Một Bùi Xuân Phái qua 'Những tầng ký ức' của họa sĩ Vichit Nongnual

Giữa không gian triển lãm của Vichit Nongnual, hai bức tranh lấy cảm hứng từ Bùi Xuân Phái đã trở thành một điểm hẹn thị giác đặc biệt với khán giả Hà Nội.

1. Có tên Những tầng ký ức - Layers of Memory, triển lãm của họa sĩ Thái Lan Vichit Nongnual khai mạc sáng 16/5 tại 29 Hàng Bài (Hà Nội). Đây là triển lãm cá nhân thứ hai của họa sĩ Vichit Nongnual tại Việt Nam, sau Diện mạo châu Á (2019). Người đồng hành cùng triển lãm là họa sĩ Trần Đại Thắng - Giám đốc Đông A Books.

Trong dòng chảy nghệ thuật đương đại Đông Nam Á, Vichit Nongnual được biết đến nhờ khả năng kiến tạo ngôn ngữ thị giác riêng biệt với nhiều phương pháp thực hành khác nhau. Với ông, hội họa không phải phương tiện mô tả thế giới quan sát được, mà là một cơ chế tích lũy, chồng lớp và chiêm nghiệm. Tranh của Vichit gây ấn tượng mạnh bởi kích thước lớn, màu sắc biến ảo cùng hệ thống hoa văn, ký hiệu dày đặc, khiến người xem nhận ra sự lắng đọng đầy thú vị ẩn sau những hiệu quả thị giác tức thời.

Triển lãm Những tầng ký ức - Layers of Memory trưng bày 32 tác phẩm khổ lớn. Các tác phẩm này hướng vào việc đối thoại với các danh họa và những nhân vật thuộc lịch sử mỹ thuật thế giới. Ở đó, ngôn ngữ hội họa của ông càng bộc lộ rõ nội tâm suy tưởng. Họa sĩ không còn chỉ đặt câu hỏi "con người là ai" mà còn đặt câu hỏi "lịch sử được ghi nhớ như thế nào". Khi vẽ lại các bậc thầy, Vichit không hành xử như một người sao chép hình ảnh, cũng không chỉ làm công việc tưởng niệm. Ông đưa các nhân vật ấy đi qua hệ thống ngôn ngữ tạo hình của riêng mình, khiến họ xuất hiện như những hình ảnh đã được ký ức hấp thụ, biến đổi và tái sinh. Nói cách khác, ông không tái hiện lịch sử mỹ thuật ở dạng nguyên bản, ông trình bày lịch sử trong trạng thái đã đi qua trí nhớ, cảm xúc và kinh nghiệm thẩm mỹ của một nghệ sĩ đương đại. Chính ở đây, khái niệm "Những tầng ký ức" trở nên thêm phần xác đáng.

2. Hai bức tranh về danh họa Bùi Xuân Phái tại triển lãm đều được Vichit Nongnual thực hiện bằng kỹ thuật chồng lớp quen thuộc của ông, kết hợp acrylic, sơn dầu trên canvas, nét bút, dấu in và một phương pháp gần với in lưới theo cách xử lý riêng của Thái Lan.

Trong đó, bức thứ nhất không nhiều lớp như bức thứ hai, nhưng lại có sức hấp dẫn riêng ở góc độ trực cảm. Đó là Bùi Xuân Phái trong cái nhìn đầu tiên của Vichit, khi ông chưa có nhiều tư liệu, chưa đi sâu vào đời sống và vị trí của danh họa trong mỹ thuật Việt Nam. Chính sự gặp gỡ ban đầu ấy khiến tác phẩm có một độ tươi mới và tự nhiên từ cảm xúc.

Còn bức thứ hai công phu hơn. Sau khi đọc thêm, xem thêm tư liệu và hiểu rõ hơn về Bùi Xuân Phái, Vichit quay lại với nhân vật này bằng một tâm thế khác. Ông vẽ bức tranh qua chín lần chồng lớp. Tại đó, nếu bức đầu là một ấn tượng đến nhanh, thì bức sau là một cuộc đối thoại kéo dài.

"Có khoảng hai tuần tôi gần như không làm gì khác, chỉ đắm mình trong những hình ảnh, tư liệu về Bùi Xuân Phái và suy nghĩ qua từng lớp tranh", Vichit kể. Đó là quãng thời gian ông như bước vào một cuộc trò chuyện lặng lẽ với danh họa Việt Nam, để lắng nghe, dò tìm và hiểu về Bùi Xuân Phái sâu hơn qua hội họa. Trên mặt tranh, các lớp màu và hình ảnh phủ lên nhau, tạo nên một bề mặt thị giác dày đặc. Ở tầng sâu hơn, cách làm ấy gợi đến sự vận hành của ký ức: tích tụ, che khuất, hé mở rồi biến đổi theo thời gian.

Vì vậy, chín lần chồng lớp không chỉ làm bức tranh "đẹp hơn" theo nghĩa thông thường mà cũng là chín bước chân để Vichit đi gần hơn tới con người, cảm xúc và thế giới nghệ thuật của Bùi Xuân Phái. Như lời kể, ông chụp lại từng giai đoạn sáng tác. Có lúc, đến lớp thứ sáu, thứ bảy, tác phẩm đã được Trần Đại Thắng và chính Vichit nhìn nhận là rất đẹp. Nhưng họa sĩ vẫn tiếp tục. Ông chỉ khép lại quá trình ở lần thứ chín, khi cảm thấy mình đã hiểu Bùi Xuân Phái rõ hơn, đầy đủ hơn.

3. Trong dịp này, sách song ngữ Việt - Anh Những tầng ký ức - Layers of Memory (Đông A Books và NXB Dân trí ấn hành) do họa sĩ Trần Đại Thắng thực hiện khi đồng hành với triển lãm cùng tên cũng được phát hành dưới dạng ấn bản giới hạn. Đây là ấn phẩm thứ hai của họa sĩ Trần Đại Thắng, sau Tôi kể - Tất cả đều từ sách.

Ấn phẩm giới thiệu hành trình sáng tạo, quan niệm nghệ thuật và những tác phẩm tiêu biểu của họa sĩ Vichit Nongnual. Ngoài Lời giới thiệu, Lời bạt và Chỉ mục, cuốn sách gồm 3 chương: Những tầng ký ức - Layers of Memory; Quan niệm nghệ thuật - Artistic Concept; Câu chuyện nghệ thuật - The Story of Art.

Khác với cuốn sách đầu tiên là hồi ký về cuộc đời và nghề nghiệp của mình, ở cuốn sách thứ hai này, tác giả Trần Đại Thắng giữ vai trò người đồng hành, như ông tự nhận: "Nếu giám tuyển là người sắp đặt câu chuyện, thì đồng hành là người đi trong câu chuyện đó. Nhiệm vụ của tôi bắt đầu từ việc cùng họa sĩ chọn chủ đề cho loạt tranh, rồi sau khi Vichit xây dựng câu chuyện, chúng tôi sẽ liên tục đối thoại, tranh biện để tạo nên một thông điệp thống nhất". Qua đó, cuốn sách trở thành không gian đối thoại giữa nghệ sĩ, nghệ thuật và người xem, đồng thời lưu giữ một dấu mốc đáng chú ý trong nghệ thuật đương đại khu vực.