Góc nhìn 365: Chờ "phố đi bộ thông minh"

Một thông tin đáng chú ý: UBND Thành phố Hà Nội vừa phê duyệt Đề án thí điểm tổ chức không gian văn hóa, tuyến phố đi bộ tại phố Thành Thái (phường Cầu Giấy). Theo đó, sau 2 tháng chuẩn bị, tuyến phố dự kiến sẽ khai trương vào dịp 10/10 tới, hoạt động từ tối thứ Sáu đến hết Chủ nhật hằng tuần.

Đáng chú ý, Đề án ghi rõ: "Không gian văn hóa Cầu Giấy phải là mô hình phố đi bộ thông minh", và đưa ra nhiều giải pháp về giao thông, dịch vụ, quản lý hay tiện ích số. Đây là một nội dung đáng quan tâm, khi Hà Nội đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với một không gian đi bộ trong giai đoạn phát triển mới của thành phố.

Nhìn lại, những năm gần đây, phố đi bộ đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống Hà Nội. Nó gắn với một thực tế: Khi mức sống tăng cao, cư dân đô thị ngày càng có nhu cầu rõ hơn về những không gian đi bộ, nghỉ ngơi, gặp gỡ, vui chơi và tham gia các hoạt động cộng đồng. Và, với một thành phố rộng hơn 3.300km², việc có thêm những không gian như vậy để phục vụ từng cộng đồng dân cư khác nhau là cần thiết - thay vì chỉ trông đợi ở những không gian đi bộ lâu đời như quanh hồ Gươm hay khu phố cổ.

Ở góc độ này, rõ ràng phố Thành Thái có nhiều điều kiện thuận lợi để hình thành một không gian đi bộ. Đây là khu vực trung tâm của quận Cầu Giấy cũ, tập trung đông dân cư, chung cư, văn phòng, trường học và các cơ sở đào tạo. Đặc biệt, công viên Cầu Giấy - điểm nhấn của đoạn phố đi bộ dài khoảng 750m trong giai đoạn đầu - vốn là nơi sinh hoạt quen thuộc của người dân, đồng thời có sẵn nhiều hàng quán, dịch vụ xung quanh để tạo nên sự sôi động cần thiết. Xa hơn, khu vực này chỉ cách ga Chùa Hà của tuyến metro số 3 vài trăm mét, tạo thuận lợi cho việc tiếp cận bằng giao thông công cộng và giảm sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân - một điều kiện rất quan trọng để phố đi bộ vận hành.

Đáng nói, theo nhận định của đề án, khác với khu phố cổ, phường Cầu Giấy mang diện mạo của một đô thị hiện đại, đa dạng về cư dân (nhiều người nhập cư, sinh viên...) và có lịch sử hình thành tương đối trẻ. Điều này có thể dẫn đến sự đứt gãy trong văn hóa cộng đồng truyền thống. Bởi vậy, việc hình thành một không gian đi bộ tại đây sẽ đóng vai trò kết nối, kiến tạo những trải nghiệm, ký ức chung cho người dân. Và xa hơn, thông qua các lễ hội, sự kiện về văn hóa, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo… được tổ chức thường xuyên, một bản sắc riêng của Cầu Giấy sẽ dần được hình thành và củng cố: Năng động, sáng tạo và hội nhập.

***

Với khái niệm "phố đi bộ thông minh" được đặt ra trong đề án, điều đáng chờ đợi là cách một ý tưởng mới được cụ thể hóa trong tổ chức vận hành. Và qua những nội dung được đề xuất, khái niệm "thông minh" ở đây được hiểu rộng hơn việc ứng dụng công nghệ vào phố đi bộ.

Đơn cử, đề án đặt ra yêu cầu bổ sung "thiết kế vận hành" cho toàn bộ không gian đi bộ, với việc tính toán trọn vẹn hành trình của người sử dụng, từ cách tiếp cận, đi lại, dừng nghỉ đến ăn uống, vui chơi và tham gia các hoạt động. Cách tiếp cận ấy mang theo những yêu cầu khắt khe hơn nhiều so với chỉ dành một đoạn đường cho người đi bộ vào cuối tuần: Không gian phải được tổ chức để người dân sử dụng thuận tiện, còn các chức năng cần vận hành hài hòa cùng nhau.

Hoặc, yêu cầu về mô hình giao thông 3 lớp là một ví dụ khác, với việc không gian này được xác định gồm vùng lõi ưu tiên người đi bộ, vùng đệm vẫn bảo đảm việc tiếp cận của cư dân và dịch vụ, trong khi giao thông được phân luồng từ xa. Việc bố trí riêng những khu vực theo từng cụm chức năng biểu diễn, sáng tạo, nghỉ ngơi, ẩm thực… cũng theo tinh thần đó: Mỗi hoạt động cần có không gian phù hợp, tránh xung đột với nhau để cùng bổ trợ cho trải nghiệm chung.

Từ cách tiếp cận ấy, công nghệ là phần hỗ trợ để không gian vận hành tốt hơn. Đề án dự kiến các tiện ích như bản đồ và lịch sự kiện, thông tin bãi đỗ xe, phản ánh hiện trường, thanh toán điện tử, cảnh báo đông người, cùng ứng dụng QR và AI. Một số ý tưởng cụ thể cũng được đặt ra, như check-in, tích điểm, nhận quà trên ứng dụng; kết nối các cơ sở ẩm thực tham gia ưu đãi; tổ chức chiếu sáng cảnh quan theo mùa, phối hợp với các tòa nhà xung quanh tạo diện mạo ban đêm cho khu vực...

Cuối cùng, một điểm đáng quan tâm khác là việc đề án đã tìm cách khai thác những nguồn lực đặc trưng của Cầu Giấy để tạo bản sắc riêng. Tại đó, ý tưởng liên kết với các trường đại học, sinh viên, câu lạc bộ nghệ thuật và cộng đồng sáng tạo có thể tạo nguồn hoạt động thường xuyên, phù hợp với một khu vực đông người trẻ. Tương tự, "phố ẩm thực Cầu Giấy" cũng dự kiến phát huy những chất liệu sẵn có trên địa bàn - điển hình là cốm Vòng. Việc xác định người dân địa phương là "chủ nhà" cũng hướng tới sự tham gia của cộng đồng, để họ vừa thụ hưởng, vừa góp phần tạo nên nhịp sống riêng cho không gian này.

Tất nhiên, thành công của phố đi bộ Thành Thái vẫn là câu chuyện của tương lai. Nhưng ở điểm khởi đầu, việc không gian này được nghiên cứu khá kỹ từ lựa chọn địa điểm, "thiết kế vận hành", tổ chức giao thông, hoạt động cộng đồng đến ứng dụng công nghệ đã tạo ra cơ sở để chúng ta kỳ vọng. Và xa hơn, cách tiếp cận ấy cũng phù hợp với định hướng từ Nghị quyết 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về "Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới".

Tại đó, Nghị quyết đặt ra nhiệm vụ - giải pháp: "Xây dựng mô hình, thương hiệu, sản phẩm văn hóa Thủ đô đặc sắc, mang tầm quốc tế gắn với du lịch; hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực văn hóa - nghệ thuật; phát triển các "mạch sáng tạo" và các cực sáng tạo tiêu biểu "Di sản - Tri thức - Công nghệ"".