Khi các tỷ phú công nghệ trở thành "kẻ phản diện"

Từng được tôn vinh như những người tiên phong làm thay đổi thế giới, nhưng nay các tỷ phú công nghệ Thung lũng Silicon lại đang trở thành tâm điểm hoài nghi của Hollywood. 

Qua loạt phim tài liệu và tác phẩm điện ảnh mới thực hiện, các nhà làm phim chuyển hướng chú ý từ những câu chuyện thành công sang mặt trái của quyền lực, tham vọng và những hệ lụy xã hội mà các đế chế công nghệ có thể gây ra.

Từ Elizabeth Holmes, nhà sáng lập công ty công nghệ sinh học Theranos bị kết án vì gian lận, đến các giám đốc điều hành (CEO) Elon Musk, Mark Zuckerberg và Sam Altman, những nhân vật từng khiến công chúng và giới đầu tư choáng ngợp với những lời hứa đổi mới sáng tạo đang được khắc họa dưới góc nhìn ít lạc quan hơn. Nhà phê bình điện ảnh Monica Castillo của trang The A.V. Club nhận định các cá nhân xuất chúng này từng là hình mẫu truyền cảm hứng nhờ khả năng xây dựng những công ty trị giá hàng tỷ USD và thay đổi thế giới. Tuy nhiên, công chúng ngày càng đặt ra những câu hỏi khó hơn về vai trò và trách nhiệm của họ.

Thung lũng Silicon từng gắn liền với hình ảnh những doanh nhân có tư tưởng tiến bộ, đề cao đổi mới sáng tạo và các giá trị xã hội cởi mở. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của các đế chế công nghệ, ảnh hưởng ngày càng lớn của giới tỷ phú trong đời sống kinh tế và xã hội cũng làm dấy lên nhiều tranh luận về trách nhiệm và giới hạn quyền lực của họ.

Bộ phim tài liệu dài 4 giờ "Musk" của đạo diễn Alex Gibney tái hiện hành trình của tỷ phú Elon Musk, từ một doanh nhân công nghệ nổi bật đến nhân vật có ảnh hưởng ngày càng lớn trong đời sống chính trị Mỹ. Trong khi đó, "The Social Reckoning" của đạo diễn kiêm biên kịch Aaron Sorkin tiếp nối câu chuyện về Facebook, chuyển trọng tâm từ sự trỗi dậy của nền tảng này sang những hệ lụy trong hoạt động của mạng xã hội. Phim xoay quanh Frances Haugen, cựu nhân viên Facebook từng tiết lộ những vấn đề trong hoạt động của công ty, do nữ diễn viên Mikey Madison thủ vai. Những tiết lộ của Haugen làm dấy lên lo ngại rằng thuật toán của nền tảng có thể khuếch đại nội dung thù ghét để giữ chân người dùng, bất chấp những hậu quả đối với xã hội.

Các tác phẩm này cũng đặt ra câu hỏi về mức độ tập trung quyền lực vào tay những cá nhân như hai tỷ phú Musk và Zuckerberg, khi các quyết định của họ có thể tác động đến chính sách tại Mỹ và ảnh hưởng đến đời sống của hàng triệu người trên toàn cầu.

Bà Elizabeth Holmes là một trường hợp khác được Hollywood chú ý. Bà từng tuyên bố Theranos có thể thực hiện nhiều xét nghiệm y tế chỉ với vài giọt máu, nhưng lại không thể cung cấp dịch vụ như cam kết. Sau khi công ty sụp đổ, Holmes bị kết án hơn 11 năm tù vì gian lận và âm mưu phạm tội. Bộ phim tài liệu "You Can See Everything" phản ánh những giai đoạn trước khi Holmes vào tù tại bang Texas (Mỹ). Trong 34 ngày, hai đạo diễn Nathan Fielder và Lance Oppenheim được tiếp cận cuộc sống riêng của nhân vật này. Sự kết hợp giữa phim tài liệu và truyền hình thực tế đang thu hút sự chú ý đối với tác phẩm.

Ở thể loại hư cấu, đạo diễn Italy Luca Guadagnino giới thiệu bộ phim "Artificial", trong đó Andrew Garfield vào vai Sam Altman, người đứng đầu OpenAI - công ty phát triển ChatGPT. Ông Matt Neglia, Tổng biên tập chương trình âm thanh và video hàng tuần Next Best Picture, nhận xét bộ phim vừa có tính giải trí vừa gợi cảm giác bất an, khi khai thác các chủ đề về quyền lực, sự kiểm soát, tham vọng và lòng tham trong bối cảnh hiện nay.

Theo ông J.M. Tyree - Giáo sư điện ảnh tại Đại học Virginia Commonwealth và Tổng biên tập tạp chí Film Quarterly, phim ảnh thường phản ánh những nỗi lo âu nổi bật của xã hội đương thời. Trong trường hợp này, sự chú ý của Hollywood cho thấy mối quan tâm ngày càng lớn đối với tình trạng quyền lực và tài sản tập trung vào tay một nhóm nhỏ, trong khi cộng đồng phải đối mặt với những hệ quả từ các quyết định của họ.

Giáo sư Tyree cho rằng niềm tin của công chúng đối với các tỷ phú công nghệ đang suy giảm khi ngày càng nhiều người nhận thấy ảnh hưởng của họ không chỉ giới hạn trong lĩnh vực kinh doanh mà còn lan sang đời sống xã hội. Những lợi ích thực sự của các sản phẩm công nghệ đối với cộng đồng cũng đang được đặt câu hỏi. Thay vì chỉ kể về các sản phẩm đột phá hay hành trình khởi nghiệp, những bộ phim mới hướng ống kính vào chính những người đứng sau các đế chế công nghệ. Theo ông Tyree, cách tiếp cận này khác với hình ảnh của nhiều thế hệ doanh nhân trước đây, vốn thường gắn tên tuổi với các hoạt động từ thiện, xây dựng thư viện và bảo tàng nghệ thuật.

Trong khi đó, nhà phê bình Monica Castillo nhận định các nhà làm phim dường như đang tìm cách buộc những nhân vật quyền lực phải đối diện với câu hỏi về trách nhiệm đối với những tổn hại mà họ có thể gây ra cho xã hội. Khi các hình thức phản biện khác gặp nhiều giới hạn, điện ảnh trở thành một phương tiện để công chúng chất vấn những người nắm giữ quyền lực.

Sự thay đổi trong cách Hollywood khắc họa giới tỷ phú công nghệ cho thấy câu chuyện về Thung lũng Silicon không còn chỉ xoay quanh những phát minh làm thay đổi thế giới. Đằng sau hào quang đổi mới sáng tạo là những vấn đề ngày càng được quan tâm về trách nhiệm, khả năng kiểm soát quyền lực và cái giá mà xã hội phải trả khi ảnh hưởng của các tập đoàn công nghệ vượt xa phạm vi kinh doanh.