Ngày áp chót ASIAD 20, đội cầu mây 4 nữ thắng Thái Lan 2-1, mang về tấm HCV thứ 3, cũng là tấm cuối cùng của thể thao Việt Nam (TTVN). Một chiến thắng thật hào hùng, nhưng không che nổi con số cuối cùng: 3 HCV, 3 HCB, 19 HCĐ, thiếu một HCV so với chỉ tiêu tối thiểu 4 HCV, xếp thứ 20 toàn đoàn.
Nếu xem ASIAD 20 là cuộc tổng rà soát cuối cùng trước khi TTVN bước vào cuộc chinh phục thuộc tầm nhìn 2045 thì chúng ta tạm bỏ qua yếu tố thành – bại theo số lượng huy chương. Bởi điều đáng nói không nằm ở việc thắng hay thua trên bảng tổng sắp, mà ở chỗ chúng ta đã dừng lại quá lâu ở việc đi tìm lời giải thích cho chuyện thành – bại. Để tìm thấy một lối đi thực sự cho tương lai, TTVN không cần thêm những lý do, mà cần trả lời sòng phẳng những câu hỏi "Tại sao?".
Ví dụ, tại sao có khoảng cách quá lớn giữa mục tiêu và thực tế? Thiếu một HCV nghe như chuyện may rủi. Bảng đối chiếu khu vực cho thấy vấn đề lớn hơn thế: Thái Lan 18 HCV (tổng 52), Malaysia 9 (32), Indonesia 5 (39), Philippines 4 (29), Việt Nam 3 (25). Việt Nam đứng cuối nhóm này ở cả HCV lẫn tổng huy chương. Chúng ta tiếp tục đứng hạng 5 Đông Nam Á như mọi lần, nhưng kém Thái Lan, đối thủ cạnh tranh trực tiếp ở SEA Games, tới 15 HCV.
Ba HCV của TTVN đến từ chỉ hai môn, cầu mây và karate, những môn đã đem vàng về từ ASIAD 19 và nhiều lần ở các kỳ trước. Vậy tại sao môn này làm được, môn kia lại xa với kỳ vọng, đặc biệt là các môn thuộc nhóm Olympic, vốn là nơi sẽ nhận nhiều nguồn đầu tư nhất?
Điều này cho thấy giữa SEA Games và ASIAD là khoảng cách rất lớn. Câu trả lời không thể tiếp tục dừng lại ở những cụm từ chung chung như "đối thủ quá mạnh" hay "thiếu may mắn". Khoảng cách ấy chính là sự chênh lệch về trình độ đầu tư trọng điểm, là hệ quả của một chiến lược phân bổ nguồn lực còn dàn trải, chưa thể tập trung tối đa cho các môn thể thao Olympic và ASIAD mang tính sống còn.
Từ vấn đề này, dẫn đến câu hỏi "tại sao không dự báo được bản đồ thể thao châu Á"? Không dự báo tốt thì không có mục tiêu chuẩn, càng không có tầm nhìn phù hợp. Mà bản đồ ấy dịch chuyển rất nhanh từ khả năng áp dụng công nghệ cũng như kinh tế vĩ mô của các quốc gia châu Á đã thay đổi.
Thể thao Việt Nam chia tay ASIAD 20 với 3 HCV, 3 HCB và 19 HCĐ. Ảnh: TTXVN phát
Thể thao châu Á ngày nay không còn là cuộc đua tranh nội bộ, lục địa này đang cố gắng tăng tỷ trọng ở bảng xếp hạng Olympic. Châu Á không muốn chỉ có 3 quốc gia trong tốp 10 thế giới, hay 7 trong tốp 15. Trong hành trình đó, thể thao châu Á đang đầu tư rất mạnh cho công nghệ và khoa học dinh dưỡng.
Việt Nam ở đâu trong cuộc chạy tiếp sức ấy? Những môn đoạt huy chương tốt nhất của Việt Nam đến từ các nội dung hiện chưa được Olympic đưa vào chương trình thi đấu (karate, cầu mây, wushu), vậy thì mục tiêu vào tốp 50 Olympic với 1 chiếc HCV liệu có cần tính toán lại khi mà khả năng dự báo của chúng ta chưa thực sự chuẩn xác.
Nhưng câu hỏi khó nhất, lại thuộc về nội tại của chúng ta. Có thể khi châu lục tiến nhanh chúng ta chưa theo kịp, vậy thì tại sao có quá ít thông số thi đấu mà VĐV Việt Nam có thể làm tốt hơn chính mình?
Về lý thuyết, khi đứng chung một sàn đấu, một đường chạy với các đối thủ mạnh, thì các "thông số cá nhân" đều sẽ được cải thiện đáng kể. Phải chăng, nguyên nhân nằm ở tâm lý khi đối diện áp lực lớn, chất lượng chuẩn bị, hoặc trong công tác huấn luyện không chọn đúng điểm rơi phong độ? Đây đều là vấn để thuộc về chủ quan của chúng ta, và nó cần được triệt để giải quyết.
"Thắng không kiêu, bại không nản" là phẩm chất đáng quý. ASIAD 20 hoàn toàn không phải là kỳ Á vận hội kém cỏi về thành tích. Nhưng đó không phải là điều quan trọng để giới thể thao "an ủi" nhau lúc này. Vì nếu chúng ta chỉ dừng lại ở sự kiên trì, lòng quyết tâm mà không có cuộc cải tổ sâu rộng về khoa học đào tạo, dinh dưỡng, huấn luyện thì đến mỗi kỳ ASIAD sẽ lại trăn trở vì những câu chuyện cũ.
