Nghị quyết 80-NQ/TW: Khẳng định sứ mệnh của văn học nghệ thuật trong kỷ nguyên mới

Đối với lĩnh vực văn học nghệ thuật, Nghị quyết 80 là sự khẳng định mạnh mẽ hơn bao giờ hết về vai trò của đội ngũ văn nghệ sĩ, về sứ mệnh của sáng tạo nghệ thuật đối với đất nước, về yêu cầu phát triển văn học nghệ thuật xứng tầm với lịch sử văn hóa dân tộc và tầm vóc Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Đây là khẳng định của ông Nguyễn Minh Chung (Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương) tại Hội nghị triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam do Đảng bộ Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam tổ chức sáng 20/3 tại Hà Nội.

Nhiều điểm mới đáng chú ý

Tại hội nghị, ông Nguyễn Minh Chung nhấn mạnh, Nghị quyết 80 là một nghị quyết có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thể hiện bước phát triển mới trong tư duy lý luận của Đảng về vị trí, vai trò của văn hóa trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới.

Trong đó, đối với lĩnh vực văn học nghệ thuật, Nghị quyết 80 có nhiều điểm mới đáng chú ý, thể hiện sự quan tâm sâu sắc và toàn diện hơn của Đảng.

Trước hết, trong Nghị quyết 80, lần đầu đặt yêu cầu phát triển văn học nghệ thuật xứng tầm với lịch sử văn hóa dân tộc và tầm vóc đất nước trong kỷ nguyên mới.

Theo ông Chung, đây là một yêu cầu rất cao, rất rõ, vừa mang tính chính trị, vừa mang tính học thuật và nghệ thuật. Văn học nghệ thuật không còn chỉ được nhìn nhận như một bộ phận của đời sống văn hóa nói chung, mà được đặt thành một trọng tâm phát triển riêng, gắn trực tiếp với sứ mệnh thể hiện bản lĩnh, trí tuệ, tâm hồn, khát vọng và vị thế của dân tộc Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Điểm mới quan trọng tiếp theo của Nghị quyết 80, đó là đề cao vai trò của đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ như lực lượng quan trọng trong sự nghiệp phát triển văn hóa.

Nghị quyết nêu rõ đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, cán bộ văn hóa, doanh nhân đóng vai trò quan trọng. Đây không chỉ là sự ghi nhận mà còn là sự giao nhiệm vụ. Văn nghệ sĩ được đặt đúng vị trí là lực lượng sáng tạo nòng cốt, có trách nhiệm lớn trong việc sáng tạo giá trị, định hướng thẩm mỹ, bồi dưỡng nhân cách, bảo vệ nền tảng tư tưởng, xây dựng bản sắc văn hóa và quảng bá hình ảnh đất nước.

Đáng chú ý, Nghị quyết 80 còn nhấn mạnh cơ chế đặt hàng sáng tạo các công trình, tác phẩm văn hóa, văn học nghệ thuật có giá trị cao.

Nghị quyết nêu rất rõ việc ban hành cơ chế tài chính ưu tiên cho 3 lĩnh vực đột phá, trong đó có đặt hàng sáng tạo các công trình văn hóa, tác phẩm văn học nghệ thuật có giá trị cao về tư tưởng, nội dung và nghệ thuật. Đây là điểm mới quan trọng, tạo cơ sở chính trị để từng bước chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang đầu tư có trọng tâm, trọng điểm cho các tác phẩm lớn, xứng tầm.

Cùng với đó, Nghị quyết 80 cũng đề ra cơ chế đãi ngộ, tôn vinh, trọng dụng tài năng văn học nghệ thuật rõ hơn trước.

Nghị quyết nhấn mạnh chính sách đặc thù về phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, trọng dụng, phát huy tài năng văn hóa nghệ thuật; chính sách đãi ngộ xứng đáng với nghệ nhân, nghệ sĩ; hỗ trợ văn nghệ sĩ tham gia và đạt giải thưởng lớn ở các cuộc thi, triển lãm uy tín của khu vực và thế giới. Điều này cho thấy tư duy phát triển văn học nghệ thuật đã chuyển từ quản lý hành chính đơn thuần sang kiến tạo điều kiện cho sáng tạo đỉnh cao.

Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương Nguyễn Minh Chung cho biết, việc gắn phát triển văn học nghệ thuật với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và không gian số cũng là một điểm mới quan trọng mà Nghị quyết 80 đề cập đối với lĩnh vực này.

Theo đó, nghị quyết không nhìn văn học nghệ thuật chỉ trong không gian truyền thống mà đặt trong bối cảnh số hóa, nền tảng số, hạ tầng số, nội dung số, AI, Big Data, bảo vệ bản quyền số, phân phối nội dung số. Đây là thay đổi có tính bước ngoặt, đòi hỏi hoạt động văn học nghệ thuật phải thích ứng mạnh mẽ với môi trường sáng tạo và tiếp nhận mới.

Ngoài ra, việc đặt văn học nghệ thuật trong hệ sinh thái công nghiệp văn hóa và thương hiệu quốc gia; hoặc mở rộng yêu cầu hội nhập quốc tế và xuất khẩu sản phẩm văn hóa, nghệ thuật cũng đều là những điểm mới được đề cập trong Nghị quyết 80.

Cụ thể, nghị quyết gắn các lĩnh vực như điện ảnh, âm nhạc, mỹ thuật, thiết kế, thời trang, nội dung số với chiến lược công nghiệp văn hóa, du lịch văn hóa, xây dựng thương hiệu quốc gia. Như vậy, văn học nghệ thuật không chỉ có chức năng tư tưởng - thẩm mỹ, mà còn trực tiếp tham gia tạo dựng giá trị gia tăng, nâng cao sức mạnh mềm và vị thế quốc gia.

Mặt khác, nghị quyết đặt ra nhiệm vụ hỗ trợ dịch thuật, xuất bản sách văn học, văn hóa nghệ thuật Việt Nam ra nước ngoài bằng nhiều ngôn ngữ; đưa văn hóa nghệ thuật vào chương trình chính thức của hoạt động đối ngoại cấp cao; phát triển thương hiệu và xuất khẩu sản phẩm dịch vụ văn hóa có sức cạnh tranh toàn cầu. Đây là định hướng mới rất lớn đối với giới văn học nghệ thuật Việt Nam.

Đặc biệt, Nghị quyết 80 đã khẳng định vai trò của văn học nghệ thuật trong xây dựng "sức đề kháng" văn hóa và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Nghị quyết yêu cầu xây dựng thế trận văn hóa gắn với quốc phòng, an ninh; kiên quyết xử lý thông tin xấu độc, phản văn hóa; phát huy vai trò nền tảng của văn hóa trong hình thành bản lĩnh, sức đề kháng trước tác động lệch chuẩn của văn hóa ngoại lai. Trong tổng thể đó, văn học nghệ thuật có vai trò trực tiếp tạo dựng các giá trị chân - thiện - mỹ, nâng đỡ tâm hồn dân tộc, bồi đắp niềm tin, lý tưởng và khát vọng phát triển.

Phát triển xứng tầm trong giai đoạn mới

Từ những nội dung quan trọng đối với lĩnh vực văn học nghệ thuật trong Nghị quyết 80, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương Nguyễn Minh Chung đề xuất một số định hướng quan trọng để văn học nghệ thuật phát triển xứng tầm trong giai đoạn mới, khẳng định vai trò của Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam.

Trong đó, việc xây dựng đội ngũ văn nghệ sĩ thời kỳ mới được nhấn mạnh như một yêu cầu quan trọng, với mục tiêu hình thành lớp văn nghệ sĩ vừa có bản lĩnh chính trị, trách nhiệm công dân, ý thức xã hội cao, vừa có năng lực chuyên môn, tư duy hiện đại, khả năng hội nhập quốc tế và thích ứng với công nghệ số.

Song song với công tác giáo dục lý tưởng, đạo đức nghề nghiệp, cần chú trọng phát hiện, bồi dưỡng, tôn vinh và trọng dụng tài năng, đặc biệt là thế hệ trẻ và các lĩnh vực sáng tạo mới như nội dung số, nghệ thuật đa phương tiện, thiết kế sáng tạo, điện ảnh, âm nhạc số, mỹ thuật ứng dụng.

Một định hướng trọng tâm được ông Chung nêu, đó là đẩy mạnh sáng tạo các tác phẩm lớn, tác phẩm có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật, phản ánh lịch sử dân tộc, về Đảng, Bác Hồ, về công cuộc đổi mới, về bảo vệ Tổ quốc, về khát vọng phát triển đất nước, về con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Từ cơ sở chính trị mà Nghị quyết 80 đã mở ra, cần chuyển hóa thành các chương trình cụ thể như chương trình sáng tác lớn, trại sáng tác chuyên đề, giải thưởng chuyên sâu, tuyển chọn đề án tác phẩm trọng điểm, cơ chế phản biện nghệ thuật và truyền thông tác phẩm sau khi hoàn thành.

Song hành với sáng tạo là yêu cầu hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách về văn học nghệ thuật. Việc tham gia xây dựng, sửa đổi các quy định liên quan đến hoạt động nghệ thuật, bản quyền tác giả, công nghiệp văn hóa cần phát huy vai trò tư vấn, phản biện của đội ngũ văn nghệ sĩ, nhà lý luận, chuyên gia pháp lý, tập trung vào các vấn đề như cơ chế đặt hàng, bảo vệ bản quyền trong môi trường số, chế độ nhuận bút, chính sách đãi ngộ, cũng như cơ chế quảng bá tác phẩm Việt Nam ra thế giới.

Mặt khác, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc xây dựng lộ trình số hóa hoạt động văn học nghệ thuật trở thành yêu cầu cấp thiết, từ quản trị, lưu trữ, số hóa tư liệu, kết nối dữ liệu đến quảng bá tác phẩm và bảo vệ bản quyền. Đồng thời, cần nghiên cứu và phát triển các mô hình không gian sáng tạo số, triển lãm số, thư viện số, tạp chí số… nhằm mở rộng khả năng tiếp cận công chúng, đặc biệt là giới trẻ, qua đó hình thành hệ sinh thái sáng tạo mới phù hợp với bối cảnh công nghệ.

Bên cạnh đó, các định hướng: Gắn hoạt động văn học nghệ thuật với phát triển công nghiệp văn hóa; Nâng cao chất lượng lý luận, phê bình văn học nghệ thuật; Đẩy mạnh đối ngoại văn hóa, quảng bá văn học nghệ thuật Việt Nam ra thế giới;… cũng được coi là những trọng tâm để mở rộng không gian sáng tạo, nâng cao giá trị và vị thế của văn học nghệ thuật trong bối cảnh mới.