Văn hoá

Góc nhìn 365: Khai thác chiều sâu Văn Miếu bằng công nghệ số

19/11/2026 06:41 GMT+7 Google News

Một ngày không xa, tới Văn Miếu, du khách có thể bắt đầu chuyến tham quan bằng việc nhập quê quán của mình vào ứng dụng trên điện thoại. 

Hệ thống hướng dẫn sẽ giúp tìm tới tấm bia ghi danh một bậc khoa bảng cùng quê với mình. Khi hướng camera điện thoại về phía bia, người xem đọc được bản dịch trên màn hình, tra cứu cuộc đời và những đóng góp của nhân vật.

Đó là một kịch bản ứng dụng được TS Trần Hậu Yên Thế nhắc tới trong hội thảo khoa học 950 năm Quốc Tử Giám: Di sản đạo học, hiền tài và khát vọng phát triển đất nước vừa diễn ra tuần trước. Theo đó, trên nền tảng những ứng dụng số hóa và chuyển đổi số đã có tại Văn Miếu, đề xuất này gợi một hướng phát triển tiếp theo: giúp người xem lựa chọn cách tiếp cận kho tư liệu theo mối quan tâm riêng của mình.

Để có trải nghiệm ấy, dữ liệu về kiến trúc, bia tiến sĩ và thư tịch cần tiếp tục được nghiên cứu bổ sung, tổ chức và diễn giải theo các mối quan hệ giữa nhân vật, hiện vật, địa danh và tác phẩm. Chẳng hạn, với đề xuất xây dựng "đồ thị tri thức nho học Việt Nam" của chuyên gia này, một bậc khoa bảng có thể được đặt trong quan hệ với thầy học, bạn đồng khoa, quê quán, trước tác hoặc hoạt động bang giao, tùy những gì tư liệu xác nhận. Khi các mối liên hệ được tổ chức để tra cứu, mỗi thông tin có thể dẫn tới một hướng tìm hiểu tiếp theo.

Góc nhìn 365: Khai thác chiều sâu Văn Miếu bằng công nghệ số - Ảnh 1.

Hội thảo khoa học cấp quốc gia “950 năm Quốc Tử Giám: Di sản đạo học, hiền tài và khát vọng phát triển đất nước”. Ảnh: Khánh Hoà - TTXVN

Đơn cử, người quan tâm lịch sử đối ngoại có thể chọn tuyến khám phá các nhân vật từng đi sứ, khi ứng dụng hướng dẫn họ tìm tới những tấm bia liên quan, đọc thơ văn, tìm hiểu công việc bang giao. Theo kịch bản này, AI hỗ trợ trả lời câu hỏi dựa trên kho dữ liệu, còn công nghệ thực tế tăng cường (AR) được dùng để tái hiện các cuộc đối đáp, xướng họa. Thậm chí, người xem có thể lựa chọn mức độ tìm hiểu sâu hơn ở nhân vật hoặc sự kiện khiến mình chú ý.

Hoặc, với học sinh, chuyến tham quan có thể bắt đầu bằng một cuộc giải đố nhập vai sĩ tử: nhận câu hỏi, tìm gợi ý qua hoa văn trên bia và đối chiếu thông tin để hoàn thành thử thách. Thiết bị số khi ấy hướng sự chú ý của các em tới hiện vật, khuyến khích quan sát và tra cứu. Giá trị giáo dục sẽ phụ thuộc vào cách thiết kế câu hỏi, mức độ phù hợp với người học và những kiến thức các em thu nhận qua từng thử thách.

                                                                            ***

Những kịch bản ấy bắt nguồn từ sự phong phú của tư liệu: thông tin tại một di tích thường có quan hệ với nhiều không gian văn hóa, nhân vật và hoạt động xã hội. Dữ liệu được số hóa, bổ sung và tổ chức tốt có thể phục vụ nhiều nội dung, nhiều nhóm người sử dụng. Vì thế, những kết quả chuyển đổi số đã có cũng là cơ sở để tiếp tục nghiên cứu cách khai thác sâu hơn kho tri thức của Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Tất nhiên, để những ý tưởng này thành hiện thực, việc phát triển ứng dụng cần đi cùng nghiên cứu tư liệu, kiểm chứng các mối quan hệ lịch sử, lựa chọn nội dung và thiết kế cách giới thiệu phù hợp. Nguồn lực duy trì hệ thống, cập nhật dữ liệu và điều chỉnh nội dung cũng phải được tính đến, để sức hấp dẫn của mỗi trải nghiệm được nuôi dưỡng bằng nội dung có chiều sâu và đảm bảo tin cậy.

Trong bối cảnh Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đang được triển khai rộng rãi trên cả nước, những đề xuất như vậy gợi thêm một hướng khai thác tiềm năng của Văn Miếu từ những lớp thông tin tưởng như rất quen thuộc quanh hiện vật.

Chi Mai

Cùng chuyên mục

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm