốc, Tổng Biên tập NXB Phụ nữ Việt Nam): "Chúng tôi đặt mình vào vị trí của các bậc phụ huynh và cảm thấy lo lắng khi AI ngày càng thâm nhập vào mọi ngóc ngách của đời sống. Trước thực tế đó, câu hỏi đặt ra là cha mẹ cần giáo dục con như thế nào, nên có thái độ ra sao với AI và robot?".

Theo bà, bộ sách Giải mã Công nghệ: AI - Robotics - IoT sẽ góp phần giúp phụ huynh, học sinh và cả giáo viên tìm kiếm những câu trả lời ban đầu cho các vấn đề này.

Gồm 3 cuốn về robot, Internet vạn vật và trí tuệ nhân tạo, bộ sách tập trung lý giải bản chất của công nghệ thay vì đi sâu vào kỹ thuật. Từ cách robot vận hành theo chu trình "cảm nhận - xử lý - thực thi", đến các thiết bị kết nối quanh ta hay cách AI nhận diện hình ảnh, xử lý ngôn ngữ, nội dung được triển khai bằng những ví dụ gần gũi với đời sống.

Không chỉ cung cấp kiến thức nền tảng, bộ sách còn khuyến khích trẻ khám phá, đặt câu hỏi và bước đầu hình dung vai trò của công nghệ trong các lĩnh vực như giáo dục, y tế hay môi trường. Bên cạnh đó, trẻ cũng được định hướng về trách nhiệm, sử dụng và kiểm soát công nghệ một cách có ý thức.

Có thể nói, 3 cuốn sách tương ứng với ba lĩnh vực then chốt của thời đại số, mỗi cuốn mở ra một "cánh cửa" riêng nhưng cùng hướng tới việc lý giải bản chất thay vì chỉ cung cấp thông tin.