Không sử dụng màu nước hay sơn dầu theo lối biểu đạt truyền thống, họa sĩ Thiên Hải đã chọn vàng để tạo dấu ấn riêng cho các tác phẩm hội họa của mình. Anh đã dành hơn 20 năm để nghiên cứu, thử nghiệm và hoàn thiện kỹ thuật họa vàng trên kim loại.
Dấu ấn với dòng tranh họa vàng
Họa sĩ Thiên Hải, tên thật Vũ Khắc Điệp, sinh năm 1981, là nghệ sĩ thị giác sáng lập dòng tranh họa vàng trên kim loại, kết hợp giữa hội họa và kỹ thuật xi mạ truyền thống. Tháng 9/2025, anh được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam trao bằng xác lập kỷ lục, được Liên minh Kỷ lục Thế giới vinh danh với bộ sưu tập 113 bức tranh họa vàng trên nền kim loại. Đây cũng là bộ sưu tập có số lượng nhiều nhất hiện nay.
Theo họa sĩ Thiên Hải, thách thức lớn nhất của kỹ thuật họa vàng nằm ở quá trình xử lý nhiệt bởi chỉ cần một sai lệch nhỏ trong việc điều chỉnh ánh sáng hay kiểm soát ngọn lửa cũng có thể làm hỏng toàn bộ. Vì vậy, các khâu chuẩn bị kim loại nền, lựa chọn vật liệu chịu nhiệt, xử lý bề mặt đều phải được thực hiện một cách nghiêm ngặt và chính xác.
Họa sĩ cho biết, vàng đã xuất hiện trong nghệ thuật từ rất lâu nhưng chủ yếu ở dạng dát quỳ. Với mong muốn đưa kim loại quý này về trạng thái lỏng, sử dụng trực tiếp như một chất liệu hội họa, Thiên Hải đã dành hơn 20 năm nghiên cứu, thử nghiệm nhằm xây dựng kỹ thuật riêng, thậm chí phải chấp nhận thất bại nhiều lần mới có thể đạt tới trình độ hoàn hảo.
Tính đến năm 2025, bộ sưu tập tranh họa vàng trên tấm vóc kim loại của họa sĩ đã lên tới 113 tác phẩm, trải rộng trên nhiều chủ đề đa dạng như: tôn giáo, phong thủy, phong cảnh, mã đáo thành công...
Trong kĩ thuật này, vàng dạng lỏng được nhỏ giọt, phủ thành nhiều lớp trên nền kim loại để tạo đường nét, liên kết các hạt vàng bột, từ đó hình thành hiệu ứng ánh sáng đặc biệt. Đây là bước đột phá bởi trước đó, vàng chỉ được dùng để dát hoặc mạ lên các vật phẩm mang tính trang trí chứ chưa từng được vẽ như một loại "chất liệu sống" như vậy.
Công đoạn xử lý nhiệt giữ vai trò quyết định trong toàn bộ quá trình sáng tác. Họa sĩ sử dụng đèn khò với mức nhiệt được kiểm soát chính xác để làm chảy từng lớp vàng. Ở mỗi ngưỡng nhiệt khác nhau, vàng lại biến đổi sắc độ, tạo nên những chuyển động thị giác khác biệt. Thiên Hải chia sẻ, trạng thái tinh thần của người sáng tạo ảnh hưởng trực tiếp tới tác phẩm, chỉ khi giữ được sự tĩnh tại trong tâm trí, họa sĩ mới có thể điều khiển ngọn lửa và truyền được năng lượng vào tranh.
Điểm đặc biệt của tranh họa vàng nằm ở cấu trúc nhiều lớp. Trước tiên, lớp kim loại nền được oxy hóa để tạo độ "thở" và hiệu ứng khắc sáng. Sau đó, vàng được ép, tán hoặc giậm theo nhịp điệu tạo hình nhằm hình thành các mảng sáng tối khác nhau. Cuối cùng là lớp hình tượng để định hình cảm xúc và chiều sâu nội tâm. Cấu trúc nhiều tầng ấy khiến bề mặt tranh vượt khỏi giới hạn phẳng của hội họa truyền thống, tạo cảm giác không gian chuyển động và ánh sáng liên tục biến đổi.
Tranh của họa sĩ Thiên Hải không gây ấn tượng ngay bằng màu sắc rực rỡ mà bằng một thứ ánh sáng rất lạ. Đó là ánh sáng phát ra từ những lớp vàng được xử lý bằng nhiệt. Ở mỗi góc nhìn khác nhau, bức tranh thay đổi sắc độ, khi trầm lắng, khi rực rỡ, như đang chuyển động theo ánh mắt của người xem. Giới chuyên môn nhận định đây là hình thức sáng tạo hiếm gặp bởi vàng vốn là vật liệu khó kiểm soát trong hội họa. Nếu với sơn dầu, họa sĩ có thể sửa chữa bằng cách phủ lớp màu mới, thì với tranh họa vàng, sai sót nhỏ cũng có thể phá hỏng toàn bộ kết cấu đã tạo dựng trước đó.
Thông qua các chủ đề như tôn giáo, Phật giáo Mật Tông, Đạo Mẫu hay tĩnh vật, những tác phẩm gợi cảm giác linh thiêng, trang trọng, mang hơi hướng nghệ thuật lễ nghi phương Đông trong một ngôn ngữ tạo hình hiện đại.
Kỳ vọng đưa tranh họa vàng ra thế giới
Giáo sư Hà Tôn Vinh, Cố vấn Tạp chí Mỹ thuật, Hội Mỹ thuật Việt Nam dành sự quan tâm đặc biệt cho các tác phẩm của Thiên Hải. Ông cho rằng dòng tranh họa vàng mang dấu ấn riêng hiếm thấy, thể hiện khả năng sáng tạo cùng tay nghề ở trình độ cao của nghệ sĩ Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
Giáo sư Hà Tôn Vinh chia sẻ, nhiều năm làm việc cho Ngân hàng Thế giới và đi qua khoảng 130 quốc gia, tham quan nhiều bảo tàng lớn, ông chưa từng bắt gặp loại hình tranh nào như vậy. Việc sử dụng vàng kết hợp với công nghệ xử lý vật liệu đã tạo nên một phong cách hiếm có, vừa giàu tính sáng tạo vừa mang giá trị thẩm mỹ đặc biệt. Đây là dòng tranh có khả năng trưng bày tại các bảo tàng và triển lãm quốc tế, góp phần khẳng định vị thế mỹ thuật Việt Nam trên thế giới. Tác phẩm có chiều sâu cảm xúc, tác động tới người xem thông qua không gian tâm linh mang đậm bản sắc Á Đông và ngôn ngữ tạo hình độc đáo.
Họa sĩ Lương Xuân Đoàn, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam đánh giá, họa sĩ Thiên Hải là một nghệ sĩ có đóng góp đáng chú ý cho sự chuyển động của mỹ thuật hiện đại. Việc theo đuổi con đường nghệ thuật gắn với yếu tố văn hóa truyền thống đòi hỏi tài năng, "căn duyên" và niềm tin sâu sắc. Qua các tác phẩm của họa sĩ Thiên Hải có thể cảm nhận rõ sự hiện diện của không gian văn hóa tâm linh như đạo Phật, tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt, cho thấy chiều sâu nội tâm cùng sự dấn thân vào nghệ thuật mà không phải nghệ sĩ đương đại nào cũng dám theo đuổi. Giá trị nổi bật của dòng tranh này nằm ở ngôn ngữ tạo hình và ánh sáng tinh thần toát ra từ từng chi tiết, đậm chất mỹ thuật phương Đông.
Trong bối cảnh hội nhập mạnh mẽ hiện nay, việc giữ được bản sắc và duy trì văn hóa truyền thống là điều không dễ. Chính sự kiên trì với giá trị nội tại cùng bản lĩnh trước các trào lưu ngoại nhập đã tạo nên sức hấp dẫn riêng cho dòng tranh này. Trong ánh sáng biến ảo của vàng, người xem cảm nhận được chiều sâu tâm linh, tinh thần Á Đông cùng khát vọng đưa mỹ thuật Việt Nam bước ra thế giới bằng một dấu ấn khác biệt và giàu bản sắc.
