Khép lại ASIAD 20 tại Aichi-Nagoya, thể thao Việt Nam giành 3 HCV, 3 HCB và 19 HCĐ. 25 tấm huy chương cho thấy các VĐV Việt Nam vẫn có khả năng cạnh tranh ở đấu trường châu lục, nhưng việc không hoàn thành chỉ tiêu tối thiểu 4 HCV cũng phơi bày một thực tế: khoảng cách từ "có huy chương" đến "giành chiến thắng" vẫn còn rất lớn.

Chiều 3/10, sau khi đô vật Nguyễn Thị Mỹ Trang không thể giành HCĐ hạng 57kg nữ, hành trình thi đấu của đoàn thể thao Việt Nam tại ASIAD 20 về cơ bản khép lại. Việt Nam không còn VĐV tham dự các nội dung còn lại trong ngày 4/10.

Thành tích cuối cùng là 25 huy chương, gồm 3 HCV, 3 HCB và 19 HCĐ. Trước đại hội, đoàn thể thao Việt Nam đặt mục tiêu giành tối thiểu 4 HCV với lực lượng 348 VĐV tranh tài ở 33 môn và phân môn. Như vậy, xét trên chỉ tiêu quan trọng nhất, đoàn đã không hoàn thành nhiệm vụ đề ra. Điểm sáng vẫn đến từ những môn quen thuộc

Ba tấm HCV của Việt Nam chỉ đến từ hai môn: karate và cầu mây

Karate mở hàng HCV với chiến thắng của đội kata đồng đội nữ gồm Nguyễn Ngọc Trâm, Bùi Ngọc Nhi và Hoàng Thị Thu Uyên. Sau đó, cầu mây nữ trở thành điểm sáng nổi bật nhất của đoàn khi giành liên tiếp hai HCV ở nội dung đôi nữ và 4 người nữ.

Đặc biệt, chiến thắng 2-1 trước Thái Lan trong trận chung kết 4 người nữ giúp cầu mây Việt Nam hoàn tất cú đúp HCV, đồng thời trở thành môn đóng góp lớn nhất vào thành tích chung của đoàn.

Điều đáng chú ý là cầu mây và karate cũng chính là hai môn từng mang HCV về cho Việt Nam ở ASIAD 19. Nói cách khác, sau một chu kỳ đại hội, nguồn HCV của thể thao Việt Nam vẫn tập trung vào một nhóm rất hẹp, chưa xuất hiện thêm nhiều môn có khả năng vươn lên vị trí số một châu Á.

Ba HCB cũng ghi nhận những nỗ lực đáng kể. Đinh Văn Tâm về nhì ở wushu tán thủ hạng 56kg nam, Nguyễn Thị Tâm lần đầu vào chung kết boxing ASIAD ở hạng 51kg nữ, trong khi Châu Ngọc Tuyết Sang giành HCB taekwondo thực tế ảo.

Đó là những kết quả đáng khích lệ, nhưng ở một đại hội mà thành tích thường được nhìn trước hết qua số HCV, sự khác biệt giữa vị trí thứ hai, thứ ba với chức vô địch lại rất lớn.

Khi những "mỏ vàng" không phát huy hiệu quả

Tại ASIAD 19, bắn súng Việt Nam từng giành 1 HCV, 1 HCB và 1 HCĐ. Nhưng ở Aichi-Nagoya, thành tích chỉ còn 1 HCĐ đồng đội nữ 10m súng ngắn. Trịnh Thu Vinh vào chung kết 25m súng ngắn nữ nhưng xếp thứ tư, còn những xạ thủ được kỳ vọng như Phạm Quang Huy cũng không thể giành huy chương cá nhân.

Sự sa sút của bắn súng tác động trực tiếp tới mục tiêu HCV của đoàn, bởi đây là một trong số ít môn Việt Nam từng chứng minh được khả năng chiến thắng ở đẳng cấp châu Á và Olympic.

Taekwondo cũng để lại sự tiếc nuối. Châu Ngọc Tuyết Sang đã tiến tới trận chung kết nội dung taekwondo thực tế ảo sau khi vượt qua nhiều đối thủ mạnh, trước khi dừng lại với HCB. Với một nội dung còn mới, kết quả đó có thể xem là tích cực, nhưng taekwondo nói chung vẫn chưa đem về HCV như kỳ vọng.

Trong khi đó, rowing giành tới 4 HCĐ, nhiều hơn một HCĐ so với ASIAD trước. Con số ấy cho thấy các tay chèo Việt Nam đủ sức chen chân lên bục huy chương, nhưng cũng phản ánh giới hạn hiện tại, cạnh tranh huy chương là một chuyện, cạnh tranh HCV với những nền thể thao hàng đầu châu Á lại là câu chuyện khác.

Điền kinh cũng ở tình trạng tương tự. Tấm HCĐ tiếp sức 4x400m hỗn hợp với thành tích 3 phút 14 giây 54 là bước tiến nếu so với việc trắng tay ở ASIAD 19. Tuy nhiên, ngoài nội dung này, phần lớn các VĐV Việt Nam vẫn còn khoảng cách đáng kể với nhóm tranh chấp huy chương.

Esports giành 2 HCĐ, trong đó đội Liên Minh Huyền Thoại cải thiện được vị trí thứ tư ở ASIAD trước để bước lên bục huy chương. Nhưng việc đặt kỳ vọng HCV vào một lĩnh vực mà thể thao Việt Nam còn thiếu chiều sâu đầu tư ở cấp đội tuyển quốc gia cũng cho thấy bài toán dự báo thành tích cần được nhìn nhận thận trọng hơn.

Nếu chỉ nhìn tổng số 25 huy chương, ASIAD 20 không phải một kỳ đại hội hoàn toàn thiếu điểm sáng.

Có tới 19 HCĐ, nghĩa là Thể thao Việt Nam vẫn có một nhóm VĐV khá rộng có thể bước vào các vòng tranh chấp huy chương ở cấp châu Á. Rowing, esports, điền kinh cùng nhiều môn khác đều có những thời điểm cho thấy khả năng cạnh tranh. Nhưng chính con số 19 HCĐ cũng gợi ra một vấn đề đáng suy nghĩ.

Thể thao Việt Nam có khá nhiều VĐV đứng trong nhóm ba, nhóm bốn hoặc nhóm tranh chấp huy chương, nhưng số VĐV thực sự đủ sức đứng số một châu Á lại rất ít. Ba HCV chỉ tập trung vào hai môn, còn phần lớn những môn nằm trong danh sách kỳ vọng trước đại hội đều không có nhà vô địch.

Đó là khoảng cách quan trọng nhất mà thể thao Việt Nam phải giải quyết.

Ở SEA Games, với mặt bằng cạnh tranh Đông Nam Á, Việt Nam có thể giành hàng trăm HCV. Nhưng khi bước ra ASIAD, nơi có Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Iran, Uzbekistan, Kazakhstan hay những cường quốc ở từng môn riêng biệt, lợi thế đó gần như biến mất.

ASIAD vì thế luôn là thước đo khắc nghiệt hơn nhiều cho năng lực thực sự của thể thao đỉnh cao.

Nếu chỉ nhìn vào chỉ tiêu, Thể thao Việt Nam thiếu đúng một HCV để hoàn thành nhiệm vụ. Nhưng khoảng cách thực tế có lẽ lớn hơn con số ấy.

Vấn đề không nằm ở việc đoàn thiếu một khoảnh khắc may mắn để biến 3 HCV thành 4 HCV, mà ở chỗ số nội dung thực sự có khả năng tranh chức vô địch chưa nhiều. Một số môn được kỳ vọng trước đại hội như điền kinh, rowing hay esports trên thực tế vẫn có khoảng cách khá xa với nhóm mạnh nhất châu lục.

Vì vậy, điều cần xem xét sau ASIAD 20 không chỉ là tại sao không đạt 4 HCV, mà còn là cách xác định mục tiêu HCV được xây dựng trên cơ sở nào.

Một nội dung được đưa vào nhóm tranh HCV cần phải được lượng hóa rõ, thành tích của VĐV Việt Nam đang đứng ở đâu so với tốp đầu châu Á, khoảng cách chuyên môn là bao nhiêu, đối thủ phát triển ra sao và khả năng tiến bộ trong một chu kỳ đại hội đến mức nào.

Nếu những câu hỏi đó chưa được trả lời bằng dữ liệu đủ chắc chắn, mục tiêu rất dễ trở thành kỳ vọng nhiều hơn là dự báo chuyên môn.

Ba HCV không phủ nhận nỗ lực của các VĐV Việt Nam. Cầu mây tiếp tục chứng minh vị thế ở châu Á. Karate một lần nữa cho thấy khả năng tạo ra nhà vô địch. Boxing, wushu, taekwondo, rowing hay esports cũng có những dấu ấn riêng.

Nhưng một nền thể thao muốn tiến xa hơn ở ASIAD không thể chỉ trông chờ vào một vài môn sở trường.

Sau Aichi-Nagoya, câu hỏi lớn nhất có lẽ không phải là "Thể thao Việt Nam đã giành được bao nhiêu huy chương?" mà là bao nhiêu môn thể thao của Việt Nam thực sự có khả năng tạo ra nhà vô địch châu Á trong những năm tới.

ASIAD 20 đã đưa ra một câu trả lời khá rõ, con số ấy hiện vẫn còn ít.

Vì thế, hành trình từ 19 HCĐ đến những tấm HCV mới sẽ cần nhiều hơn những mục tiêu trên lý thuyết. Nó đòi hỏi sự lựa chọn trọng điểm chính xác hơn, đầu tư dài hạn hơn và một hệ thống đánh giá thành tích đủ thực tế để nguồn lực được dành cho những VĐV, những nội dung thật sự có khả năng bước lên đỉnh châu Á.