Hà Nội hưởng ứng "Ngày Văn hoá Việt Nam": Kể chuyện di sản của đô thị nghìn năm tuổi

Hôm nay, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, Thành phố Hà Nội phát động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam.

Với thông điệp "Thăng Long Hà Nội, ngàn năm văn hiến - Muôn sắc Việt Nam", Lễ phát động hưởng ứng "Ngày Văn hóa Việt Nam" năm 2026 tại Hà Nội không chỉ mở đầu cho chuỗi hoạt động văn hóa trên địa bàn Thủ đô, mà còn đặt ra một cách tiếp cận mới: đưa văn hóa ra khỏi những không gian quen thuộc để trở thành một phần sống động của đời sống xã hội, nơi Nhân dân là chủ thể gìn giữ, thực hành, sáng tạo và thụ hưởng các giá trị văn hóa.

Ngày 24/11 hằng năm được xác định là "Ngày Văn hóa Việt Nam" theo chủ trương tại Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. Năm 2026 là năm đầu tiên triển khai hoạt động hưởng ứng, vì thế cách thức tổ chức ở mỗi địa phương mang ý nghĩa đặc biệt: không chỉ tạo một dấu mốc trong đời sống văn hóa, mà quan trọng hơn là từng bước hình thành một "ngày hội văn hóa" thực sự gắn với cộng đồng.

Với Hà Nội, nơi hội tụ bề dày lịch sử, di sản và đời sống văn hóa đa dạng, việc hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam càng có ý nghĩa. Thành phố lựa chọn Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam làm nơi phát động, một không gian được định vị như "ngôi nhà chung" của cộng đồng 54 dân tộc. Đây là lựa chọn giàu tính biểu tượng, bởi từ Thăng Long - Hà Nội, câu chuyện văn hóa không chỉ được kể bằng những di sản của một đô thị nghìn năm tuổi, mà còn được mở rộng thành câu chuyện về sự thống nhất trong đa dạng của văn hóa Việt Nam.

Sáng 3/10, Lễ phát động diễn ra với sự tham dự của đại diện lãnh đạo Trung ương, thành phố Hà Nội, các sở, ban, ngành, địa phương cùng đông đảo nghệ nhân, nghệ sĩ và đồng bào các dân tộc. Chương trình gồm biểu diễn nghệ thuật, phát động hưởng ứng, ký kết Quy chế phối hợp giữa Hà Nội với 10 tỉnh, thành phố và giao lưu văn hóa với sự tham gia trực tiếp của các cộng đồng đang sinh sống, hoạt động tại Làng.

Theo kế hoạch của Thành phố, đây là hoạt động mở đầu cho chuỗi chương trình hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội năm 2026, hướng tới tạo không gian để người dân trực tiếp tham gia, trải nghiệm, thực hành và sáng tạo văn hóa.

Điểm đáng chú ý nằm ở chính cách tổ chức đó. Văn hóa không được đặt trong vị thế của một đối tượng chỉ để "trưng bày", mà được nhìn nhận như một dòng chảy sống, trong đó cộng đồng là chủ thể. Nghệ nhân không chỉ trình diễn di sản mà còn trao truyền tri thức; người dân không chỉ đến xem mà có thể tham gia trải nghiệm; sản phẩm làng nghề không chỉ được giới thiệu mà có cơ hội bước vào đời sống kinh tế, du lịch và sáng tạo.

Phát biểu tại buổi lễ phát động, bà Vũ Thu Hà – Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội – bày tỏ: "Thủ đô Hà Nội với truyền thống nghìn năm văn hiến, nơi có bề dày lịch sử và nền tảng di sản văn hóa phong phú cả bề rộng lẫn chiều sâu với sự hòa nhập của văn hóa Thăng Long với các vùng văn hóa xứ Đoài, xứ Đông, Kinh Bắc, Sơn Nam Thượng, sự hòa nhập của các di sản văn hóa đặc trưng đã kết nối bồi đắp nên một Hà Nội bản sắc, tạo nền tảng vững chắc để văn hóa Thủ đô phát triển theo định hướng "Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo - Hội nhập - Kết nối", gắn kết giữa bảo tồn và phát huy giá trị nghìn năm văn hiến, kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, nhân văn và giàu ký ức, kết nối tinh hoa các vùng miền bồi đắp nền tảng phát triển văn hóa của Thủ đô.

Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, thành phố Hà Nội đã chỉ đạo tổ chức các hoạt động tôn vinh các giá trị văn hóa truyền thống, khơi dậy lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, lòng tự hào dân tộc, và các hoạt động văn hóa nghệ thuật thể dục thể thao phù hợp điều kiện của từng địa phương để Nhân dân được tham gia rộng rãi và thụ hưởng những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc".

Việc tổ chức chuỗi hoạt động hưởng ứng cũng cho thấy Thành phố đang hướng tới một cách tiếp cận rộng hơn: kết nối di sản với không gian công cộng, nghệ thuật với cộng đồng, văn hóa truyền thống với sản phẩm sáng tạo và bảo tồn với phát triển.

Một điểm nhấn có ý nghĩa lâu dài của Lễ phát động là việc Hà Nội ký Quy chế phối hợp với 10 tỉnh, thành phố trong tổ chức các hoạt động tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam.

Về bản chất, đây không chỉ là một hoạt động phối hợp tổ chức sự kiện. Đằng sau đó là vấn đề liên kết nguồn lực văn hóa giữa các địa phương.

Mỗi vùng đất có một hệ thống di sản, nghệ nhân, tri thức dân gian, nghề truyền thống và hình thức thực hành văn hóa riêng. Nếu mỗi địa phương chỉ khai thác nguồn lực ấy trong phạm vi địa giới của mình, sức lan tỏa sẽ có những giới hạn nhất định. Ngược lại, khi các địa phương cùng kết nối, chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ cộng đồng và tạo ra những không gian giao lưu, di sản có thêm cơ hội được giới thiệu tới công chúng rộng lớn hơn.

Đặc biệt, trong bối cảnh Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam được chuyển giao về thành phố Hà Nội quản lý từ ngày 1/7/2026, trách nhiệm của Thủ đô càng được đặt trong một không gian rộng hơn: không chỉ phát huy nguồn lực văn hóa của Hà Nội mà còn tạo điều kiện để các cộng đồng dân tộc có thêm môi trường thực hành, trao truyền và quảng bá di sản.

Đây là hướng đi phù hợp với quan niệm coi cộng đồng là chủ thể của di sản. Bởi nếu thiếu chủ thể thực hành, di sản rất dễ trở thành những hình thức trình diễn mang tính minh họa. Ngược lại, khi nghệ nhân và cộng đồng được tạo điều kiện sống cùng di sản, truyền dạy di sản và sáng tạo trên nền tảng truyền thống, văn hóa sẽ tiếp tục vận động theo quy luật tự nhiên của đời sống.

Từ Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, tinh thần hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam sẽ tiếp tục được lan tỏa tới trung tâm Thủ đô. Theo đó, từ ngày 21 đến 24/11/2026, chương trình "Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội" dự kiến diễn ra tại không gian phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm. Thành phố xác định đây là một trong những sự kiện văn hóa mang thương hiệu Thủ đô, hướng tới tạo không gian kết nối, giao lưu và quảng bá văn hóa Việt Nam.

Sự chuyển dịch không gian từ một địa điểm chuyên biệt về văn hóa dân tộc tới khu vực trung tâm đô thị có ý nghĩa đáng chú ý. Nó cho thấy văn hóa không chỉ thuộc về bảo tàng, nhà hát, di tích hay lễ hội, mà cần hiện diện trong những không gian công cộng quen thuộc nhất của người dân.

Một thành phố có đời sống văn hóa mạnh không chỉ được nhận diện bằng số lượng di tích hay sự phong phú của các sự kiện, mà còn bằng cách người dân ứng xử với di sản, với không gian công cộng và với nhau trong đời sống thường nhật.

Bởi vậy, yêu cầu đặt ra đối với các cấp, ngành của Hà Nội không chỉ là tổ chức thêm nhiều hoạt động văn hóa, mà phải tạo điều kiện để những hoạt động ấy thực sự đến với cộng đồng. Các thiết chế văn hóa cần được khai thác hiệu quả hơn; không gian công cộng cần trở thành địa điểm sinh hoạt văn hóa; nghệ nhân, nghệ sĩ và các chủ thể sáng tạo cần có thêm cơ hội đưa tác phẩm đến với công chúng; các sáng kiến văn hóa từ cơ sở cần được khuyến khích và nhân rộng.

Hà Nội đã và đang triển khai nhiều hoạt động theo hướng kết nối di sản với du lịch và các ngành công nghiệp văn hóa. Chính việc đưa không gian văn hóa Thăng Long - Hà Nội đến với Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam trong dịp này cũng cho thấy một cách tiếp cận kết nối giữa bảo tồn, quảng bá, trải nghiệm và phát triển sản phẩm văn hóa.

Với Hà Nội, Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 vì thế có thể được nhìn nhận như một điểm khởi đầu hơn là một đích đến. Từ "Thăng Long Hà Nội, ngàn năm văn hiến" đến "Muôn sắc Việt Nam" là hành trình mở rộng từ bản sắc của một đô thị tới bản sắc của cả cộng đồng quốc gia; từ việc tôn vinh di sản tới tạo điều kiện để di sản tiếp tục sống; từ bảo tồn những giá trị đã có tới khuyến khích những sáng tạo mới. Nếu làm được điều đó, Ngày Văn hóa Việt Nam sẽ không chỉ là một dấu mốc trên lịch mà có thể trở thành một nhịp sinh hoạt văn hóa thường xuyên, nơi mỗi người dân nhận thấy mình có một phần trách nhiệm và cũng có một phần quyền lợi trong việc gìn giữ, sáng tạo và thụ hưởng văn hóa.

Đó cũng chính là nền tảng để Hà Nội phát huy vai trò là một trung tâm lớn về văn hóa của cả nước: lấy chiều sâu nghìn năm làm nền tảng, lấy sự đa dạng văn hóa Việt Nam làm nguồn lực, lấy sáng tạo làm động lực và lấy Nhân dân làm chủ thể của đời sống văn hóa.