Liên hoan phim AI Astana: Một chương mới của điện ảnh bắt đầu từ Kazakhstan

Liên hoan phim AI Astana (Astana AI Film Festival - AAIFF) 2026 khép lại tại Kazakhstan với một cột mốc đáng chú ý: 8.067 tác phẩm từ 125 quốc gia và vùng lãnh thổ tham dự, trong đó chỉ 25 phim lọt vào vòng chung kết.

Giải Grand Prix trị giá 450.000 USD thuộc về nhà làm phim Latvia Nikolay Shestak với phim The First Honest Day, mở màn cho một cuộc cạnh tranh mới trên sân chơi điện ảnh do trí tuệ nhân tạo tạo ra.

8.067 tác phẩm và một sân chơi chưa từng có

Diễn ra từ ngày 1 đến 3/10 tại Astana, AAIFF 2026 là một trong những sự kiện quốc tế đầu tiên đặt điện ảnh được tạo ra với AI vào vị trí trung tâm của một cuộc thi quy mô lớn. 

Ngay trong lần tổ chức đầu tiên, liên hoan phim thu hút 8.067 tác phẩm đến từ 125 quốc gia và vùng lãnh thổ. Theo ban tổ chức, đây là cuộc thi quốc tế lớn nhất hiện nay dành cho phim được tạo ra bằng trí tuệ nhân tạo xét theo số lượng tác phẩm dự thi.

Quy mô của cuộc thi cho thấy sức hút ngày càng tăng của những công cụ AI đối với các nhà làm phim độc lập. Trong tổng số tác phẩm gửi về, 3.138 phim tham gia hạng mục chủ đề "The Future Worth Living In" - Tương lai đáng sống - trong khi 4.929 phim thuộc hạng mục mở, không giới hạn chủ đề. Các tác phẩm đến từ 19 thể loại và được thực hiện với hơn 80 mô hình AI tạo sinh khác nhau.

Con số 8.067 cũng phản ánh một sự thay đổi đáng kể trong cách một bộ phận nhà sáng tạo tiếp cận điện ảnh. Nếu trước đây việc làm phim thường đòi hỏi nguồn kinh phí lớn, thiết bị chuyên nghiệp và một ê-kíp đông đảo, AI đang giúp thu hẹp một phần những rào cản đó. 

Website chính thức của liên hoan phim cho biết quy định dự thi yêu cầu AI phải giữ vai trò thực chất trong quá trình sáng tạo, chứ không chỉ được dùng cho những công đoạn hậu kỳ như nâng độ phân giải hay xử lý hiệu ứng. Người dự thi cũng phải khai báo mô hình AI và quy trình sử dụng trong quá trình sản xuất.

Chỉ 25 tác phẩm được chọn vào vòng chung kết sau quá trình tuyển chọn. Các bộ phim sau đó được trình chiếu tại Astana, đồng thời trở thành tâm điểm của những cuộc thảo luận về tương lai của điện ảnh, công nghệ và sáng tạo.

Đáng chú ý, liên hoan phim không chỉ trao giải mà còn hướng tới việc hình thành một hệ sinh thái cho điện ảnh AI. Tổng quỹ của AAIFF 2026 lên tới 2 triệu USD, trong đó 1 triệu USD dành cho các giải thưởng của hai hạng mục và 1 triệu USD được đầu tư trực tiếp vào những dự án sản xuất AI được đánh giá có tiềm năng.

Đáng chú ý, riêng hạng mục chính có giải Grand Prix trị giá 450.000 USD, giải Nhì 200.000 USD và giải Ba 100.000 USD. Hạng mục mở trao năm giải, gồm Nhân vật xuất sắc, Đạo diễn xuất sắc, Ngôn ngữ hình ảnh xuất sắc, Câu chuyện xuất sắc và Ý tưởng xuất sắc, mỗi giải trị giá 50.000 USD.

450.000 USD cho một câu chuyện về sự trung thực

Tâm điểm của đêm trao giải là Nikolay Shestak, nhà làm phim đến từ Latvia, với The First Honest Day. Tác phẩm giành Grand Prix và phần thưởng 450.000 USD, trở thành bộ phim chiến thắng giải cao nhất của cuộc thi.

The First Honest Day bắt đầu từ một ý tưởng giàu tính điện ảnh: khuôn mặt của con người trên khắp thế giới bắt đầu thay đổi mà không ai biết nguyên nhân. Một nữ phát thanh viên truyền hình dành cả ngày đọc những giả thuyết được đưa ra trên màn hình nhắc lời, trong khi câu trả lời dần tiến gần tới chính cô.

Shestak cho biết anh bắt đầu làm đạo diễn khoảng bốn năm trước và chỉ bắt đầu sử dụng AI để sản xuất phim khoảng hai năm gần đây. Chiến thắng tại Astana vì thế đến khá bất ngờ.

"Tôi thực sự không nghĩ mình sẽ chiến thắng. Có rất nhiều tác phẩm tuyệt vời và nhiều thể loại khác nhau ở đây, vì vậy tôi cũng tò mò không biết tại sao ban giám khảo lại chọn bộ phim của tôi" - Shestak chia sẻ.

Shestak giải thích The First Honest Day nói về cách hành động của con người định hình chính con người họ: những hành động xấu khiến một người thay đổi theo hướng tiêu cực, trong khi những việc tốt có thể khiến họ trở nên tốt đẹp hơn.

Nhà làm phim Latvia cũng cho biết anh muốn đưa những suy nghĩ và ý tưởng cá nhân vào các bộ phim của mình. Với phần thưởng lớn nhận được tại Astana, Shestak dự định tiếp tục đầu tư vào những bộ phim mới và phát triển các dự án tiếp theo.

Nếu phim The First Honest Day giành vị trí cao nhất, điện ảnh Ấn Độ và Tây Ban Nha lần lượt đứng ở hai vị trí tiếp theo. SITARA của Abhik Banerjee giành giải Nhì cùng 200.000 USD, còn Looking For Perseida của Ernest Desumbila đến từ Tây Ban Nha nhận giải Ba trị giá 100.000 USD.

Phim SITARA kể câu chuyện về Bittu, một người làm công việc vệ sinh nhà vệ sinh trong thành phố và chỉ có một ước mơ giản dị là được đối xử với sự tôn trọng. Một cuộc gặp bất ngờ và một mẩu giấy nhỏ mở ra cho nhân vật con đường để biến ước mơ ấy thành hiện thực theo cách đầy màu sắc tưởng tượng. Trong khi đó, phim Looking For Perseida đưa khán giả tới một tương lai nơi loài người đã biến mất. Một robot đơn độc đi qua thế giới đổ nát để tìm lại ký ức về người phụ nữ mà nó từng yêu.

Những câu chuyện rất khác nhau này cho thấy điện ảnh AI không bị giới hạn trong một kiểu thẩm mỹ hay thể loại. Công nghệ trở thành công cụ để các nhà làm phim thử nghiệm từ phim hài, khoa học viễn tưởng đến những câu chuyện giàu tính nhân văn.

Từ một cuộc thi đến tương lai của điện ảnh

Không chỉ các tác phẩm giành ba vị trí cao nhất thu hút sự chú ý. Nhà làm phim Kazakhstan Myrzakhan Zhumakhan nhận giải Nhân vật xuất sắc (Best Character) với It Was Just a Joke - một phim hài xoay quanh một chú chó và anh trai của chủ nhân. Một trò đùa ban đầu dần biến thành cuộc đối đầu được đẩy lên quy mô như một bộ phim bom tấn.

"Tôi làm phim thuộc thể loại hài. Bộ phim kể về việc một chú chó và anh trai của chủ nhân bắt đầu đánh nhau chỉ vì một trò đùa đơn giản, rồi cuối cùng mọi chuyện biến thành một cuộc chiến thực sự" - Zhumakhan nói.

Giải thưởng được quyết định bởi một ban giám khảo quốc tế gồm những nhân vật đến từ điện ảnh, văn hóa và công nghệ. Thành phần ban giám khảo gồm Audrey Azoulay, cựu Tổng Giám đốc UNESCO và cựu Bộ trưởng Văn hóa Pháp; Ma Ping - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Trí tuệ nhân tạo thuộc China Film Group; Wang Hao - Phó Trưởng khoa Hoạt hình, Học viện Điện ảnh Bắc Kinh; doanh nhân, nhà đầu tư Balaji Srinivasan, cựu Giám đốc công nghệ Coinbase; và Li Long - Tổng Giám đốc BytePlus phụ trách khu vực Trung Đông, châu Phi, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ và CIS.

Sự hiện diện của những chuyên gia đến từ nhiều lĩnh vực cho thấy AAIFF không muốn được nhìn nhận đơn thuần như một cuộc thi dành cho những người biết sử dụng công cụ AI. Mục tiêu rộng hơn là tìm kiếm những tác phẩm có câu chuyện, hình ảnh, ý tưởng và dấu ấn sáng tạo đủ sức đứng độc lập trên màn ảnh.

Phát biểu tại lễ khai mạc, Tổng thống Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev nhận định AI đang tạo ra những thay đổi căn bản trong nhiều lĩnh vực của nền kinh tế toàn cầu.

Ông đặc biệt nhấn mạnh khả năng công nghệ mở rộng cơ hội cho những nhóm sáng tạo nhỏ. "Ngày nay, ngay cả những nhóm sáng tạo nhỏ cũng có thể cạnh tranh nghiêm túc với các hãng phim lớn".

Theo ông, AI có thể trở thành một công cụ quan trọng đối với những người lựa chọn sáng tạo làm công việc của đời mình.

Đó cũng có lẽ là ý nghĩa lớn nhất của AAIFF sau mùa đầu tiên. Liên hoan phim không chỉ trao một giải thưởng 450.000 USD cho một bộ phim Latvia, mà còn đặt ra một câu hỏi lớn hơn: khi công nghệ khiến việc tạo ra hình ảnh, nhân vật và thế giới điện ảnh trở nên dễ tiếp cận hơn, điều gì sẽ quyết định một bộ phim thực sự đáng nhớ?

Câu trả lời của Astana dường như không nằm hoàn toàn ở công nghệ. Giữa hơn 8.000 tác phẩm, những bộ phim được gọi tên cuối cùng vẫn là những tác phẩm có câu chuyện và góc nhìn riêng. AI có thể thay đổi cách một bộ phim được tạo ra, nhưng sức hấp dẫn của điện ảnh vẫn bắt đầu từ một ý tưởng đủ sức khiến khán giả muốn nhìn tiếp.

Với kế hoạch phát triển thành sự kiện thường niên, AAIFF đang đặt nền móng cho một sân chơi mới, nơi các nhà làm phim độc lập, nghệ sĩ kỹ thuật số và những người sáng tạo công nghệ có thể cùng bước vào một cuộc cạnh tranh từng thuộc về các trường quay truyền thống.