Khi Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026, văn hóa đã được đặt vào một vị trí chưa từng có trong tư duy phát triển quốc gia: vai trò "hệ điều tiết" của tăng trưởng. Không còn đứng bên lề như một lĩnh vực minh họa hay phần phụ tinh thần, văn hóa được xác lập như nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm và động lực chiến lược để Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển nhanh nhưng bền vững.

Đó không phải là một sự thay đổi về ngôn từ, mà là một bước ngoặt về tư duy quản trị quốc gia. Nếu kinh tế tạo ra tốc độ, thì văn hóa tạo ra phương hướng. Nếu hạ tầng mở ra không gian, thì văn hóa quyết định chất lượng của không gian sống. Nếu công nghệ đưa xã hội đi rất nhanh, thì văn hóa giữ cho xã hội đi đúng đường. 

Trong một thế giới mà tăng trưởng không còn được đo bằng sản lượng đơn thuần, mà bằng chất lượng sống, niềm tin và sức hấp dẫn, văn hóa chính là thứ làm nên độ bền của phát triển.

Chương trình Ngày hội Di sản văn hoá Việt Nam tại Hoàng Thành Thăng Long. Ảnh tư liệu

Thế giới hôm nay đang bước vào giai đoạn "xác lập trật tự mới", nơi cạnh tranh không chỉ diễn ra bằng vốn, công nghệ hay chuỗi cung ứng, mà bằng giá trị, bản sắc và khả năng ảnh hưởng. Những quốc gia dẫn dắt được trí tưởng tượng, cảm xúc và phong cách sống của công chúng toàn cầu cũng chính là những quốc gia có lợi thế trong các chuỗi giá trị mới. Từ điện ảnh, âm nhạc, thời trang đến du lịch trải nghiệm, trò chơi điện tử và nội dung số, văn hóa đã trở thành một dạng quyền lực mềm có sức nặng ngày càng lớn trong cấu trúc quyền lực toàn cầu.

Không phải vì ta sợ hãi cái mới, mà vì ta phải đủ năng lực để tiếp nhận, chọn lọc, đối thoại và sáng tạo. Một xã hội thiếu "hệ điều tiết" văn hóa rất dễ trở nên giàu có nhưng rỗng ruột, hiện đại nhưng lạc hướng; rất nhanh, nhưng thiếu chiều sâu và thiếu niềm tin. Văn hóa, vì thế, không phải là thứ để trang trí cho sự phát triển, mà là bộ lọc giá trị giúp phát triển không trượt khỏi quỹ đạo nhân văn.

Chuỗi hoạt động văn hoá với chủ đề "Dòng chảy di sản" nhằm đẩy mạnh phát huy truyền thống sáng tạo của người Thăng Long - Hà Nội. Ảnh tư liệu

Điểm làm nên khác biệt của Nghị quyết 80 là nó không dừng ở những lời kêu gọi đẹp. Nó thiết lập những "mốc neo" định lượng, buộc hệ thống phải vận hành bằng kết quả. Việc xác định tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa không chỉ là một con số tài chính, mà là một tuyên ngôn về thứ tự ưu tiên của phát triển. Lần đầu tiên, văn hóa được đưa vào "bảng cân đối nguồn lực" của quốc gia một cách rõ ràng, minh bạch và có thể kiểm đếm.

Đáng chú ý, phạm vi công nghiệp văn hóa được mở ra rất rộng: từ điện ảnh, âm nhạc, mỹ thuật, thiết kế, thời trang, du lịch văn hóa, thủ công truyền thống, đến trò chơi điện tử, ẩm thực, nội dung số, quảng cáo, kiến trúc… Đây chính là những ngành tạo ra bản sắc ngay trong đời sống hiện đại, nơi sáng tạo gặp công nghệ và truyền thống gặp thị trường.

Phân khu "Tinh hoa Văn hóa Việt Nam" gồm các gian hàng: game, xuất bản, điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, thể thao, mỹ thuật, thời trang, thủ công mỹ nghệ, du lịch... tại Hội chợ mùa Thu 2025

Một chi tiết tưởng như nhỏ nhưng rất giàu biểu tượng là chủ trương lấy ngày 24/11 hằng năm làm "Ngày Văn hóa Việt Nam" (ngày nghỉ hưởng lương). Nếu được tổ chức đúng tinh thần, đó không chỉ là thêm một ngày nghỉ, mà là thêm một "ngày nhớ" của quốc gia - nhớ về phẩm giá, về nếp sống, về cách ứng xử và những điều làm nên sự tử tế của cộng đồng. Văn hóa, từ đó, không còn là chuyện riêng của ngành văn hóa, mà trở thành câu chuyện của từng gia đình, từng khu phố, từng trường học, từng cơ quan.

Muốn đi từ Nghị quyết đến đời sống, ba "kỷ luật hành động" cần được thực thi nghiêm túc.

Thứ nhất, thể chế phải đi trước một nhịp. Trong lĩnh vực văn hóa, chậm thể chế đồng nghĩa với mất cơ hội: tài năng nản lòng, doanh nghiệp e ngại, sáng tạo không có đường ra thị trường, còn cái xấu thì lan rất nhanh trên không gian số.

Lễ Mát nhà của đồng bào Mường (Hòa Bình, nay là Phú Thọ) tại Tuần "Đại đoàn kết các dân tộc - Di sản Văn hóa Việt Nam" năm 2021

Thứ hai, nguồn lực phải được tập trung và chi đúng địa chỉ. 2% ngân sách chỉ thực sự có ý nghĩa khi được đầu tư vào văn hóa cơ sở, di sản, chuyển đổi số, đào tạo nhân lực chất lượng cao và những dự án tạo ra hệ sinh thái sáng tạo. Văn hóa không thể lớn lên bằng tư duy rải mỏng hay cơ chế xin-cho.

Thứ ba, xây dựng con người phải trở lại đúng vị trí trung tâm. Một xã hội không thể giàu bền vững nếu chuẩn mực lung lay, không thể mạnh bền vững nếu niềm tin rạn nứt, và không thể hạnh phúc bền vững nếu môi trường sống thiếu nhân văn. Từ gia đình, nhà trường đến không gian số, những giá trị như trung thực, trách nhiệm, kỷ cương và sáng tạo phải trở thành thói quen công dân.

Chuỗi hoạt động "Áo dài - Di sản văn hóa Việt Nam" nhằm tôn vinh chiếc Áo dài Việt Nam. Ảnh tư liệu

Nghị quyết 80 cũng đặt ra yêu cầu cân bằng những cặp giá trị tưởng như đối lập: giữa truyền thống và hiện đại, dân tộc và quốc tế, bảo tồn và phát triển, đời sống thực và không gian số. Văn hóa của kỷ nguyên mới không phải là một chiếc áo cổ cất trong tủ kính, mà là một năng lực sống: biết giữ cái cốt lõi, nhưng đủ linh hoạt để biến cái cốt lõi ấy thành sản phẩm, trải nghiệm, thị trường và niềm tự hào có sức lan tỏa.

Tái hiện Lễ kết nghĩa Mẹ - Con của đồng bào người Êđê trong khuôn khổ Tuần "Đại đoàn kết các dân tộc - Di sản văn hoá Việt Nam" năm 2022

Trong tiến trình ấy, báo chí và truyền thông có vai trò đặc biệt: không chỉ đưa tin, mà kiến tạo thị hiếu, nâng chuẩn công chúng và làm sạch không gian thông tin. Văn hóa chỉ thực sự sống khi những sáng tạo tử tế được nhìn thấy, được bảo vệ bản quyền và có thể sống được bằng nghề.

Văn hóa, suy cho cùng, không phải là phần trang trí của phát triển, mà là la bàn của một dân tộc. Nó cho ta biết mình là ai giữa thế giới biến động, điều gì đáng giữ khi mọi thứ đổi thay, và vì sao phải đi tiếp ngay cả khi con đường gập ghềnh. Một quốc gia có thể đi rất nhanh nhờ vốn, nhờ công nghệ, nhờ hạ tầng; nhưng chỉ có văn hóa mới giúp quốc gia ấy đi xa mà không lạc lối.

Chương trình âm nhạc với chủ đề “Việt Thiền Âm” trong chuỗi sự kiện với chủ đề “Ký ức Thăng Long” năm 2020

Khi Nghị quyết 80 gọi văn hóa là "hệ điều tiết", đó không chỉ là một khái niệm quản lý, mà là một triết lý phát triển: tăng trưởng phải có linh hồn, hiện đại phải có bản sắc, hội nhập phải có bản lĩnh. Giữa những dòng chảy toàn cầu ngày càng dữ dội, chính văn hóa sẽ giữ cho Việt Nam đứng vững, biết mở cửa mà không đánh mất mình, biết đổi mới mà không rời bỏ cội nguồn.

Trình diễn di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại Nghi lễ và trò chơi Kéo co

Và cũng chính từ hệ điều tiết ấy, một khát vọng lớn đang được thắp lên: khát vọng về một Việt Nam không chỉ giàu hơn, mạnh hơn, mà còn đáng sống hơn, tử tế hơn và đáng yêu hơn trong con mắt của chính mình và trong ánh nhìn của thế giới.