Từ đền thờ Thái Bảo Đại vương Lê Đình Kiên tại xã Yên Định (Thanh Hóa), phiên livestream Hành trình di sản - Tìm về dấu ấn Thái Bảo Đại vương Lê Đình Kiên đã gợi lại cuộc đời và sự nghiệp của một danh nhân quê xứ Thanh, từng có nhiều đóng góp đối với sự phát triển của vùng Sơn Nam và thương cảng Phố Hiến xưa. Đáng chú ý, dấu ấn của ông còn được lưu giữ trong một vài văn bia thuộc hệ thống văn bia Phố Hiến, vừa được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
"Thưa cô, đền thờ cụ Lê Đình Kiên có điểm gì kết nối với Phố Hiến ở Hưng Yên không ạ?" - câu hỏi của em Tuyết Vi, học sinh lớp 8A1 Trường THCS Lê Đình Kiên, được đặt ra trong phiên livestream ngày 7/11 do UBND xã Yên Định tổ chức tại đền thờ vị danh nhân này ở thôn Định Tường. Và câu trả lời đã đưa người xem tìm hiểu những dấu tích về Lê Đình Kiên ở cả quê hương Thanh Hóa và cả vùng đất nơi ông từng giữ chức trấn thủ suốt 4 thập niên.
Từ quê nhà Yên Định đến thương cảng Phố Hiến
Theo phần giới thiệu đầu phiên livestream, danh nhân Lê Đình Kiên (1621 - 1704) từng giữ chức trấn thủ Sơn Nam suốt 40 năm dưới thời Lê Trung hưng. Đây là vùng đất rộng lớn ở phía nam Thăng Long (nay thuộc các tỉnh Hưng Yên, Ninh Bình), trong đó có thương cảng Phố Hiến, nơi tập trung nhiều thương nhân trong và ngoài nước.
Chia sẻ tại chương trình, ông Trịnh Hồng Sơn, Phó Chủ tịch UBND xã Yên Định, nhấn mạnh: "Dấu ấn đặc biệt của Thái Bảo Đại vương Lê Đình Kiên nằm ở việc trong suốt 40 năm trấn thủ Sơn Nam, từ năm 1664 đến năm 1704, ngài đã có những đóng góp quan trọng, đưa Phố Hiến trở thành một thương cảng sầm uất bậc nhất Đàng Ngoài thời Lê Trung hưng, lúc bấy giờ chỉ đứng sau kinh thành Thăng Long".
Phiên livestream được tổ chức tại đền thờ Thái Bảo Đại vương Lê Đình Kiên tại xã Yên Định (Thanh Hóa). Ảnh: BTC
Sự phát triển của Phố Hiến gắn với câu nói quen thuộc trong dân gian: "Thứ nhất Kinh kỳ, thứ nhì Phố Hiến". Còn dấu ấn của Lê Đình Kiên tại vùng đất này được chương trình gợi lại qua những di tích và tư liệu tưởng nhớ ông sau khi qua đời.
Trả lời câu hỏi của học sinh Tuyết Vi, cô Trịnh Thị Cúc, giáo viên lịch sử Trường THCS Lê Đình Kiên, giải thích: "Đền thờ cụ Lê Đình Kiên ở Yên Định, Thanh Hóa và ở Phố Hiến, Hưng Yên có một sợi dây kết nối vô cùng chặt chẽ. Đó chính là lòng tri ân sâu sắc của nhân dân 2 địa phương đối với công ơn to lớn của cụ".
"Đền thờ cụ Lê Đình Kiên ở Yên Định, Thanh Hóa và ở Phố Hiến, Hưng Yên có một sợi dây kết nối vô cùng chặt chẽ với nhau. Đó chính là lòng tri ân sâu sắc của nhân dân hai miền đối với công ơn to lớn của cụ" - cô giáo Trịnh Thị Cúc.
Theo lời cô giáo Cúc, tại quê nhà Yên Định có đền thờ và lăng mộ Lê Đình Kiên, còn ở Hưng Yên cũng có di tích thờ ông, cùng những văn bia ghi nhận công lao của vị quan trấn thủ. Thậm chí, nơi đây còn có một con đường mang tên danh nhân quê Thanh Hóa.
Một chi tiết được giới thiệu trong phiên livestream là 2 tấm văn bia dựng tại Hưng Yên sau khi Lê Đình Kiên qua đời. Theo lời thuyết minh, tấm bia thứ nhất được dựng năm 1723, do một thương nhân cho dựng để ca ngợi công đức của ông; tấm bia thứ hai được nhân dân địa phương dựng năm 1727. Đây là những dấu tích được chương trình nhắc đến khi lý giải mối liên hệ giữa quê hương Yên Định và Phố Hiến.
Trong khi đó, ngay tại đền thờ ở Yên Định, phiên livestream cũng đưa người xem tìm hiểu những dấu tích về Lê Đình Kiên qua các hiện vật, câu đối và không gian thờ tự. Theo phần thuyết minh, đền được xây dựng theo kiến trúc hình chữ nhị (二), gồm tiền đường và hậu cung, với những cấu kiện gỗ chạm khắc mang đặc trưng nghệ thuật thời Lê Trung hưng. Trong hậu cung còn lưu giữ sắc phong, sách cổ, long ngai, bài vị và những đồ thờ gắn với việc tưởng nhớ vị danh nhân.
Các học sinh trong phiên livestream
Khi học sinh lần theo dấu tích một danh nhân
Từ những dấu tích tại quê nhà và các câu chuyện về Phố Hiến, cuộc giao lưu tiếp tục với những câu hỏi của học sinh về cuộc đời, sự nghiệp Lê Đình Kiên. Đơn cử, Trâm Anh, học sinh lớp 8A1, đưa ra câu hỏi: "Khó khăn lớn nhất của cụ Lê Đình Kiên trong những năm cai quản trấn Sơn Nam là gì?". Và trong phần trả lời, cô Lê Thị Hương, giáo viên lịch sử của trường, cho biết: Đó là tình hình an ninh, trật tự phức tạp; là việc quản lý hoạt động giao thương với nhiều cộng đồng thương nhân nước ngoài; đồng thời phải ổn định đời sống nhân dân trong quá trình phát triển kinh tế thương cảng.
Đặc biệt, cô Hương nhấn mạnh khó khăn trong việc giữ gìn hòa khí và giải quyết các tranh chấp thương mại tại Phố Hiến. "Việc giữ gìn hòa khí, giải quyết các vụ tranh chấp thương mại một cách công bằng mà không làm mất lòng những thương nhân nước ngoài là một bài toán vô cùng hóc búa" - cô chia sẻ.
Qua những câu hỏi ấy, cuộc giao lưu đi sâu hơn vào công việc của Lê Đình Kiên tại vùng Sơn Nam, thay vì chỉ dừng ở những mốc thời gian hay chức tước. Những kiến thức lịch sử được giáo viên giải thích ngay tại đền thờ, trước sự theo dõi của học sinh, người dân địa phương và khán giả trên sóng trực tiếp.
Các học sinh và giáo viên dâng hương trước phiên livestream
Một chi tiết thú vị khác là ngôi trường của các học sinh tham gia chương trình cũng mang tên vị danh nhân được thờ tại đây. Với nhiều em, tên tuổi Lê Đình Kiên vốn đã quen thuộc trong đời sống học đường, nhưng những câu chuyện về cuộc đời và sự nghiệp của ông vẫn còn nhiều điều để tìm hiểu.
"Trước đây, em vốn chỉ biết đến danh nhân Lê Đình Kiên qua những trang sách lịch sử hay qua tên của trường trung học cơ sở mà mình đang theo học" - học sinh Thủy Linh nói - "Ngày hôm nay, được đặt chân tới không gian linh thiêng của đền thờ, được ngắm nhìn những di tích lịch sử và nghe những câu chuyện về ngài, trong lòng em có thêm những cảm xúc vô cùng đặc biệt".
Theo ông Trịnh Hồng Sơn, Phó Chủ tịch UBND xã Yên Định, những năm qua, địa phương quan tâm huy động các nguồn lực để tu bổ, tôn tạo đền thờ Lê Đình Kiên, đồng thời chú trọng giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Bên cạnh đó, xã đang tăng cường ứng dụng công nghệ số để giới thiệu di tích qua các trang thông tin, fanpage và hướng tới kết nối với những điểm di sản khác phục vụ hoạt động du lịch về nguồn.
Trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, phiên livestream tại Yên Định là một cách ứng dụng nền tảng số vào hoạt động giới thiệu di sản ở cơ sở. Từ ngôi đền tại quê hương Lê Đình Kiên, chương trình đưa người xem tìm hiểu những dấu tích về ông tại vùng Sơn Nam và Phố Hiến, đồng thời ghi nhận cuộc trao đổi giữa học sinh với những người am hiểu lịch sử địa phương.
Nét riêng của phiên livestream nằm ở chính hành trình tìm hiểu ấy. Một câu hỏi của học sinh về mối liên hệ giữa 2 vùng đất đã gợi mở những câu chuyện lịch sử vượt ra ngoài phạm vi ngôi đền. Và qua sóng trực tiếp, những dấu tích về một danh nhân quê Thanh Hóa, được lưu giữ tại cả Yên Định và Phố Hiến, có thêm dịp được giới thiệu tới công chúng.
Xuất hiện trong văn bia Phố Hiến
Ngày 5/11/2026, tại Jakarta (Indonesia), hồ sơ Văn bia Phố Hiến, tỉnh Hưng Yên và Ma nhai trên núi Non Nước, tỉnh Ninh Bình được Ủy ban Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương của UNESCO (MOWCAP) thông qua, ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Hồ sơ Văn bia Phố Hiến gồm 41 văn bia chữ Hán và chữ Nôm, có niên đại từ thế kỷ 17 đến thế kỷ 20, được lưu giữ tại các di tích thuộc quần thể Di tích quốc gia đặc biệt Phố Hiến. Trong số này, có 2 tấm bia gắn với thông tin về công đức và sự anh minh của vị quan trấn thủ Lê Đình Kiên.
Bên cạnh những tư liệu về các nhân vật lịch sử, hệ thống văn bia còn phản ánh hoạt động thương mại, sinh hoạt phường hội, sự giao lưu văn hóa, tín ngưỡng và quá trình hòa nhập của các cộng đồng cư dân tại Phố Hiến xưa.
(Còn tiếp)
