Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam Nguyễn Quang Thiều: "Ngày Văn hóa Việt Nam gợi mở trách nhiệm cống hiến của nghệ sĩ!"

Nhà  văn Nguyễn Quang Thiều, Phó Chủ tịch Liên hiệp các hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, mong muốn lan tỏa tinh thần Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 trong cả năm bằng nhiều hoạt động thiết thực từ phía các văn nghệ sĩ…

* Theo ông, việc ngày 24/11 trở thành Ngày Văn hóa Việt Nam có ý nghĩa như thế nào với toàn thể người dân?

- Chúng ta sẽ có một ngày để người dân được nghỉ ngơi, được hưởng lương trọn vẹn, được hưởng thụ văn hóa… Nhưng ngày đó cũng gợi mở, và đặt trách nhiệm cho những người làm văn hóa phải ý thức rằng, không chỉ một ngày đó, mà 365 ngày trong cả một năm, những người làm văn hóa cống hiến, mang lại gì cho cả cộng đồng?

Ngay sau khi Nghị quyết ban hành, Hội nhà văn Việt Nam chúng tôi đã trao đổi trên nhóm của Ban chấp hành về kế hoạch tổ chức những hoạt động hưởng ứng Nghị quyết của Bộ Chính trị.

Chúng tôi nhìn nhận đó cũng như sự giao nhiệm vụ một cách không trực tiếp của Đảng, Nhà nước đối với các văn nghệ sĩ, những người làm văn hóa. Một ngày rất thú vị! Và tôi nghĩ, không chỉ các cơ quan liên quan trực tiếp hay gián tiếp đến văn hóa mà tất cả hệ thống chính trị, hệ thống nhà nước, cơ quan báo chí phải tham gia về việc này. Mỗi đơn vị sẽ tìm cách đi riêng để quảng bá văn hóa, để kêu gọi, tổ chức các sự kiện, hoạt động văn hóa…

* Ông đánh giá như thế nào về sự ra đời của Nghị quyết 80 vào thời điểm hiện nay?

- Tôi cho đó là quyết định đặc biệt quan trọng trong giai đoạn này, giai đoạn mà dường như phẩm tính con người đang có nguy cơ bị siêu trí tuệ của công nghệ thay thế, thống trị.

Cũng phải nói rằng, trong thời đại ngày nay, chúng ta như đang đánh mất nhiều vẻ đẹp văn hóa của truyền thống, của hiện đại. Quan sát một cách thẳng thắn trên toàn bộ hệ thống xã hội và thông qua mạng xã hội, chúng ta thấy văn hóa "con người vì con người", con người yêu thương, chia sẻ, con người thấu hiểu và cảm thông lẫn nhau… đang dần bị đánh mất.

Kinh tế chúng ta đang phát triển, chính trị chúng ta đang bước ra thế giới, hòa nhập với toàn bộ dòng chảy lớn của thế giới nhưng cách sống, tư duy, quan điểm sống của con người dường như rời xa dần những vẻ đẹp của văn hóa.

Hơn bao giờ hết, văn hóa, ý thức văn hóa cần phải được phục hồi, được xây dựng, phát huy, lan tỏa những điều tốt đẹp!

Chính vì điều đó, việc ra đời Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị là rất cần thiết trong thời điểm này. Và ngày 24/11 mang tính biểu tượng, tạo dấu ấn, gợi mở và khẳng định giá trị văn hóa Việt Nam!

Tôi nghĩ không chỉ Hội nhà văn Việt Nam, mà các hội văn học, nghệ thuật khác, các cơ quan quản lý văn hóa hay hệ thống chính trị, tất cả phải vào cuộc. Văn hóa không phải của một người, của một tổ chức, của một cơ quan, nó là của toàn bộ đời sống con người trong xã hội Việt Nam đương đại này, và nó cần thiết và cấp bách!

* Quan điểm chỉ đạo của Nghị quyết cũng chỉ rõ điều đó: "Phát triển văn hoá, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước", và "Phát triển văn hoá vì sự hoàn thiện nhân cách con người xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới và xây dựng con người để phát triển văn hoá", thưa ông?

- Tôi nghĩ, trước hết, Đảng đã coi văn hóa là mũi nhọn quan trọng trong phát triển.

Nghị quyết cho thấy góc nhìn soi rọi của Đảng, của Nhà nước với văn hóa. Tôi nghĩ đây là một trong những chủ trương, quyết sách, là mệnh lệnh tạo nên đường lối trong tương lai, của kỷ nguyên mới. Tôi nghĩ chắc chắn sẽ có những đột phá lớn trong tương lai!

Thêm nữa, ngày 24/11 như một biểu tượng, mang sứ mệnh về một trong những nhiệm vụ trọng tâm mà các bộ, ngành, cơ quan phải triển khai. Văn học nghệ thuật phải được lan tỏa với đời sống, phải truyền bá tới nhân dân. Nhiệm vụ của văn nghệ sĩ là sáng tạo tác phẩm xứng đáng với thời đại, mang được tác phẩm đó đến với bạn đọc, cho người dân được hưởng thụ. Điều này đã được Đảng chỉ ra trong "Đề cương về văn hóa Việt Nam năm 1943", ở một trong các nguyên tắc cốt lõi - đại chúng hóa. Đại chúng hóa ở đây là gì, phân tích kĩ theo tôi là mỗi con người sinh ra được quyền hưởng thụ giá trị văn hóa đúng nghĩa, ngoài giá trị vật chất!

* Những chỉ tiêu cụ thể được đưa ra trong Nghị quyết cho thấy có sự quan tâm, đầu tư rất lớn của Đảng, Nhà nước cho văn hóa, thưa ông?

- Nhà thơ Hữu Thỉnh khi là đại biểu Quốc hội từng nói: nếu chúng ta tiết kiệm hay bớt đi một đồng đầu tư cho văn hóa thì phải bỏ thêm 1.000 đồng xây nhà tù. Điều đó khẳng định tầm quan trọng của văn hóa. Nên ngân sách được dành ra khoản đầu tư cho văn hóa là đúng đắn!

Một lần tôi đã viết, một người ở nơi công cộng, vứt một bọc rác xuống mất có 10 giây. Nhưng để một người đi qua nhặt nó bỏ vào thùng rác mất 100 năm. Nghĩa là để có một hành vi văn hóa chúng ta phải mất một thời gian rất dài, với nhiều nỗ lực từ phía cộng đồng, gia đình, cá nhân, từ khu phố, trường học, từ cơ quan, công sở đến tất cả những cơ quan văn hóa phải cùng làm. Và có thể 100 năm chúng ta mới tạo ra được một vẻ đẹp văn hóa. Thậm chí có những nét đẹp văn hóa truyền thống được đúc kết qua hàng trăm, hàng nghìn năm.

Vì vậy, Nghị quyết với những mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể, khẳng định việc đầu tư cho văn hóa là cần thiết, là đúng đắn. Đầu tư ở đây tôi hiểu là sự đầu tư bằng trí tuệ, đầu tư bằng ý thức, đầu tư về trách nhiệm và đầu tư bằng chính % ngân sách cho văn hóa!

* Chúng ta phải làm gì để đưa những điều tốt đẹp dành cho văn hóa trong Nghị quyết đi vào thực tiễn cuộc sống?

- Hãy coi Nghị quyết như một chỉ thị, một mệnh lệnh, một hành động, một nguyên tắc và đầu tiên các cơ quan của Đảng, Nhà nước, Quốc hội, đến các cơ quan liên quan phải tham gia thực hiện. Tất cả các cơ quan liên quan phải triển khai Nghị quyết phù hợp với chuyên môn, nhiệm vụ của mình.

Cho đến hôm nay, Nghị quyết vừa mới ra đời, song Ban Chấp hành Hội nhà văn Việt Nam chúng tôi đã có lộ trình trong những năm tới để thực hiện tinh thần Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, không chỉ trong ngày đó mà là 365 ngày trong cả năm; sẽ có những hành động cụ thể thông qua lan tỏa văn hóa đọc, xuất bản, báo chí, hội thảo, trò chuyện…

* Xin trân trọng cảm ơn ông!