Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11: Tinh hoa làng nghề hội tụ bên Hồ Gươm

Nằm trong khuôn khổ các hoạt động kỷ niệm Ngày Di sản văn hóa Việt Nam (23/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), trưng bày, giới thiệu và trải nghiệm văn hóa mang tên "Tinh hoa hội tụ" mở ra một không gian di sản đầy sức sống tại Trung tâm Thông tin Văn hóa Hồ Gươm, số 2 Lê Thái Tổ, Hà Nội.

Mở cửa từ nay đến ngày 3/1/2027, sự kiện mang thông điệp "Theo dấu làng nghề - Chạm tay di sản - Mang tinh hoa về nhà". Thăng Long - Hà Nội ngàn năm văn hiến vốn là nơi hội tụ sản vật, con người và tri thức từ khắp các vùng miền. 

Lấy cảm hứng từ lịch sử Kẻ Chợ sầm uất, chương trình tái hiện hành trình của sản phẩm thủ công từ những làng quê ven sông bước ra phố thị, chuyển hóa từ vật liệu mộc mạc thành tác phẩm nghệ thuật, với hình tượng đầu tiên được trưng bày ngay phía ngoài là "Con thuyền Tinh hoa" - biểu tượng chuyên chở hàng hóa, tri thức và ký ức văn hóa bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Nhà nghiên cứu văn hóa, Họa sĩ Nguyễn Mạnh Đức cho biết: "Chúng tôi đã tiến hành mua một con thuyền cổ cũ dưới Thanh Hóa chở lên tận đây. Con thuyền đấy mang dấu ấn của thời gian, có câu chuyện từng trải qua sóng gió. Đưa một con thuyền lên để tượng trưng cho giao thương. Trên con thuyền đó, chúng tôi sắp xếp các sản phẩm,,,. nó tạo ra cảm giác như chiếc thuyền này đang đi vào Hà Nội, tạo nên mối liên quan giữa các làng nghề với thủ đô".

Từ bến thuyền bước vào bên trong, công chúng được dẫn dắt qua ba không gian trưng bày chuyên sâu, mở đầu bằng "Đan - Từ tre mây thành hình". Gian trưng bày tôn vinh làng nghề mây tre đan Phú Vinh, nơi những nan tre, sợi mây bình dị qua bàn tay tài hoa của người thợ đã biến thành đồ gia dụng, mỹ nghệ tinh xảo.

Các sản phẩm làng nghề mây tre đan Phú Vinh. Ảnh: BTC

Trong khi đó, với không gian "Thêu nên lịch sử - Câu chuyện hồ Gươm", công chúng được chiêm ngưỡng những tác phẩm tài hoa của các nghệ nhân làng thêu Đông Cứu cùng câu chuyện tiếp nối tri thức và tình yêu nghề giữa các thế hệ.

Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Văn Tĩnh, Làng nghề mây tre đan Phú Vinh, TP. Hà Nội chia sẻ: "Các sản phẩm mang đến đây nhằm giới thiệu những nét tinh hoa, sự tỉ mỉ, chắt lọc những đường nét hoa văn đặc trưng nhất của làng nghề Phú Vinh và của gia đình tôi. Ở đây có những sản phẩm chỉ riêng làng nghề Phú Vinh mới có, đó là những kỹ thuật đan rất đặc biệt và cầu kỳ. Cầu kỳ từ khâu xử lý nguyên liệu cho đến việc lựa chọn lối đan, tạo nên những sản phẩm cực kỳ tinh tế. Xin bật mí thêm là những sản phẩm được làm kỹ lưỡng như thế này có thể sử dụng hàng trăm năm".

Những tác phẩm thêu của các nghệ nhân làng thêu Đông Cứu tại không gian trưng bày

Nghệ nhân Vũ Đình Thi, Làng nghề thêu Đông Cứu, TP. Hà Nội bày tỏ: "Nghề thêu truyền thống đã được hình thành từ rất lâu đời. Hiện tại, cơ sở thêu của chúng tôi cũng như nhân dân làng Đông Cứu đã đưa các hoa văn, họa tiết cùng trang phục ứng dụng vào đời sống rất nhiều. Tiêu biểu nhất chính là việc đưa các trang phục, hoa văn họa tiết này vào trong tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ của người Việt. Những hoạt động như thế này mang tính quảng bá, giới thiệu và lan tỏa nét đẹp văn hóa, lịch sử truyền thống của nghề thêu đến với công chúng. Đồng thời, giúp các bạn trẻ thời nay hiểu được những giá trị lịch sử, văn hóa mà cha ông ta đã để lại"

Không gian thứ ba mang tên "Dòng sông gốm - Từ đất qua lửa" đưa người xem vào hành trình biến đổi diệu kỳ của chất liệu. Đạo diễn chương trình đã khéo léo đan cài hình ảnh hạt gạo và chiếc cầu Long Biên thu nhỏ bằng gốm bắc qua nền lúa nước, mang tính biểu tượng về nền tảng nông nghiệp nâng đỡ các giá trị văn hóa. Toàn bộ không gian gốm tái hiện lại quy trình làm nghề từ vòm lò nung, củi, đất đến các mảnh gốm cổ được khai quật, kết nối quá khứ với hiện tại.

Họa sĩ Nguyễn Văn Kiên, Làng nghề Gốm Bát Tràng, TP. Hà Nội nói: "Tôi cũng như các nghệ sĩ khác thôi, đều mong muốn giới thiệu văn hóa của dân tộc mình, văn hóa vùng miền mình cho bạn bè trong nước cũng như quốc tế. Đấy là mong muốn chung của các nghệ sĩ. Đặc biệt là dịp sắp tới này là Ngày hội Văn hóa và tôi cũng mong muốn đó là một điểm nhấn văn tại một góc Hồ Gươm trong dịp Ngày Văn hóa 24/11".

Những tác phẩm gốm Bát Tràng tại không gian trưng bày

Chương trình "Tinh hoa hội tụ" không chỉ tôn vinh tay nghề của những người thợ giỏi mà còn khẳng định vai trò của khu vực hồ Hoàn Kiếm và Phố cổ Hà Nội như một trung tâm kết nối, lan tỏa các giá trị văn hóa đương đại. Thông qua việc phát triển công nghiệp văn hóa gắn với du lịch, các làng nghề truyền thống đang từng bước khẳng định sức sống bền bỉ. Di sản không nằm yên trong quá khứ hay trong tủ kính bảo tàng, mà tiếp tục chảy qua bàn tay nghệ nhân, qua tư duy sáng tạo của thế hệ hôm nay và trong sự trân trọng của cộng đồng./.