Dấu ấn từ những phiên livestream (kỳ 4 & hết): Mã QR và những ký ức làng giữa phố

Ngay tại cổng đình Trung Kính Hạ, phường Yên Hòa (Hà Nội), một mã QR được sử dụng để giới thiệu lịch sử, kiến trúc và những giá trị văn hóa của ngôi đình qua hình ảnh, thuyết minh và video 360 độ. Và trong phiên livestream khám phá di sản tại đây, những tư liệu số ấy được kết hợp với lời kể của người dân về những thăng trầm của ngôi đình, gợi lại ký ức làng quê giữa một khu vực đô thị đang phát triển.

Phiên livestream diễn ra vào tháng 10 vừa qua, do UBND phường Yên Hòa tổ chức với tên gọi Dấu ấn xưa giữa lòng phố thị.

Nằm tại ngõ 110 phố Trần Duy Hưng, đình Trung Kính Hạ hiện diện giữa một khu vực đô thị có nhiều tuyến phố đông đúc và những công trình cao tầng. Ít ai ngờ rằng, phía sau cánh cổng đình vẫn là một không gian gắn với lịch sử làng Trung Kính xưa. Theo giới thiệu, đình thờ Hùng Nộn Công (tương truyền là vị tướng thời Hùng Vương) và có hình thức kiến trúc truyền thống Bắc Bộ, với hệ thống cột gỗ cùng các cấu kiện chạm khắc.

Những ký ức còn lại dưới mái đình

Trước cổng đình, hai MC Minh Duy và Hà Phương cùng dùng điện thoại quét mã QR được đặt tại đây. Sau thao tác ấy, trên màn hình livestream xuất hiện những thông tin khá đầy đủ về ngôi đình, có cả phần thuyết minh. Và trong suốt thời gian phát sóng, mã QR này vẫn hiển thị ở góc màn hình để khán giả trực tuyến cùng truy cập.

Từ cổng, máy quay theo các MC đi vào sân trong, đưa khán giả gặp ông Nguyễn Đình Việt, Trưởng Tiểu ban Quản lý di tích đình Trung Kính Hạ. Theo lời ông, ngôi đình hiện còn lưu giữ những sắc phong từ thời Lê Trung Hưng, cùng các bia đá, hoành phi, câu đối và nhiều đồ thờ truyền thống vốn được người dân địa phương gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Trò chuyện, ông Việt cho biết mình đã sống ở đây 80 năm. Qua từng thời kỳ, ông có dịp chứng kiến chính quyền và nhân dân cùng bỏ công sức tôn tạo di tích. Ông nói: "Chúng tôi là những người kế tiếp các cụ ngày xưa nên rất tâm đắc với công tác bảo tồn di tích, để các thế hệ con cháu sau này được thừa hưởng những giá trị tốt đẹp mà làng đã gìn giữ bao đời nay".

Những ký ức về đình Trung Kính Hạ còn được gợi lại qua cuộc trò chuyện với một cụ già gần 90 tuổi tại địa phương. Theo lời cụ, ngôi đình từ lâu đã gắn với sinh hoạt tín ngưỡng của người dân, là nơi bà con đến lễ vào dịp Tết, ngày rằm, mùng Một. Tuy nhiên, từng có một thời gian dài, ngôi đình không còn hiện diện trong làng, sau khi bị cháy vào khoảng năm 1946.

"Suốt hàng mấy chục năm không có đình, người dân ở đây rất mong mỏi. Rồi tất cả cùng tự nguyện góp tiền của để xây cất, dựng lại một không gian quen thuộc", cụ kể và bày tỏ niềm vui khi ngôi đình Trung Kính Hạ đến giờ vẫn là nơi diễn ra các sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng quen thuộc của cộng đồng, giữa một khu vực đô thị đã nhiều đổi thay về cảnh quan và đời sống.

Từ những lời kể ấy, cuộc trò chuyện chuyển sang việc lưu giữ ký ức về làng Trung Kính. Một bậc cao niên khác cho biết, tổ dân phố vẫn vận động các gia đình chia sẻ hình ảnh, tư liệu và những câu chuyện về ngôi đình, lễ hội cùng đời sống làng xưa. Ông bày tỏ mong muốn những nguồn tư liệu ấy từng bước được số hóa để người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, có thể tiếp cận thuận tiện hơn.

Để ngôi đình trở thành ký ức tuổi thơ

Câu chuyện về đình Trung Kính Hạ tiếp tục được mở rộng qua cuộc giao lưu với các học sinh và giáo viên của Trường Tiểu học Yên Hòa. Khi được hỏi làm thế nào để ngôi đình có thể trở thành một phần thân thuộc trong đời sống của trẻ, thay vì chỉ là nơi đến tham quan, chụp ảnh, cô giáo Nguyễn Bảo Ngọc, người sinh ra và lớn lên tại đây, cho rằng mọi thứ cần bắt đầu từ những câu chuyện gần gũi.

"Thực ra, trẻ con bây giờ rất nhạy cảm. Nếu chúng tôi chỉ bắt các em học thuộc những con số, những thống kê lịch sử khô khan thì các em sẽ rất mau quên. Thay vào đó, chúng tôi thường kể với các em rằng ông bà mình ngày xưa thường ra đình họp bàn những việc gì, hay những món bánh truyền thống trong mùa lễ hội của làng có mùi vị ra sao" - cô giáo Bảo Ngọc nói - "Hoặc, nếu có thể, chúng tôi sẽ đưa các em ra tận đây để trải nghiệm, hít thở không khí của đình làng. Khi được tự mình trải nghiệm tại không gian này, được nghe các cụ già kể chuyện, tự khắc ngôi đình làng sẽ trở thành một phần ký ức, một kỷ niệm khó quên với các em".

Bên cạnh cô giáo, trong phiên livestream, hai học sinh Trường Tiểu học Yên Hòa cũng có dịp chia sẻ cảm nhận sau khi lần đầu đến đình Trung Kính Hạ. Một học sinh cho biết em thích nhất khoảng sân rộng và yên tĩnh của ngôi đình, khác hẳn với không gian ồn ào, náo nhiệt của phố xá bên ngoài. Học sinh còn lại tuy chưa từng tham gia lễ hội tại đây nhưng vẫn hào hứng kể về lễ rước kiệu Thánh (được tổ chức định kỳ 5 năm một lần) mà mình từng nghe qua lời bố mẹ, cũng như về phong tục chui qua kiệu Thánh để cầu may theo quan niệm dân gian.

Từ những cảm nhận ấy, người dẫn chương trình đặt thêm câu hỏi với cô giáo Bảo Ngọc về sự thay đổi trong cách học sinh ứng xử với di tích sau những trải nghiệm thực tế. Và câu trả lời từ cô Ngọc khá thú vị: "Nhắc các em 100 lần ở trên lớp rằng phải bảo vệ di tích cũng không thể bằng một lần đưa các em đến tận đây. Bởi, khi hiểu rằng từng viên gạch, từng hiện vật ở đây có thể đã tồn tại hàng trăm năm, không ai bảo ai, các em sẽ tự biết nhắc nhau phải đi nhẹ, nói khẽ, giữ gìn vệ sinh chung khi tới đình".

Ngay sau lời cô giáo, 2 học sinh bổ sung về những điều nên làm và cần tránh khi tham quan di tích: Cần ăn mặc lịch sự, giữ vệ sinh, không leo trèo, tự ý chạm vào hiện vật hay vẽ lên tường. Phần nào đó, những câu trả lời ấy cho thấy các em đã có thêm những bài học đáng nhớ về cách ứng xử phù hợp với không gian văn hóa vừa tìm hiểu.

Như vậy, phiên livestream tại đình Trung Kính Hạ cho thấy một cách ứng dụng công nghệ khá cụ thể trong hoạt động giới thiệu di sản ở cơ sở. Mã QR giúp người xem tiếp cận thông tin, hình ảnh và thuyết minh về di tích; còn những cuộc trò chuyện trực tiếp đưa lên sóng cả ký ức của người cao tuổi lẫn cảm nhận của thế hệ trẻ. Trong bối cảnh Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đang được triển khai trên cả nước, cách làm này đã thể hiện những ưu thế của mình - nhất là khi những hình ảnh, lời kể được ghi nhận trong chương trình còn có thể trở thành nguồn tư liệu để địa phương tiếp tục thu thập, kiểm chứng, lưu giữ và giới thiệu trên môi trường số.

Giữa nhịp sống đô thị của phường Yên Hòa, đình Trung Kính Hạ vẫn là nơi những người cao tuổi nhắc lại chuyện làng xưa, còn những học sinh hôm nay bắt đầu có những kỷ niệm của riêng các em. Phiên livestream đã đưa các cuộc gặp gỡ ấy đến với cả những người không có mặt tại đình. Và từ một địa điểm cụ thể giữa lòng phố thị, có thể thấy công nghệ đang góp thêm những cách để các địa phương kể câu chuyện di sản bằng chính tư liệu và con người gắn bó với di tích.