LHP Quốc tế Busan 2026: Chiến thắng của điện ảnh Iran và bước tiến mới của phim châu Á

Liên hoan phim Quốc tế Busan lần thứ 31 khép lại vào đêm 15/10 với chiến thắng cao nhất thuộc về phim Midday Meal của đạo diễn Iran Majid Majidi.

Không chỉ ghi dấu bằng sự đồng thuận của ban giám khảo do đạo diễn Trương Nghệ Mưu đứng đầu, kỳ liên hoan năm nay còn mở ra cơ hội mới cho điện ảnh châu Á trên đường đua Oscar, đồng thời ghi nhận sức hút trở lại của một trong những sự kiện điện ảnh quan trọng nhất khu vực.

Midday Meal chinh phục ban giám khảo, mở đường đến Oscar

Sau 10 ngày diễn ra tại thành phố cảng Busan (Hàn Quốc), Liên hoan phim Quốc tế Busan (BIFF) lần thứ 31 khép lại tối 15/10 bằng lễ trao giải tại Trung tâm Điện ảnh Busan. Tâm điểm của đêm bế mạc là Midday Meal, tác phẩm của đạo diễn Iran Majid Majidi, giành giải Phim hay nhất thuộc hệ thống giải Busan (Busan Award).

Bộ phim được lựa chọn từ 13 tác phẩm tranh giải đến từ nhiều nền điện ảnh châu Á. Đạo diễn Trương Nghệ Mưu, Chủ tịch ban giám khảo, cho biết cả bảy thành viên đều nhất trí với quyết định trao giải. Tác phẩm cũng nhận được phần thưởng trị giá 50 triệu won, tương đương khoảng 37.180 USD.

Với Majid Majidi, giải thưởng tại Busan mang ý nghĩa đặc biệt bởi đây là lần đầu tiên ông tham dự liên hoan phim. Trong bài phát biểu nhận giải, đạo diễn bày tỏ lòng biết ơn với ban tổ chức và nhắc đến người mẹ quá cố như nguồn động lực tinh thần trên hành trình sáng tạo. "Giải thưởng này có ý nghĩa với toàn bộ hành trình của tôi" - ông chia sẻ.

Được biết đến rộng rãi qua Children of Heaven (Những đứa trẻ thiên đường), bộ phim Iran từng nhận đề cử Oscar năm 1999 ở hạng mục Phim nói tiếng nước ngoài, Majidi theo đuổi lối kể chuyện giàu tính nhân văn, tập trung vào những con người bình dị và những lựa chọn trong cuộc sống. Midday Meal, tác phẩm dài 133 phút, tiếp tục mạch sáng tác ấy bằng câu chuyện về giáo dục, tình người và trách nhiệm với cộng đồng.

Nhân vật trung tâm là Solan, một giáo viên tại vùng nông thôn Iran, mong muốn có một mái nhà ổn định để sống cùng mẹ. Để vay tiền mua nhà, anh cần có vị trí giảng dạy chính thức. Tuy nhiên, khi người bảo trợ tài chính cho trường qua đời, nguồn tiền cung cấp bữa ăn cho học sinh dần cạn kiệt, khiến nhiều em đứng trước nguy cơ phải nghỉ học.

Trước tình cảnh ấy, Solan cùng mẹ chuyển đến sống trong trường, dùng khoản tiền tiết kiệm để duy trì bữa ăn cho học sinh. Khi ngày càng nhiều trẻ em tìm đến xin học, người thầy phải cân nhắc giữa việc giúp đỡ các em và bảo đảm tương lai của chính mình. Qua câu chuyện đời thường, bộ phim đặt ra những câu hỏi về giá trị của giáo dục, lòng tốt và giới hạn của sự hy sinh.

Chiến thắng của Midday Meal còn đáng chú ý bởi từ mùa giải Oscar lần thứ 99, tác phẩm đoạt giải cao nhất tại một số liên hoan phim được chỉ định có thể đủ điều kiện nộp hồ sơ tranh giải Phim quốc tế xuất sắc theo cơ chế mới. Busan nằm trong nhóm sáu liên hoan phim được lựa chọn, bên cạnh Cannes, Venice, Berlin, Toronto và Sundance.

Đây là cơ hội quan trọng đối với các nhà làm phim châu Á, bởi những tác phẩm có giá trị nghệ thuật nhưng chưa được lựa chọn theo quy trình đề cử truyền thống của từng quốc gia sẽ có thêm con đường tiếp cận Oscar. Tuy nhiên, chiến thắng tại Busan không đồng nghĩa Midday Meal chắc chắn nhận đề cử; bộ phim vẫn phải trải qua các bước xét tuyển tiếp theo của Viện Hàn lâm.

Những tác phẩm tạo dấu ấn, mở rộng tiếng nói điện ảnh châu Á

Bên cạnh giải Phim hay nhất, hệ thống giải Busan năm nay ghi nhận nhiều nhà làm phim đến từ các nền điện ảnh khác nhau. Giải Đạo diễn xuất sắc thuộc về Lee Yun Chan của Đài Loan (Trung Quốc) với To Be Ordinary, trong khi IBUKU của đạo diễn Indonesia Eddie Cahyono nhận giải Đặc biệt của ban giám khảo.

Ở hạng mục diễn xuất, diễn viên Trung Quốc Châu Tấn được trao giải Nữ diễn viên/Nam diễn viên xuất sắc theo cơ cấu giải thưởng dành cho diễn viên của giải Busan cho vai diễn trong The First Taste of Loneliness; diễn viên trẻ Himeno Kashun của Nhật Bản cũng được vinh danh với Satoko Always. Giải Đóng góp nghệ thuật thuộc về giám đốc âm thanh Li Danfeng với The First Taste of Loneliness. Những giải thưởng này nhấn mạnh vai trò của diễn xuất và thiết kế âm thanh trong việc tạo dựng thế giới cảm xúc của một bộ phim, bên cạnh dấu ấn của đạo diễn.

Hạng mục New Currents, nơi giới thiệu những tài năng làm phim mới của châu Á, tiếp tục giữ vai trò phát hiện các tiếng nói sáng tạo. Birds in the Dark của đạo diễn Ấn Độ Shashank Walia giành giải thưởng chính, còn Beach Fictions của đạo diễn Hàn Quốc Lim Hayeon nhận lời khen đặc biệt từ Ban giám khảo.

Nhìn từ danh sách giải thưởng, điện ảnh châu Á không đi theo một công thức chung. Các nhà làm phim khai thác những trải nghiệm khác nhau, từ đời sống gia đình đến sự trưởng thành, cô đơn và những chuyển biến trong xã hội. Sự đa dạng ấy tạo nên sức hấp dẫn của hạng mục Cạnh tranh (Competition), nơi các tác phẩm từ nhiều quốc gia được đặt cạnh nhau và có cơ hội tiếp cận giới chuyên môn quốc tế.

Quy mô chương trình chiếu phim cũng phản ánh tham vọng của BIFF. Theo thông tin tổng kết của ban tổ chức, kỳ liên hoan lần thứ 31 giới thiệu 315 phim trên 31 màn chiếu tại tám cụm rạp. Trong số này có 246 tác phẩm thuộc chương trình chính thức, đến từ 59 quốc gia, cùng 69 phim thuộc chương trình Community BIFF.

Không chỉ tập trung vào những nền điện ảnh đã có tên tuổi, Busan còn tạo không gian để các tác phẩm độc lập tiếp cận khán giả. Đây là điều có ý nghĩa trong bối cảnh khả năng phát hành quốc tế giữa các thị trường châu Á vẫn có sự chênh lệch. Một bộ phim được lựa chọn trình chiếu tại liên hoan có thể mở rộng cơ hội gặp gỡ nhà sản xuất, nhà phân phối và giới phê bình, ngay cả khi không giành giải thưởng.

Các giải thưởng bên lề tiếp tục mở rộng bức tranh điện ảnh khu vực. Zogsool của đạo diễn Mông Cổ Sakhya Byamba nhận nhiều ghi nhận, trong đó có giải của Mạng lưới quảng bá điện ảnh châu Á (NETPAC) và Liên đoàn các nhà phê bình phim quốc tế (FIPRESCI). Trong khi đó, La Bola Negra của Tây Ban Nha và Pháp giành giải Flash Forward, dành cho tác phẩm ngoài châu Á.

BIFF cũng chú trọng phát triển thế hệ làm phim tiếp theo thông qua các chương trình đào tạo và hỗ trợ dự án. Chương trình CHANEL X BIFF Asian Film Academy năm nay khép lại hành trình làm phim kéo dài 20 ngày với tám phim ngắn thử nghiệm. Những hoạt động này tạo cơ hội để các nhà làm phim trẻ rèn luyện kỹ năng, tìm kiếm cộng sự và mở rộng hợp tác xuyên biên giới.

Khán giả trở lại, Busan củng cố vị thế trung tâm điện ảnh châu Á

BIFF 2026 ghi nhận 200.043 lượt khán giả xem phim, lần đầu vượt mốc 200.000 kể từ năm 2015. Nếu tính cả người tham dự các hoạt động và chương trình bên lề, tổng lượng người tham gia đạt 277.027 lượt, theo báo cáo tổng kết của ban tổ chức.

Ban tổ chức cho biết việc chuyển ngày khai mạc từ thứ Tư sang thứ Ba và tăng số suất chiếu mỗi ngày từ bốn lên năm góp phần cải thiện khả năng tiếp cận chương trình. Với lịch chiếu phong phú và nhiều địa điểm tổ chức, khán giả có thêm lựa chọn để khám phá những bộ phim nằm ngoài dòng phát hành phổ biến.

Trong thời đại các nền tảng trực tuyến giúp phim ảnh vượt qua biên giới nhanh chóng, liên hoan phim vẫn có vai trò riêng. Đây là nơi khán giả trực tiếp thưởng thức tác phẩm, trao đổi với nhà làm phim và tiếp xúc với những cách kể chuyện khác biệt. Các buổi giao lưu, chương trình chuyên đề và hoạt động cộng đồng còn giúp kết nối người xem với giới sáng tạo, biến việc xem phim thành một trải nghiệm văn hóa rộng hơn.

Vị thế của Busan được xây dựng không chỉ từ số lượng phim hay danh sách khách mời, mà còn từ khả năng kết nối các nền điện ảnh châu Á với thị trường quốc tế. Trong nhiều năm, liên hoan đã tạo cơ hội để những tiếng nói mới tìm kiếm đối tác, nhà phát hành và sự chú ý của giới chuyên môn. Việc giải thưởng cao nhất của BIFF mở thêm con đường xét tuyển Oscar càng củng cố vai trò cầu nối này.

Dẫu vậy, giá trị của một liên hoan phim không chỉ nằm ở giải thưởng hay triển vọng thương mại. Với các bộ phim độc lập, cơ hội được trình chiếu trước công chúng quốc tế, nhận phản hồi từ khán giả và tiếp cận giới chuyên môn cũng là bước tiến quan trọng.

Kết thúc kỳ liên hoan thứ 31, chiến thắng của Midday Meal tạo nên điểm nhấn giàu ý nghĩa: câu chuyện về một người thầy và những bữa ăn học đường từ Iran được vinh danh tại Hàn Quốc, đồng thời mở ra cơ hội tiến xa hơn trên trường quốc tế. Cùng với sự đa dạng của các tác phẩm được trao giải và lượng khán giả tăng trở lại, BIFF tiếp tục khẳng định vị trí là một trong những điểm hẹn quan trọng của điện ảnh châu Á.