Trong bối cảnh đất nước bước vào "kỷ nguyên mới", yêu cầu xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển dài hạn mang tầm nhìn trăm năm đang đặt ra cấp thiết.
Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo (Nghị quyết 71) do Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành ngày 22/8/2025, tiếp tục khẳng định giáo dục và đào tạo là "quốc sách hàng đầu", quyết định tương lai dân tộc, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện. Nghị quyết xác định rõ: "Đột phá phát triển giáo dục và đào tạo phải bắt đầu từ đổi mới tư duy, nhận thức và thể chế", qua đó lấy con người và năng lực học tập của người học làm nền tảng nâng cao chất lượng giáo dục một cách thực chất, bền vững.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Giang, Viện Ngôn ngữ học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), cho rằng việc triển khai Nghị quyết 71 trong thực tiễn giáo dục cần tập trung vào nâng cao năng lực học tập của người học, coi đây là điểm xuất phát để đổi mới hoạt động dạy và học theo hướng thực chất, hiệu quả.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Giang, Viện Ngôn ngữ học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), cho rằng việc triển khai Nghị quyết 71 trong thực tiễn giáo dục cần tập trung vào nâng cao năng lực học tập của người học, coi đây là điểm xuất phát để đổi mới hoạt động dạy và học theo hướng thực chất, hiệu quả. Ảnh: Thanh Hương - TTXVN
Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Giang, ở góc độ ngôn ngữ học, mọi hoạt động nhận thức, tư duy và tiếp thu tri thức của con người đều thông qua ngôn ngữ. Vì vậy, nếu không chú trọng đến năng lực ngôn ngữ của người học, việc đổi mới giáo dục sẽ khó đạt hiệu quả bền vững, dù có điều chỉnh chương trình, phương pháp hay tăng cường ứng dụng công nghệ. Trong thực tế triển khai, đổi mới giáo dục cần đi vào chất lượng năng lực ngôn ngữ, từ khả năng đọc hiểu, diễn đạt, lập luận đến tư duy phản biện và sáng tạo. Bên cạnh đó, việc chú trọng phát triển năng lực ngôn ngữ còn góp phần thu hẹp khoảng cách giáo dục, đặc biệt đối với học sinh vùng khó khăn, học sinh có nhu cầu đặc biệt hoặc gặp rào cản về ngôn ngữ. Đầu tư cho năng lực ngôn ngữ chính là đầu tư cho giáo dục và phát triển bền vững, phù hợp với tinh thần Nghị quyết 71 hướng tới.
Nghị quyết 71 cũng đặt ra yêu cầu tổ chức dạy và học theo hướng phát triển năng lực, trong đó người học không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phải biết sử dụng kiến thức để học tập, tư duy và giải quyết vấn đề. Cách tiếp cận này đòi hỏi quá trình dạy học phải được tổ chức lại, giảm tình trạng truyền thụ một chiều, tăng cường các hoạt động giúp người học chủ động chiếm lĩnh tri thức, hình thành năng lực tự học và học tập suốt đời.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Giang cho rằng, để các yêu cầu của Nghị quyết 71 đi vào cuộc sống, cần tăng cường chuyển giao tri thức, đồng hành cùng giáo viên và nhà trường trong tổ chức dạy học, giúp chính sách được cụ thể hóa thành các giải pháp.
Từ thực tiễn giảng dạy tại nhà trường, Thạc sĩ Nguyễn Thị Hằng, giáo viên Trường Trung học phổ thông Newton Hà Nội cho rằng, Nghị quyết 71 đã tạo ra khuôn khổ định hướng rõ ràng để các cơ sở giáo dục chủ động tổ chức lại hoạt động dạy và học theo hướng nâng cao chất lượng thực chất.
Thạc sĩ Nguyễn Thị Hằng, giáo viên Trường Trung học phổ thông Newton Hà Nội nhận định Nghị quyết 71 tạo ra khuôn khổ định hướng rõ ràng để các cơ sở giáo dục chủ động tổ chức lại hoạt động dạy và học theo hướng nâng cao chất lượng thực chất. Ảnh: Thanh Hương - TTXVN
Trong môi trường giáo dục hiện nay, học sinh tiếp cận khối lượng lớn tri thức với nhiều hình thức học tập và đánh giá khác nhau. Nếu không có nền tảng năng lực học tập vững chắc, đặc biệt là năng lực đọc hiểu và diễn đạt, học sinh dễ rơi vào tình trạng học nhiều nhưng không sâu, tiếp thu kiến thức một cách thụ động. Vì vậy, việc triển khai Nghị quyết 71 trong nhà trường cần bắt đầu từ việc giúp học sinh hiểu đúng yêu cầu học tập, trình bày được suy nghĩ và vận dụng được kiến thức vào thực tiễn.
Theo Thạc sĩ Nguyễn Thị Hằng, trong quá trình tổ chức dạy học, nhà trường đã tăng cường các hình thức học tập gắn với thực tiễn như học theo dự án, thuyết trình, tranh biện, viết báo cáo học tập. Những hoạt động này giúp học sinh củng cố kiến thức, đồng thời rèn luyện năng lực ngôn ngữ, tư duy phản biện và khả năng hợp tác – những năng lực cốt lõi để học tập suốt đời. Việc thay đổi cách tổ chức dạy học cũng giúp giáo viên chuyển từ chú trọng truyền thụ kiến thức sang theo dõi chất lượng tiếp thu của học sinh, lấy sự tiến bộ của người học làm thước đo. Khi học sinh được tạo điều kiện trình bày suy nghĩ, trao đổi và phản biện, quá trình học tập trở nên chủ động hơn, giảm áp lực thành tích và tăng hiệu quả thực chất.
Bám sát tinh thần "học đi đôi với hành" của Nghị quyết 71, Thạc sĩ Nguyễn Thị Hằng cho rằng, giáo dục phổ thông cần tiếp tục gắn nội dung học tập với các tình huống thực tế, giúp học sinh hiểu rằng kiến thức không chỉ để thi cử mà còn để giải quyết các vấn đề trong cuộc sống. Đây cũng là cách để hình thành năng lực học tập bền vững, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn mới.
