Phố cổ mở hội chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam

Trong tháng 11, khu vực phố cổ Hà Nội trở thành một "bảo tàng di sản sống" với chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật sáng tạo quy mô lớn. Chuỗi hoạt động không chỉ hướng tới kỷ niệm 21 năm Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23/11 mà còn mang ý nghĩa đặc biệt khi chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 lần thứ nhất và hưởng ứng Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026.

Từ nét vẽ gốm Bát Tràng, đường kim thêu Đông Cứu, hoặc những tác phẩm mây tre đan Phú Vinh cho đến tiếng đàn tuồng cổ… tất cả hòa quyện tạo nên bức tranh thị - phố - nghề sinh động ngay giữa lòng đất Tràng An. Chuỗi hoạt động do UBND phường Hoàn Kiếm cùng Ban quản lý hồ Hoàn Kiếm và phố cổ Hà Nội phối hợp tổ chức là điểm nhấn đặc sắc trong không khí cả nước hướng về Ngày Văn hóa Việt Nam lần thứ nhất.

Từ "tài sản di sản" đến hệ sinh thái sáng tạo đô thị

Năm 2019, Hà Nội chính thức được UNESCO ghi danh vào Mạng lưới các Thành phố sáng tạo toàn cầu ở lĩnh vực thiết kế sáng tạo. Sự kiện này là tiền đề quan trọng để Thủ đô triển khai nhiều kế hoạch đổi mới và hội nhập trên nền tảng lấy sự sáng tạo cùng nền kinh tế sáng tạo làm cốt lõi trong tiến trình phát triển. Trong bức tranh chung đó, phường Hoàn Kiếm tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong khi kết hợp chặt chẽ việc phát triển du lịch với bảo tồn di sản, biến di sản thành tài sản để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội địa phương.

Đặc biệt, sự chuyển dịch trong việc tổ chức Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội từ một "sự kiện văn hóa nghệ thuật thường niên" sang "xây dựng hệ sinh thái sáng tạo đô thị" đã mở ra hướng đi mới cho khu vực phố cổ. Không gian Kẻ Chợ (khu vực phố cổ Hà Nội) giờ đây được coi là khu vực hồi sinh không gian thị - phố - nghề, nơi kiến tạo nên các "Phố Hàng sáng tạo" tương ứng với các lĩnh vực công nghiệp văn hóa. Tại đây, các ý tưởng và hành động cụ thể nhằm khai thác di sản văn hóa vật thể, phi vật thể cùng làng nghề truyền thống đã biến các giá trị cổ truyền thành dự án sáng tạo có tính thương mại và sức sống lâu dài.

Bà Ngô Thị Thùy Dương, Trưởng Ban quản lý hồ Hoàn Kiếm và phố cổ Hà Nội cho biết, "với vai trò là đơn vị quản lý và phát huy giá trị các di tích tại khu vực, Hoàn Kiếm luôn xác định bảo tồn di sản phải gắn liền với đổi mới phương thức tiếp cận và gia tăng trải nghiệm công chúng. Ban quản lý hướng tới xây dựng các không gian văn hóa tương tác, đưa di sản hòa cùng dòng chảy đương đại để trở thành nguồn lực phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa của Thủ đô".

Theo đó, chuỗi hoạt động văn hóa tại phố cổ năm nay mở ra cho công chúng những góc nhìn đa chiều, đa giác quan. Mỗi một điểm di tích hoặc trung tâm giao lưu lại giới thiệu một loại hình di sản văn hóa độc đáo riêng mang trong mình những chủ đề riêng, song tất cả vẫn hòa chung trong tinh thần thị - phố - nghề.

Nốt nhạc thanh về nét đẹp Tràng An xưa

Nếp sống thanh lịch và thú chơi tinh tế của người Tràng An xưa được tái hiện sinh động tại Ngôi nhà di sản số 87 Mã Mây. Thông qua không gian trưng bày Nốt nhạc thanh trong lòng phố thị, công chúng được trở về với những không gian thưởng trà, ngắm cây cảnh bonsai và thưởng ngoạn lồng chim cu gáy quả đào. Mỗi thú chơi không đơn thuần là sở thích cá nhân mà còn gửi gắm quan niệm về cái đẹp cùng sự hòa hợp với thiên nhiên được vun đắp qua nhiều thế hệ.

Tại địa điểm này, các hoạt động trải nghiệm như "Một ngày làm trà nhân" do thầy Kiều Phúc Quý hướng dẫn, hoặc buổi chia sẻ văn hóa thưởng trà của nghệ nhân Nguyễn Cao Sơn kết hợp giới thiệu gốm Quyết Thành đã mang đến những khoảng lặng chiều sâu cho du khách.

Tham quan các không gian phố cổ dịp này, bà Phan Thanh Hải, nghệ nhân hoa lụa Hà Nội, bày tỏ niềm tự hào về những nét thanh lịch lưu truyền qua nhiều thế hệ của người dân Tràng An. Bà cho rằng việc Nhà nước quan tâm tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 và mở rộng các không gian văn hóa sẽ tạo điều kiện cho người dân được thụ hưởng nhiều hơn, đồng thời giúp các nghệ nhân có thêm cơ hội quảng bá di sản Việt Nam ra thế giới.

Chuỗi hoạt động chuyên đề giới thiệu về hát tuồng tại Trung tâm Giao lưu văn hóa phố cổ Hà Nội, diễn ra đến ngày 18/12. Ảnh: BTC

Nét đẹp di sản tiếp tục lan tỏa mạnh mẽ đến Trung tâm Giao lưu văn hóa phố cổ Hà Nội tại số 50 Đào Duy Từ với chuỗi hoạt động Chuyện tuồng xưa, chuyện tuồng nay. Chương trình không chỉ tôn vinh nghệ thuật sân khấu truyền thống mà còn tổ chức các buổi tọa đàm, biểu diễn chuyên đề vào các tối thứ Sáu hàng tuần. Công chúng có cơ hội tìm hiểu lịch sử sân khấu tuồng, khám phá ngôn ngữ tạo hình nhân vật qua lớp hóa trang, thưởng thức âm nhạc truyền thống của nhóm Đông Kinh cổ nhạc và trực tiếp tập làm nghệ sĩ dưới sự hướng dẫn của các nhà nghiên cứu cùng nghệ sĩ chuyên nghiệp.

Kết nối bách nghệ giữa lòng phố cổ

Điểm nhấn thu hút đông đảo du khách trong chuỗi sự kiện là không gian trưng bày và trải nghiệm Tinh hoa hội tụ tại Trung tâm Thông tin văn hóa Hồ Gươm số 2 Lê Thái Tổ. Với thông điệp "Theo dấu làng nghề - Chạm tay di sản - Mang tinh hoa về nhà", chương trình lấy cảm hứng từ lịch sử Thăng Long - Kẻ Chợ để tái hiện hành trình hội tụ của những nghề thủ công truyền thống.

Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Văn Tĩnh đến từ làng nghề mây tre đan Phú Vinh bày tỏ niềm xúc động khi lần đầu tiên được trưng bày và kể câu chuyện làng nghề giữa không gian phố cổ, đặc biệt trong dịp Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 năm nay. Ông nhận định, Hà Nội đang thực hiện chương trình phát triển công nghiệp văn hóa rất tích cực, trong đó làng nghề đóng vai trò cốt lõi. "Những không gian mở như thế này giúp các nghệ nhân đáp lại sự kỳ vọng của lãnh đạo thành phố, mang tinh hoa làng nghề giới thiệu rộng rãi tới công chúng", ông Tĩnh nói.

Song song với đó, không gian các đình cổ trong khu phố nghề cũng đồng loạt sáng đèn với nhiều chủ đề hấp dẫn. Tại đình Kim Ngân số 42 - 44 Hàng Bạc, không gian kể chuyện mùa hai mang tên "Dòng chảy bách nghệ" giới thiệu sự hội tụ của nghề đúc đồng Đại Bái (Bắc Ninh), chế tác sừng Đô Hai (Ninh Bình) và gốm Bát Tràng (Hà Nội), đi kèm hoạt động trải nghiệm nặn tượng gốm lân sư tử do nghệ sĩ Lê Hồng Giang hướng dẫn.

Tại Trung tâm Văn hóa nghệ thuật 22 Hàng Buồm, tọa đàm chuyên đề "Tinh hoa mỹ nghệ Sơn Đồng" giới thiệu kỹ thuật tạc tượng, sơn son thếp vàng cổ truyền cùng các xưởng trình diễn tay nghề trực tiếp vào dịp cuối tuần.

Tại đình Hà Vĩ số 11 Hàng Hòm, triển lãm Chạm di sản - Sáng tạo cùng sơn mài do giám tuyển Nguyễn Thế Sơn và Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Tấn Phát thực hiện mang đến những tác phẩm sơn mài đương đại độc đáo, kết hợp workshop gắn vỏ trứng và dát vàng quỳ cho du khách. Trong khi đó, di tích số 40 Lãn Ông mở không gian trải nghiệm "Dược trà", giúp du khách tìm hiểu văn hóa thưởng trà kết hợp thảo mộc Đông Nam dược truyền thống của phố nghề. Sự kết hợp giữa các hoạt động trưng bày trầm hương tại 28 Hàng Buồm, dệt lụa tại đình Yên Thái và thêu tay tại đình Tú Thị đã tạo nên một hành trình trải nghiệm văn hóa khép kín và giàu cảm xúc.

Đưa di sản hòa vào mạch sống đô thị sáng tạo

Chuỗi hoạt động văn hóa chào mừng Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23/11 và Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 lần thứ nhất không đơn thuần là những cuộc trưng bày tĩnh. Bằng việc kết nối nghệ nhân với công chúng thông qua các workshop tương tác, tọa đàm khoa học và tour du lịch du khách trải nghiệm làm đồ thủ công gắn với tour du lịch quảng bá các đình tổ nghề trong phố cổ Hà Nội đang chứng minh sức mạnh của mô hình công nghiệp văn hóa dựa trên nền tảng di sản.

Sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, giới nghiên cứu, cộng đồng sáng tạo và các nghệ nhân làng nghề đã và đang biến khu vực phố cổ trở thành điểm hẹn văn hóa hấp dẫn. Nơi đây, ký ức Thăng Long - Kẻ Chợ không chỉ được cất giữ trân trọng trong các nếp nhà cổ, mà đang ngập tràn sức sống mới, vươn mình trở thành tài sản bền vững cho tương lai Thủ đô. Đó cũng chính là cách thiết thực và sáng tạo nhất để lan tỏa trọn vẹn tinh thần Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11.