Trong bối cảnh chuyển đổi số và không gian phát triển của thành phố Cần Thơ được mở rộng sau hợp nhất, việc hình thành thói quen đọc sách, tự học trong thế hệ trẻ đặt ra yêu cầu đổi mới cách làm.
Công tác phát triển văn hóa đọc trong nhà trường không chỉ dừng ở các phong trào mà đang được triển khai theo hướng tích hợp đa phương tiện, gắn kết chặt chẽ giữa sách, công nghệ số với giáo dục truyền thống, bảo tồn di sản và định hình bản sắc con người Tây Đô. Đây được xem là nền tảng cốt lõi để hình thành năng lực học tập suốt đời, khơi dậy khát vọng cống hiến của thanh thiếu niên trong giai đoạn phát triển mới.
*Chuyển dịch tư duy và phương thức tiếp cận tri thức
Xác định văn hóa đọc có vai trò quan trọng trong nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân cách, tâm hồn và hình thành lối sống lành mạnh cho thế hệ trẻ, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo, Thành đoàn Cần Thơ triển khai nhiều giải pháp đưa sách đến gần hơn với học sinh. Hệ thống thư viện và các cơ sở giáo dục kết hợp phương thức phục vụ lưu động trực tiếp với ứng dụng công nghệ số, mở rộng khả năng tiếp cận tri thức cho học sinh.
Trong năm học 2025 - 2026, mô hình xe thư viện lưu động đa phương tiện đã phục vụ tại 63 trường học, với hơn 143.400 lượt tài nguyên thông tin được học sinh tiếp cận. Cùng với đó, 200 bảng mã QR liên kết đến các nguồn tài liệu số được phát hành đến các trường, tạo điều kiện để giáo viên và học sinh khai thác học liệu thuận tiện mọi lúc, mọi nơi.
Tại cơ sở, việc phát triển văn hóa đọc cũng được các nhà trường cụ thể hóa bằng những hoạt động thiết thực. Bà Nguyễn Đặng Huyền Trân, Phó Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Thới Long cho rằng, trong bối cảnh công nghệ số phát triển, học sinh dễ bị cuốn hút bởi các thiết bị điện tử. Vì vậy, việc hình thành thói quen đọc sách, nuôi dưỡng tình yêu tri thức có ý nghĩa quan trọng. Nhà trường xác định phát triển văn hóa đọc là hoạt động thiết thực giúp khơi dậy đam mê tự học, rèn luyện tính chăm chỉ và lan tỏa các giá trị sống tốt đẹp cho học sinh. Trên cơ sở đó, nhà trường xây dựng kế hoạch triển khai đến từng tổ chuyên môn, giáo viên bộ môn và nhân viên thư viện, cùng hướng dẫn, đồng hành với học sinh trong quá trình tiếp cận sách.

Đông đảo học sinh đến thư viện thành phố Cần Thơ để tìm tài liệu đọc. Ảnh: Nguyễn Hằng - TTXVN
Ở bậc giáo dục đại học, Thạc sĩ Trần Linh Phương, Thư viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ nhận định, trong thời đại số, học sinh, sinh viên có điều kiện thuận lợi để tham khảo thông tin từ những cơ sở dữ liệu chất lượng cao, nguồn học liệu mở miễn phí được kiểm chứng, cập nhật thường xuyên cùng các phần mềm, nền tảng hỗ trợ học tập trực tuyến. Tuy nhiên, đi cùng với cơ hội mở rộng tri thức, người học cần chú trọng phát triển tư duy phản biện, thành thạo công cụ số và chủ động học tập suốt đời để truy cập, xử lý, quản lý, sáng tạo và truyền đạt thông tin một cách hiệu quả.
Đồng quan điểm về sự chuyển dịch thói quen tiếp nhận thông tin của giới trẻ, anh Nguyễn Trần Anh Duy, Phó Bí thư Thành đoàn Cần Thơ phân tích, thế hệ trẻ đang chuyển dịch rõ rệt từ việc đọc sách truyền thống sang các nền tảng số, từ tiếp nhận tri thức một chiều sang môi trường thông tin đa chiều, nhanh chóng và phong phú. Chính trong bối cảnh thông tin ngày càng nhiều, vai trò của việc đọc càng trở nên quan trọng, bởi đọc không chỉ là phương thức tiếp cận tri thức mà còn là nền tảng hình thành tư duy, nhân cách và năng lực thích ứng. Theo đó, bài toán đặt ra hiện nay không chỉ là “đọc bao nhiêu”, mà cốt lõi là “đọc như thế nào” và “đọc để làm gì” – đọc để hiểu sâu vấn đề, rèn luyện tư duy phản biện và vận dụng vào thực tiễn học tập, công tác; từ đó nâng tầm năng lực đọc thành năng lực tự học, làm chủ thông tin và phát triển bản thân bền vững.
*Đổi mới mô hình, thu hẹp khoảng cách hưởng thụ tri thức và định hình bản sắc
Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác phát triển văn hóa đọc tại Cần Thơ vẫn còn một số hạn chế cần khắc phục để văn hóa đọc toàn thành phố thực sự đi vào chiều sâu. Thực tế cho thấy, thói quen lựa chọn sách của một bộ phận học sinh chưa đa dạng, chủ yếu tập trung vào sách giáo khoa và các ấn phẩm giải trí. Kỹ năng đọc, phân tích, khái quát những giá trị tư tưởng của tác phẩm cũng như khả năng khai thác nguồn sách điện tử tại thư viện địa phương chưa được phát huy hiệu quả. Bên cạnh đó, chênh lệch về điều kiện tiếp cận tri thức giữa khu vực trung tâm và vùng sâu, vùng xa vẫn là vấn đề cần được quan tâm giải quyết.
Về định hướng thời gian tới, bà Đào Thị Thanh Thúy, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Cần Thơ cho biết, ngành Văn hóa, ngành Giáo dục và Thành đoàn tiếp tục ký kết chương trình phối hợp với những nội dung đổi mới, thiết thực hơn. Trong đó, Thư viện thành phố tập trung biên soạn, in ấn tài liệu hướng dẫn sử dụng, đồng thời khuyến khích giáo viên, học sinh khai thác nguồn tài liệu số và các sản phẩm, dịch vụ thông tin - thư viện trên Cổng thông tin điện tử của đơn vị.

Các bạn trẻ đến thư viện thành phố Cần Thơ (Cơ sở Vị Thanh) đọc sách. Ảnh: Nguyễn Hằng - TTXVN
Cùng với đó, thành phố tiếp tục phát huy hiệu quả chương trình tài trợ của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Quỹ Thiện Tâm, duy trì hoạt động của xe thư viện lưu động đa phương tiện tại các trường học trên địa bàn.
Về phía tổ chức Đoàn, anh Nguyễn Hữu Nghĩa, Phó Bí thư Thường trực Thành đoàn Cần Thơ cho biết, Thành đoàn sẽ chuyển đổi mô hình thư viện truyền thống sang xây dựng hệ thống thư viện điện tử với các đầu sách đa lĩnh vực, có bản quyền và được tuyển chọn sát với nhu cầu của đoàn viên, thanh niên. Cùng với đó, các buổi sinh hoạt chi đoàn sẽ được tổ chức gắn với phương châm “Đọc để sẻ chia”, tạo không gian để đoàn viên, thanh niên trao đổi, chia sẻ cảm nhận về sách. Qua đó, các hoạt động góp phần tạo cầu nối thu hẹp khoảng cách tiếp cận tri thức giữa khu vực đô thị trung tâm với vùng sâu, vùng xa.
Nhấn mạnh tầm nhìn chiến lược lâu dài, lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Cần Thơ khẳng định, các đơn vị sẽ tiếp tục nghiên cứu, nhân rộng các mô hình mới nhằm lan tỏa niềm đam mê đọc sách gắn với đẩy mạnh khai thác tri thức trong môi trường số và kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI). Việc phát triển văn hóa đọc sẽ luôn bám sát định hướng gắn kết với bảo tồn di sản văn hóa, quảng bá du lịch địa phương, hình thành thói quen tự học và nâng cao kỹ năng đọc cho thế hệ trẻ; qua đó góp phần xây dựng con người Cần Thơ “Trí tuệ - Năng động - Nhân ái - Hào hiệp - Thanh lịch”, đóng góp thiết thực vào sự phát triển phồn vinh của đất nước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.