Từ những trang sách, bức ảnh tư liệu đến không gian lịch sử được tái hiện bằng công nghệ thực tế ảo (VR), cách công chúng tiếp cận các dấu mốc của dân tộc đang có thêm những lựa chọn mới.
Chương trình "Trở về thời khắc thiêng liêng" do Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV) phối hợp với UBND tỉnh Đắk Lắk tổ chức, đưa người dân địa phương và du khách trở lại Quảng trường Ba Đình ngày 2/9/1945 bằng trải nghiệm VR, là một ví dụ về việc ứng dụng công nghệ để đổi mới hoạt động quảng bá, giáo dục lịch sử đúng như tinh thần Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị.
* Từ người quan sát đến người trải nghiệm lịch sử
Trong ba ngày, từ 22-24/11/2026, tại Trung tâm Văn hóa - Du lịch tỉnh Đắk Lắk (số 02 Hùng Vương, phường Buôn Ma Thuột), chương trình "Trở về thời khắc thiêng liêng" sẽ phục vụ công chúng từ 8h đến 18h hằng ngày. Hoạt động được tổ chức nhân Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, hưởng ứng Tuần Văn hóa Đại đoàn kết toàn dân tộc tỉnh Đắk Lắk năm 2026. Báo Điện tử VTC News và Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk là các đơn vị thực hiện chương trình.
Thông qua kính thực tế ảo, người tham gia có cơ hội bước vào không gian Quảng trường Ba Đình ngày 2/9/1945, hướng về lễ đài, chứng kiến Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Những hình ảnh về quảng trường, lễ đài, dòng người dự lễ và không khí của thời khắc lịch sử được tái hiện trực quan, tạo cảm giác như người trải nghiệm đang hiện diện giữa sự kiện đã diễn ra hơn tám thập kỷ trước.
Điểm khác biệt của phương thức này nằm ở việc chuyển người tiếp nhận từ vị trí quan sát sang trạng thái trải nghiệm. Thay vì chỉ đọc thông tin, xem ảnh hoặc nghe thuyết minh về ngày 2/9/1945, công chúng được đặt trong một không gian mô phỏng có chiều sâu hình ảnh và âm thanh. Theo thông tin VOV công bố khi giới thiệu dự án năm 2025, bối cảnh Quảng trường Ba Đình được phục dựng bằng công nghệ thực tế ảo 3D; người tham gia có thể di chuyển trong không gian ảo và tương tác bằng hành động.

Khán giả tham gia trải nghiệm công nghệ thực tế ảo (VR) trong khuôn khổ chương trình "Trở về thời khắc thiêng liêng"
Với cách tiếp cận này, lịch sử không chỉ được truyền tải dưới dạng những dữ kiện về thời gian, địa điểm và nhân vật mà còn được đặt trong một bối cảnh cụ thể để người xem hình dung, cảm nhận. Đặc biệt, với những người sinh ra nhiều năm sau ngày độc lập, trải nghiệm không gian Quảng trường Ba Đình năm 1945 có thể tạo ra một điểm kết nối gần gũi hơn với sự kiện lịch sử, giúp những nội dung vốn được tiếp nhận qua sách giáo khoa trở nên sinh động.
Tuy nhiên, giá trị của VR không nằm ở việc tạo cảm giác mới lạ đơn thuần. Công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi phục vụ một nội dung lịch sử được nghiên cứu, lựa chọn và thể hiện có trách nhiệm. Những hình ảnh mô phỏng cần bảo đảm tính chính xác về bối cảnh, nhân vật và diễn biến; đồng thời phải giúp người trải nghiệm hiểu được ý nghĩa của sự kiện, chứ không chỉ dừng lại ở cảm giác được "xuyên không" về quá khứ.
* Khi công nghệ mở rộng khả năng tiếp cận di sản
"Trở về thời khắc thiêng liêng" lần đầu ra mắt công chúng tại Hà Nội năm 2025, nhân kỷ niệm 80 năm Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2/9, đồng thời kỷ niệm 80 năm thành lập VOV. Theo số liệu được công bố, chương trình thu hút khoảng 35.000 lượt người trải nghiệm tại Hà Nội. Kết quả này cho thấy sức hấp dẫn của một sản phẩm truyền thông lịch sử được xây dựng trên nền tảng công nghệ mới.
Trong năm 2026, chương trình tiếp tục được đưa đến nhiều địa phương. Tại Quảng Ninh, hoạt động thu hút khoảng 7.500 lượt người; tại Dinh Độc Lập (TP.HCM), có hơn 8.000 lượt trải nghiệm trong ba ngày; Công viên APEC (Đà Nẵng) ghi nhận hơn 5.000 lượt người. Chương trình cũng đến Phố sách Hà Nội, thu hút hơn 3.000 lượt khách trong hai ngày, và Quảng trường 2/4 ở Nha Trang với 4.389 lượt người trong ba ngày tổ chức.

Khán giả hào hứng khi trải nghiệm công nghệ VR "xuyên không" trở về với những thời khắc lịch sử của dân tộc
Đáng chú ý, theo ghi nhận của VOV tại TP.HCM và Đà Nẵng, người tham gia không chỉ có học sinh, sinh viên mà còn có các cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử, gia đình và du khách nước ngoài. Những người từng trải qua chiến tranh có dịp nhìn lại dấu mốc lịch sử gắn với cuộc đời mình; trong khi đó, học sinh và người trẻ có thêm cơ hội tìm hiểu về ngày độc lập bằng một hình thức khác với hoạt động học tập thông thường. Sự đa dạng về độ tuổi và thành phần công chúng cho thấy công nghệ có khả năng tạo ra điểm gặp gỡ giữa các thế hệ trong việc tiếp nhận, chia sẻ ký ức lịch sử.
Tại chương trình tổ chức ở Đà Nẵng dịp Quốc khánh 2/9/2026 vừa qua, bà Nguyễn Thu Phương, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đà Nẵng, nhìn nhận VR không đơn thuần là một trải nghiệm công nghệ mà còn là "cây cầu nối cảm xúc". Theo bà, trong bối cảnh cách tiếp nhận thông tin của công chúng, đặc biệt là giới trẻ, đang thay đổi, việc tìm kiếm những phương thức truyền tải gần gũi, trực quan và giàu cảm xúc có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình trao truyền các giá trị lịch sử, văn hóa.
Phó Tổng Giám đốc VOV Ngô Minh Hiển cho biết, ý nghĩa của chương trình không chỉ nằm ở số lượng người tham gia mà còn ở những cảm xúc được khơi gợi qua trải nghiệm. Theo lãnh đạo VOV, hoạt động góp phần vun đắp niềm tự hào dân tộc, khơi dậy truyền thống yêu nước và tạo thêm cơ hội để thế hệ trẻ tìm hiểu lịch sử. Đây cũng là hướng đổi mới trong xây dựng các sản phẩm báo chí, truyền thông của Đài Tiếng nói Việt Nam, đưa nội dung lịch sử đến với công chúng bằng phương thức phù hợp hơn với môi trường truyền thông hiện đại.
Ở lần giới thiệu dự án tại Hà Nội năm 2025, VOV còn đưa vào không gian trải nghiệm ứng dụng biên tập viên ảo sử dụng công nghệ AI Human, trình chiếu trong thiết bị Holobox, nhằm cung cấp thêm thông tin về ý nghĩa Quốc khánh 2/9 và lịch sử của Đài. Cách kết hợp giữa VR và công nghệ nhân vật ảo cho thấy khả năng mở rộng hình thức kể chuyện lịch sử: người xem không chỉ bước vào không gian mô phỏng mà còn có thể tiếp nhận thông tin bổ trợ thông qua những phương thức thuyết minh mới. Đây là những ứng dụng được giới thiệu trong chương trình tại Hà Nội, không đồng nghĩa tất cả đều được triển khai tại điểm tổ chức ở Đắk Lắk.

Chương trình trải nghiệm thu hút cả du khách nước ngoài
Việc đưa "Trở về thời khắc thiêng liêng" đến Đắk Lắk cũng đặt hoạt động công nghệ trong một không gian văn hóa rộng hơn. Theo thông cáo của UBND tỉnh, Tuần Văn hóa Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026 diễn ra từ ngày 18-24/11 với chủ đề "Đắk Lắk - Nơi hội tụ những sắc màu văn hóa", gồm 20 hoạt động tại các địa bàn của tỉnh. Bên cạnh những chương trình nghệ thuật, trưng bày di sản tư liệu, giới thiệu văn hóa cà phê, thổ cẩm và nhạc cụ dân tộc, trải nghiệm VR trở thành một phương thức bổ sung để công chúng tiếp cận lịch sử. Sự kết hợp này cho thấy công nghệ không đứng ngoài các hoạt động bảo tồn và phát huy văn hóa, mà có thể tham gia vào quá trình đưa giá trị truyền thống đến gần hơn với đời sống đương đại.
Từ câu chuyện của "Trở về thời khắc thiêng liêng", có thể thấy ứng dụng công nghệ trong quảng bá văn hóa, lịch sử đang mở ra khả năng vượt khỏi giới hạn của những hình thức truyền thông một chiều. VR, không gian 3D hay nhân vật ảo có thể giúp bảo tàng, di tích và các chương trình giáo dục lịch sử xây dựng những trải nghiệm đa giác quan, tăng tính tương tác và thu hút công chúng trẻ. Thay vì chỉ đứng trước hiện vật hoặc đọc những bảng giới thiệu, người tham quan có thể được đặt vào bối cảnh, theo dõi câu chuyện và chủ động khám phá những lớp thông tin liên quan.

Trong bối cảnh công chúng ngày càng quen thuộc với môi trường số, đổi mới phương thức quảng bá lịch sử là yêu cầu cần thiết. Điều quan trọng không phải đưa thật nhiều công nghệ vào các chương trình văn hóa, mà là lựa chọn giải pháp phù hợp với từng loại hình di sản, từng nhóm đối tượng và mục tiêu truyền thông.
"Trở về thời khắc thiêng liêng" tại Đắk Lắk vì thế không chỉ là một hoạt động trải nghiệm VR nhân dịp Ngày Văn hóa Việt Nam. Chương trình còn gợi mở cách làm mới trong truyền thông lịch sử: lấy nội dung và giá trị dân tộc làm trung tâm, sử dụng công nghệ để mở rộng khả năng tiếp cận, tạo kết nối cảm xúc giữa quá khứ với hiện tại. Khi lịch sử được kể bằng ngôn ngữ mà công chúng hôm nay có thể chủ động tham gia, những dấu mốc của dân tộc sẽ có thêm cơ hội hiện diện sống động trong nhận thức và đời sống của các thế hệ mai sau.
Dự án "Trở về thời khắc thiêng liêng" sử dụng hai công nghệ nền tảng là thực tế ảo (VR) và trí tuệ nhân tạo (AI) để tái tạo bối cảnh lịch sử. Người tham gia được trang bị kính VR Meta Quest hiện đại, cho phép họ di chuyển tự do trong không gian ảo 3D, quan sát 360 độ khung cảnh Quảng trường Ba Đình rực rỡ cờ hoa, lắng nghe giọng đọc Tuyên ngôn Độc lập của Bác Hồ và hòa mình vào đám đông náo nức - Theo VOV.