Công nghiệp Văn hóa

Kinh tế sáng tạo TP.HCM - Bài cuối: Đột phá “quản trị kiến tạo”, nâng tầm sức mạnh mềm đô thị

20/11/2026 17:15 GMT+7 Google News

Thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, TP. Hồ Chí Minh đang đẩy mạnh chuyển đổi từ “tiền kiểm” hành chính sang “quản trị kiến tạo” nhằm khơi thông nguồn lực, đưa công nghiệp văn hóa trở thành động lực tăng trưởng bứt phá .

Trong kỷ nguyên phát triển mới, văn hóa không còn dừng lại ở vai trò là nền tảng tinh thần hay lĩnh vực tiêu dùng thuần túy, mà đã thực sự trở thành nguồn lực kinh tế nội sinh quan trọng, là bệ phóng nâng tầm sức mạnh mềm quốc gia. 

Với vị thế đầu tàu kinh tế và trung tâm giao thoa sáng tạo năng động nhất cả nước, TP. Hồ Chí Minh đang tiên phong kiến tạo mô hình quản trị mới nhằm giải phóng sức sản xuất cho kinh tế sáng tạo cất cánh để đưa các ngành công nghiệp văn hóa trở thành động lực tăng trưởng then chốt, phấn đấu đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và 9% GDP vào năm 2045. 

Một chương trình biểu diễn nghệ thuật kết hợp giá trị truyền thống và công nghệ sân khấu hiện đại tại TP. Hồ Chí Minh. Việc lấy sáng tạo nghệ thuật làm vùng lõi sẽ giúp lan tỏa giá trị sang các ngành công nghiệp văn hóa thương mại- Ảnh H.Tuyết

Một chương trình biểu diễn nghệ thuật kết hợp giá trị truyền thống và công nghệ sân khấu hiện đại tại TP. Hồ Chí Minh. Việc lấy sáng tạo nghệ thuật làm vùng lõi sẽ giúp lan tỏa giá trị sang các ngành công nghiệp văn hóa thương mại- Ảnh H.Tuyết

CHIA SẺ

 Chuyển đổi tư duy: Từ cấp phép hành chính sang "Nhà nước kiến tạo"

Lý thuyết về hệ sinh thái sáng tạo (Throsby, 2008) chỉ ra rằng CNVH vận hành như các vòng tròn đồng tâm, lấy sáng tạo nghệ thuật ở lõi để lan tỏa ra các ngành thương mại như điện ảnh, âm nhạc, thiết kế, thời trang hay truyền thông. Giá trị kinh tế chỉ phát sinh tối đa khi chuỗi liên kết này liền mạch. 

Theo cách tiếp cận "Nhà nước kiến tạo" (Mazzucato, 2013) và "Quản trị hợp tác" (Ansell & Gash, 2018), chính quyền đô thị không chỉ đóng vai trò người quản lý hay cấp phép, mà phải là chủ thể định hình thị trường, chấp nhận rủi ro ban đầu và tạo lập nền tảng hợp tác công - tư.

Nghị quyết 80-NQ/TW đã cụ thể hóa tinh thần đó bằng quan điểm "lãnh đạo công, quản trị tư", lấy doanh nghiệp làm động lực then chốt và người dân làm trung tâm sáng tạo. Để hiện thực hóa đường lối này, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 28/2026/QH16 bảo đảm chi cho văn hóa tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm. 

Chiến lược phát triển CNVH Việt Nam (Quyết định 2486/QĐ-TTg) cũng đặt mục tiêu tăng trưởng toàn ngành khoảng 10%/năm. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để các địa phương, đặc biệt là TP. Hồ Chí Minh, chuyển đổi phương thức quản trị.

Bức tranh thực tiễn công nghiệp văn hóa TP. Hồ Chí Minh: Xung lực tăng trưởng và  "nút thắt" quản trị

Thực tiễn phát triển tại TP. Hồ Chí Minh thời gian qua cho thấy sức bật mạnh mẽ của khu vực công nghiệp văn hóa. Tỷ trọng đóng góp của ngành vào GRDP Thành phố đã tăng ấn tượng từ 3,54% (năm 2020) lên khoảng 5,7% (năm 2025), duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân 14%/năm. 

Chương trình nghệ thuật chính luận quy mô lớn thu hút đông đảo khán giả tại TP. Hồ Chí Minh. Thị trường nghệ thuật biểu diễn của Thành phố đang chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ, tạo xung lực quan trọng cho phát triển du lịch và kinh tế sáng tạo- Ảnh H.Tuyêt

Chương trình nghệ thuật chính luận quy mô lớn thu hút đông đảo khán giả tại TP. Hồ Chí Minh. Thị trường nghệ thuật biểu diễn của Thành phố đang chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ, tạo xung lực quan trọng cho phát triển du lịch và kinh tế sáng tạo- Ảnh H.Tuyêt

CHIA SẺ

Toàn Thành phố hiện quy tụ gần 18.000 doanh nghiệp cùng hơn 97.000 lao động hoạt động trong lĩnh vực văn hóa. Nhiều doanh nghiệp nội địa đã vươn lên khẳng định vị thế với quy mô doanh thu lớn, tiêu biểu như VNG đạt 10.894 tỷ đồng hay DatVietVAC đạt 3.235 tỷ đồng trong năm 2025.

Thị trường điện ảnh và nghệ thuật biểu diễn cũng chứng kiến sự bùng nổ chưa từng có: doanh thu phòng vé toàn quốc chạm mốc gần 5.600 tỷ đồng, trong đó phim Việt chiếm tới 62% thị phần; chuỗi chương trình âm nhạc "Anh trai vượt ngàn chông gai" thu hút khoảng 200.000 lượt khán giả với tổng doanh thu vượt 340 tỷ đồng. 

Sự khởi sắc này đồng thời tạo xung lực trực tiếp cho ngành du lịch: chỉ trong 9 tháng đầu năm 2026, Thành phố đón hơn 8,5 triệu lượt khách quốc tế (tăng 34,5%), đưa tổng thu du lịch đạt 282.696 tỷ đồng.

Tuy nhiên, nhìn thẳng vào cấu trúc nội tại của công nghiệp văn hóa Thành phố vẫn thấy lộ rõ những "điểm nghẽn" quản trị đáng suy ngẫm.

Trước hết là sự mất cân đối trong chuỗi giá trị và áp lực mục tiêu tăng trưởng. Nguồn thu hiện nay vẫn tập trung chủ yếu ở khâu trình diễn trực tiếp mang tính thời điểm, chưa chuyển hóa thành dòng doanh thu bản quyền lặp lại trên không gian số. Minh chứng là quy mô thị trường nhạc số Việt Nam năm 2025 mới đạt 51,95 triệu USD, chỉ bằng 1/5 so với Indonesia. 

Về mặt định lượng, nếu GRDP Thành phố tăng trưởng 10%/năm, thì mức tăng 12%/năm của công nghiệp văn hóa chỉ giúp ngành đạt tỷ trọng khoảng 6,2% GRDP vào năm 2030. Để chạm tới mục tiêu 7,2% GRDP theo lộ trình, công nghiệp văn hóa TP. Hồ Chí Minh buộc phải bứt phá với tốc độ tăng trưởng tối thiểu 15,3%/năm.

Cùng với bài toán tốc độ tăng trưởng, hệ thống thước đo thống kê hiện vẫn chưa đồng bộ. Do công nghiệp văn hóa chưa được tách thành ngành cấp 1 trong hệ thống thống kê quốc gia nên dữ liệu còn phân tán, thiếu nhất quán. Hệ thống chỉ tiêu quản lý tại địa phương phần lớn vẫn nặng về đếm "số lượng sự kiện" hay quy mô phong trào, thiếu các công cụ đo lường chuẩn xác về giá trị gia tăng, kim ngạch xuất khẩu văn hóa và năng suất lao động sáng tạo.

Đáng chú ý hơn cả là rào cản từ thủ tục hành chính và sự thiếu hụt hạ tầng chuyên biệt. Phương thức quản lý nặng về "tiền kiểm" theo từng hồ sơ sự kiện đang tạo áp lực lớn khi Sở Văn hóa và Thể thao phải thẩm định gần 1.000 chương trình mỗi năm. 

Bài học từ dự án Nhà hát Giao hưởng, Nhạc và Vũ kịch Thủ Thiêm mất tới 8 năm điều chỉnh phương thức từ đầu tư công sang đối tác công - tư, hay việc Thành phố từng lỡ hẹn với nhiều chuyến lưu diễn âm nhạc quốc tế quy mô lớn cho thấy hạ tầng thiết chế văn hóa hiện đại vẫn còn quá mỏng so với tầm vóc đô thị.

Các trụ cột kiến tạo khơi thông nguồn lực sáng tạo

Nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW thông qua Kế hoạch số 02-KH/BCĐ ngày 01/7/2026 và Đề án phát triển công nghiệp văn hóa đến năm 2030, TP. Hồ Chí Minh đặt mục tiêu đưa ngành đóng góp 7% GRDP vào năm 2030 và hướng tới 12% vào năm 2045. Khát vọng này đòi hỏi Thành phố phải triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp nền tảng.

Tiết mục múa đương đại ứng dụng hiệu ứng ánh sáng và màn hình trình chiếu tại một sự kiện văn hóa ở TP. Hồ Chí Minh. Đào tạo nguồn nhân lực tích hợp giữa nghệ thuật và công nghệ là một trong những giải pháp trọng tâm để nâng cao năng lực cạnh tranh cho công nghiệp văn hóa Thành phố- Ảnh H.Tuyết

Tiết mục múa đương đại ứng dụng hiệu ứng ánh sáng và màn hình trình chiếu tại một sự kiện văn hóa ở TP. Hồ Chí Minh. Đào tạo nguồn nhân lực tích hợp giữa nghệ thuật và công nghệ là một trong những giải pháp trọng tâm để nâng cao năng lực cạnh tranh cho công nghiệp văn hóa Thành phố- Ảnh H.Tuyết

CHIA SẺ

Về không gian phát triển, Thành phố cần quy hoạch các Cụm sáng tạo vùng gắn với không gian đô thị mở rộng sau sáp nhập địa giới. Trọng tâm là hình thành 3 tổ hợp văn hóa - giải trí tầm cỡ có quy mô từ 300–500 ha mỗi cụm, gồm Tổ hợp điện ảnh - giải trí, Công viên lịch sử - văn hóa và Hệ sinh thái văn hóa ven biển. 

Quá trình quy hoạch phải ràng buộc chặt chẽ tỷ lệ diện tích bắt buộc dành cho phim trường, không gian biểu diễn và xưởng sáng tạo, kiên quyết ngăn chặn nguy cơ biến tướng thành các dự án bất động sản thương mại thuần túy.

Về yếu tố con người, bài toán đặt ra là phát triển nguồn nhân lực tích hợp "Nghệ thuật - Công nghệ". Thành phố cần đặt hàng các cơ sở giáo dục đại học xây dựng chương trình đào tạo liên ngành, kết hợp chặt chẽ giữa sáng tạo nghệ thuật với công nghệ hiện đại như kỹ xảo điện ảnh, kỹ thuật âm thanh, thiết kế trò chơi điện tử và quản trị bản quyền số.

Song song đó, cần đổi mới toàn diện Đề án "Nghệ thuật học đường" nhằm bồi đắp năng lực cảm thụ thẩm mỹ cho thế hệ trẻ, đi kèm chính sách đãi ngộ đặc thù để thu hút đội ngũ chuyên gia, nghệ sĩ quốc tế đến làm việc lâu dài.

Ở góc độ quản trị dữ liệu, việc thiết lập hệ thống Tài khoản vệ tinh công nghiệp văn hóa là yêu cầu cấp thiết. Thông qua sự phối hợp chặt chẽ với cơ quan thống kê, Thành phố sẽ đo lường chính xác giá trị gia tăng, quy mô việc làm và năng lực xuất khẩu của từng phân ngành. Việc định kỳ công bố Báo cáo Công nghiệp văn hóa TP. Hồ Chí Minh thường niên vào dịp Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) sẽ giúp chuẩn hóa hệ thống đánh giá quản lý dựa trên hiệu quả đầu ra thực chất.

Để giải bài toán nguồn vốn, Thành phố cần kiến tạo mô hình tài chính đa tầng và đẩy mạnh hợp tác công - tư (PPP) với cấu trúc 4 tầng linh hoạt. Trong đó, ngân sách nhà nước đóng vai trò tài trợ không hoàn lại cho sáng tác nghệ thuật đỉnh cao và bảo tồn di sản.

Vận hành Quỹ phát triển công nghiệp văn hóa theo cơ chế vốn mồi đầu tư mạo hiểm (ngân sách đối ứng cùng vốn tư nhân theo tỷ lệ 1:2); thí điểm bảo lãnh tín dụng dựa trên định giá tài sản trí tuệ (bản quyền phim, âm nhạc, trò chơi); đồng thời áp dụng triệt để mô hình "Đầu tư công - quản lý tư" cho các thiết chế biểu tượng như Nhà hát Thủ Thiêm hay Bảo tàng Thành phố.

Gắn kết với tiến trình chuyển đổi số, việc xây dựng hạ tầng dữ liệu số và "Bản đồ tài sản trí tuệ văn hóa TP. Hồ Chí Minh" theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW giữ vai trò trục xương sống. Hệ thống này không chỉ giúp định danh các chủ thể và sản phẩm sáng tạo trên không gian mạng, kết nối trực tiếp nhà đầu tư với giới sáng tác, mà còn tạo nền tảng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) vào quản trị, khai thác bản quyền.

Cuối cùng, để đưa sản phẩm vươn xa, Thành phố phải đẩy mạnh xúc tiến thương mại và hoàn thiện hành lang pháp lý bảo vệ bản quyền. Việc tổ chức định kỳ các hội chợ chuyên ngành, liên hoan phim quốc tế, triển lãm thiết kế và diễn đàn kết nối đầu tư cần đi đôi với nâng cao năng lực hỗ trợ pháp lý, đơn giản hóa thủ tục đăng ký sở hữu trí tuệ, chuẩn hóa hợp đồng cấp phép khai thác và xử lý nghiêm minh mọi hành vi xâm phạm bản quyền.

Phát triển các ngành công nghiệp văn hóa theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW không đơn thuần là bài toán tìm kiếm động lực tăng trưởng kinh tế mới, mà là chiến lược dài hạn nhằm định vị tầm vóc đô thị và sức mạnh mềm của TP. Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên hội nhập sâu rộng. 

Khi hành lang thể chế quốc gia đã được khơi thông, sự chủ động chuyển dịch từ tư duy quản lý sang "quản trị kiến tạo" chính là chìa khóa vàng giúp Thành phố giải phóng tài nguyên nhân văn vô tận, biến di sản thành tài sản và khẳng định vững chắc vị thế của một "Thành phố sáng tạo" năng động hàng đầu khu vực.

TS. Nguyễn Thị Kim Liên -Trưởng khoa Văn hóa và Phát triển, Học viện Chính trị khu vực II

Cùng chuyên mục

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm