Eusebio không chỉ là biểu tượng vĩ đại nhất của bóng đá Bồ Đào Nha trước thời Cristiano Ronaldo, mà còn được xem là ngôi sao châu Phi đầu tiên thực sự chinh phục thế giới. 

Với tốc độ khủng khiếp, những cú nước rút dài xuyên phá hàng thủ đối phương cùng khả năng săn bàn lạnh lùng, Eusebio được gọi bằng biệt danh "Báo đen", cái tên gói gọn toàn bộ phong cách thi đấu dữ dội, mạnh mẽ và đầy bản năng của ông.

Từ cậu bé Mozambique đến huyền thoại Benfica

Eusebio da Silva Ferreira sinh ngày 25/1/1942 tại Lourenço Marques, nay là Maputo, thủ đô Mozambique. Thời điểm ấy, Mozambique vẫn là thuộc địa của Bồ Đào Nha. Tuổi thơ của Eusebio gắn liền với những con phố bụi đất và trái bóng làm từ giấy báo cuộn lại. Ông từng kể rằng mình chơi bóng bằng chân trần hoặc đôi tất rách, nhưng niềm đam mê với bóng đá thì chưa bao giờ vơi đi.

Bước ngoặt cuộc đời Eusebio đến theo cách rất đặc biệt. Trong một tiệm cắt tóc ở Lisbon, HLV huyền thoại Bela Guttmann của Benfica tình cờ nghe một HLV Brazil kể về tài năng trẻ xuất chúng tại Mozambique. Chỉ ít ngày sau, Guttmann lập tức bay sang châu Phi để đưa cầu thủ 18 tuổi ấy về Benfica với mức phí được cho là khoảng 7.500 bảng.

Đó là thương vụ làm thay đổi lịch sử bóng đá Bồ Đào Nha.

Ngay mùa giải đầu tiên tại Benfica, Eusebio đã khiến cả châu Âu kinh ngạc. Ông góp công lớn giúp Benfica đánh bại Real Madrid 5-3 trong trận chung kết Cúp C1 châu Âu năm 1962, ghi hai bàn vào lưới đội bóng sở hữu dàn siêu sao lẫy lừng khi ấy. Từ thời điểm đó, cái tên Eusebio trở thành biểu tượng của bóng đá tấn công.

Trong màu áo Benfica, ông ghi tới 727 bàn sau 715 trận, giành 11 chức vô địch quốc gia và hai lần đoạt Chiếc giày vàng châu Âu. Hiệu suất ghi bàn hơn một bàn/trận của Eusebio biến ông thành một trong những chân sút đáng sợ nhất lịch sử.

Vì sao Eusebio được gọi là "Báo đen"?

Biệt danh "Black Panther" (Báo đen) gắn liền với Eusebio suốt sự nghiệp. Đó không chỉ là cách gọi mang tính hình tượng, mà còn phản ánh hoàn hảo phong cách chơi bóng của ông.

Eusebio sở hữu tốc độ phi thường. Ông có thể chạy 100 mét chỉ trong khoảng 11 giây, con số cực kỳ ấn tượng ở thập niên 1960. Nhưng điều khiến các hậu vệ khiếp sợ hơn cả là những pha bứt tốc dài với trái bóng dính chặt trong chân. Eusebio lao đi như một con báo săn mồi, vừa mạnh mẽ vừa uyển chuyển, sẵn sàng xé toang hàng phòng ngự đối thủ chỉ bằng vài nhịp chạm bóng.

Ngoài tốc độ, ông còn có khả năng dứt điểm cực kỳ toàn diện. Eusebio sút tốt bằng cả hai chân, đánh đầu giỏi và sở hữu những cú nã đại bác từ xa. Ông có thể ghi bàn ở mọi tư thế, mọi khoảng cách. Nhiều hậu vệ thời đó thừa nhận rằng cách duy nhất để ngăn Eusebio là phạm lỗi.

Ngoài sức mạnh về thể chất, Eusebio còn mang tinh thần chiến đấu dữ dội. Ông chơi bóng với nguồn năng lượng gần như vô tận, liên tục pressing, rê dắt và bùng nổ ở những thời khắc quan trọng nhất. Chính sự kết hợp giữa sức mạnh, tốc độ, bản năng săn bàn và tinh thần chiến binh đã khiến thế giới gọi ông là "Báo đen".

World Cup 1966 đưa Eusebio lên đỉnh thế giới

Nếu Benfica giúp Eusebio trở thành ngôi sao châu Âu, thì FIFA World Cup 1966  biến ông thành huyền thoại toàn cầu.

Đó là lần đầu tiên Bồ Đào Nha tham dự World Cup, nhưng Eusebio ngay lập tức khiến cả giải đấu phải nhắc tới tên mình. Ngay trận ra quân gặp Hungary tại Old Trafford, dù không ghi bàn, ông đã thống trị hoàn toàn trận đấu bằng những pha bứt tốc và rê bóng khiến hàng thủ đối phương khốn đốn.

Tại vòng bảng, Eusebio lập cú đúp vào lưới Brazil của Pelé, góp phần loại nhà đương kim vô địch khỏi giải đấu. Đó là khoảnh khắc thế giới bắt đầu nhìn ông như đối trọng thực sự của Pelé.

Tuy nhiên, trận đấu đưa Eusebio vào lịch sử là cuộc đối đầu với CHDCND Triều Tiên ở tứ kết. Bồ Đào Nha bất ngờ bị dẫn trước 0-3 chỉ sau 25 phút. Trong hoàn cảnh tuyệt vọng ấy, Eusebio đã tạo nên màn trình diễn kinh điển bậc nhất lịch sử World Cup.

Ông ghi liền bốn bàn thắng, kéo Bồ Đào Nha trở lại ngoạn mục trước khi giành chiến thắng chung cuộc 5-3. Tốc độ, sự lạnh lùng và khả năng săn bàn của Eusebio hôm ấy khiến cả thế giới kinh ngạc. Đó vẫn được xem là một trong những màn lội ngược dòng vĩ đại nhất lịch sử giải đấu.

Bồ Đào Nha sau đó thua Anh 1-2 ở bán kết tại Wembley. Eusebio ghi bàn từ chấm phạt đền và bật khóc sau tiếng còi mãn cuộc. Hình ảnh huyền thoại người Bồ Đào Nha rơi nước mắt trở thành khoảnh khắc bất tử của World Cup 1966.

Ông kết thúc giải với 9 bàn thắng, giành Chiếc giày vàng World Cup và giúp Bồ Đào Nha cán đích ở vị trí thứ ba. Cho tới nay, chỉ có Just Fontaine, Sandor Kocsis và Gerd Muller ghi nhiều bàn hơn Eusebio trong một kỳ World Cup.

Biểu tượng vượt thời đại

Trước khi Cristiano Ronaldo xuất hiện, Eusebio chính là hiện thân của bóng đá Bồ Đào Nha. Ông mang tới niềm tin rằng một quốc gia nhỏ bé vẫn có thể cạnh tranh với các cường quốc bóng đá.

Nhưng di sản của Eusebio còn lớn hơn thế. Ông là cầu thủ châu Phi đầu tiên trở thành siêu sao toàn cầu, mở đường cho những George Weah, Didier Drogba, Samuel Eto'o hay Mohamed Salah sau này.

Trong thời đại mà bóng đá chưa bị thương mại hóa quá mức, Eusebio chơi bóng bằng trái tim. Ông từng nói rằng thế hệ của mình thi đấu vì tình yêu bóng đá nhiều hơn tiền bạc. Những đôi giày đầy đinh sắt xuyên vào chân, những quả bóng nặng trĩu dưới trời mưa hay những sân đấu khắc nghiệt không thể ngăn cản ông tỏa sáng.

Ngày 5/1/2014, Eusebio qua đời ở tuổi 71. Chính phủ Bồ Đào Nha tổ chức quốc tang ba ngày để tưởng nhớ ông. Benfica dựng tượng ông trước sân Estádio da Luz, còn người hâm mộ vẫn gọi Eusebio bằng cái tên đầy kính trọng: "Nhà vua".

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ World Cup 1966, nhưng hình ảnh "Báo đen" với những bước chạy như xé gió vẫn sống mãi trong ký ức của người hâm mộ bóng đá.