Hòa nhạc "Bản giao hưởng Hà Nội": Dòng chảy ký ức và sức sống âm nhạc Thủ thô

Tối 10/10/2026, tại Nhà hát Hồ Gươm, chương trình hòa nhạc "Bản giao hưởng Hà Nội" với chủ đề Dòng chảy Thăng Long được tổ chức nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2026) và 27 năm Hà Nội được UNESCO vinh danh là "Thành phố vì hòa bình". 

Do UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Bộ Công an tổ chức, chương trình có sự tham gia biểu diễn của Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam dưới sự chỉ huy của nhạc trưởng Honna Tetsuji, cùng các nghệ sĩ thanh nhạc, nhạc công và dàn hợp xướng.

Với cấu trúc ba chương Hào khí Thăng Long, Tình yêu Hà Nội và Mùa Xuân Hà Nội, chương trình không chỉ tái hiện những lớp ký ức gắn với lịch sử, văn hóa và con người Thủ đô, mà còn đặt các ca khúc quen thuộc trong không gian biểu đạt của dàn nhạc giao hưởng. Đây là điểm đáng chú ý của chương trình, bởi giá trị của một đêm nhạc kỷ niệm không chỉ nằm ở ý nghĩa sự kiện, mà còn ở cách những giá trị lịch sử và tinh thần ấy được chuyển tải thành trải nghiệm nghệ thuật.

Từ dòng chảy Thăng Long đến hào khí Hà Nội

Trước khi bước vào 3 chương chính, chương trình mở đầu bằng tác phẩm khí nhạc Dòng chảy Thăng Long của nhạc sĩ Lê Bằng. Với âm hưởng mạnh mẽ, giàu tính sử thi, tác phẩm gợi mở một dòng chảy lịch sử và văn hóa kéo dài từ Thăng Long xưa đến Hà Nội hôm nay. Việc đặt tác phẩm ở vị trí mở màn tạo nên một điểm xuất phát có ý nghĩa: Trước khi câu chuyện Hà Nội được kể qua những ca khúc, âm nhạc giao hưởng đã đưa người nghe bước vào không gian chủ đề của toàn bộ chương trình.

Ở chương I - Hào khí Thăng Long, tác phẩm khí nhạc đầu tiên là Thăng Long ngàn năm hội tụ của nhạc sĩ Hà Trung, viết cho đàn nhị và dàn nhạc giao hưởng, với phần độc tấu của nghệ sĩ Hải Đăng. Sự kết hợp giữa đàn nhị - nhạc cụ mang âm sắc đặc trưng của âm nhạc truyền thống Việt Nam - với dàn nhạc giao hưởng tạo nên một cuộc gặp gỡ đáng chú ý giữa 2 thế giới âm thanh.

Đặt cạnh Dòng chảy Thăng Long của Lê Bằng, tác phẩm của Hà Trung cũng cho thấy sự hiện diện của một lớp nhạc sĩ trẻ trong đời sống sáng tác khí nhạc hiện nay. Nếu Hoàng Cương (tác giả Overture Mùa Xuân thế kỷ ở chương 3) thuộc thế hệ nhạc sĩ đi trước, thì Lê Bằng và Hà Trung đều là những gương mặt trẻ hơn, đang tìm kiếm cách biểu đạt riêng trong môi trường âm nhạc giao hưởng. Sự góp mặt của họ trong một chương trình hòa nhạc quy mô như Bản giao hưởng Hà Nội tạo cơ hội để công chúng tiếp cận các sáng tác mới, bên cạnh những tác phẩm và ca khúc đã quen thuộc.

Tuy nhiên, điểm nổi bật của chương trình không chỉ nằm ở 3 tác phẩm khí nhạc độc lập. Chất giao hưởng còn được duy trì xuyên suốt trong phần trình diễn các ca khúc, thông qua cách phối khí, tổ chức âm thanh và sự tương tác giữa giọng hát với dàn nhạc.

Những ca khúc Hà Nội trong không gian giao hưởng

Từ Người Hà Nội của Nguyễn Đình Thi, Sẽ về Thủ đô của Huy Du, Tiến về Hà Nội của Văn Cao đến Hướng về Hà Nội của Hoàng Dương, Hà Nội của tôi của Phùng Tiến Minh, Nhớ về Hà Nội của Hoàng Hiệp, Hà Nội mùa Thu của Vũ Thanh và Hà Nội niềm tin và hy vọng của Phan Nhân, chương trình lựa chọn những tác phẩm mang sắc thái khác nhau để tạo nên diện mạo nhiều mặt của âm nhạc về Thủ đô.

Bên cạnh đó, Truyền thuyết Hồ Gươm của Hoàng Phúc Thắng, qua phần phối khí của Mai Xuân Hải, bổ sung một màu sắc khác cho câu chuyện âm nhạc về Hà Nội.

Các ca khúc không bị tách rời thành những tiết mục riêng lẻ mà được đặt trong một cấu trúc có chủ đề. Ở đó, Hà Nội hiện lên qua hào khí lịch sử, tình cảm của những người gắn bó với thành phố và niềm tin hướng tới tương lai. Những tác phẩm ra đời trong các hoàn cảnh khác nhau cũng vì thế có cơ hội đối thoại với nhau trong cùng một không gian trình diễn.

Một yếu tố góp phần tạo nên sự thống nhất là vai trò giám đốc âm nhạc và trực tiếp phối khí của nhạc sĩ Lê Bằng. Với phần lớn các ca khúc trong chương trình, cách xử lý giao hưởng vừa giữ được đặc điểm giai điệu và tinh thần vốn có của tác phẩm, vừa mở rộng khả năng biểu đạt bằng màu sắc và quy mô âm thanh của dàn nhạc. Điều này đòi hỏi sự cân bằng: Dàn nhạc cần đủ sức tạo dựng không gian âm nhạc, nhưng không lấn át giọng hát; phần phối khí cần tạo thêm chiều sâu, nhưng không làm mất đi những yếu tố khiến ca khúc có sức sống lâu dài trong lòng công chúng.

Một ví dụ là Hà Nội mùa Thu. Trong phần phối khí của Lê Bằng, sắc thái nhịp điệu mang hơi hướng jazz cùng tiếng saxophone của nghệ sĩ Lê Duy Mạnh tạo nên một diện mạo khác cho ca khúc. Hay Hướng về Hà Nội từ một ca khúc với khuôn khổ gồm 2 đoạn có tái hiện đã được chuyển soạn thành tác phẩm viết cho cello và dàn nhạc, giữ nguyên phần giai điệu chính của tác phẩm nằm ở vị trí phần mở đầu, tiếp đó có bổ sung thêm phần phát triển dựa trên tính chất âm nhạc đã có từ phần mở đầu và sau đó là tái hiện quay trở lại giai điệu chính của Hướng về Hà Nội.

Chính cách xử lý này giúp chương trình tránh được nguy cơ biến một đêm nhạc giao hưởng thành sự chuyển đổi đơn thuần từ phần đệm thông thường sang phần đệm bằng dàn nhạc lớn. Âm thanh giao hưởng thực sự tham gia vào việc kiến tạo sắc thái, cảm xúc và đường nét của từng tiết mục.

Dấu ấn của nghệ sĩ và sự tiếp nối thế hệ

Trong Hướng về Hà Nội, nghệ sĩ cello Trần Hồng Nhung tạo được dấu ấn bằng cách diễn tấu có cá tính, kết hợp tinh thần âm nhạc giàu hoài niệm với năng lượng biểu đạt đương đại. Tiếng đàn cello vốn có khả năng gợi cảm xúc gần với giọng người, khi đặt trong không gian giao hưởng đã đem lại cho tác phẩm một sắc thái riêng, vừa gợi nhớ vừa có sức chuyển động.

Ở Người Hà Nội, 2 giọng ca trẻ Trần Nguyễn Kim Ngân (soprano) và Nguyễn Khắc Hòa (baritone) thể hiện sự tự tin và khả năng làm chủ kỹ thuật thanh nhạc. Đáng chú ý là cách 2 nghệ sĩ xử lý âm thanh, hơi thở và đường nét giai điệu trong tương quan với một dàn nhạc có quy mô lớn. Tiếng hát của họ không bị chìm lấp trước âm thanh của dàn nhạc giao hưởng, đồng thời vẫn thể hiện được nét riêng. Đây là những tín hiệu tích cực đối với lực lượng ca sĩ trẻ, đặc biệt trong việc tiếp cận những tác phẩm đòi hỏi khả năng trình diễn và tư duy âm nhạc có chiều sâu.

Với Hà Nội của tôi, Phạm Thu Hà cùng nghệ sĩ violin Nguyễn Thiện Minh đem đến một tiết mục giàu cảm xúc nhưng vẫn giữ được sự thanh lịch, gần gũi. Cách thể hiện phù hợp với sắc thái riêng của ca khúc, không đẩy cảm xúc lên quá mức mà để giai điệu và sự hòa quyện giữa giọng hát, tiếng đàn với dàn nhạc tự tạo sức thuyết phục.

Trong khi đó, giọng tenor đúng chất cổ điển Trường Linh với Hà Nội niềm tin và hy vọng góp phần khép lại hành trình âm nhạc bằng tinh thần lạc quan, hướng về phía trước của một ca khúc đã gắn bó với nhiều thế hệ người nghe.

Nếu phải chọn một tiết mục tạo nên không khí cộng hưởng rõ nhất giữa nghệ sĩ và khán giả, Sẽ về Thủ đô của Huy Du là một điểm nhấn đáng nhớ. Qua giọng hát NSND Tấn Minh, cùng dàn nhạc giao hưởng và dàn hợp xướng Nhà hát Nhạc Vũ Kịch Việt Nam, ca khúc thể hiện được cả chất lãng mạn, nỗi nhớ Hà Nội lẫn tinh thần cách mạng và niềm tin vào ngày trở về. Đặc biệt, ở đoạn điệp khúc, khán giả trong khán phòng vỗ tay theo nhịp cùng nghệ sĩ. Khoảnh khắc ấy cho thấy âm nhạc giao hưởng không nhất thiết tạo ra khoảng cách giữa sân khấu và người nghe. Khi tác phẩm có sức chạm đến cảm xúc, cách trình diễn phù hợp và ngôn ngữ âm nhạc được tổ chức thuyết phục, công chúng vẫn có thể tham gia vào trải nghiệm nghệ thuật bằng sự đồng cảm tự nhiên.

Khi âm nhạc giao hưởng đến gần công chúng

"Bản giao hưởng Hà Nội" cho thấy việc lựa chọn những ca khúc quen thuộc, đặt chúng trong một cấu trúc chủ đề rõ ràng và tạo ra sự đa dạng về màu sắc trình diễn có thể giúp âm nhạc giao hưởng mở rộng đối tượng công chúng. Sự kết hợp giữa khí nhạc và thanh nhạc cũng tạo nên nhịp điệu tiếp nhận linh hoạt.

Những tác phẩm khí nhạc như Dòng chảy Thăng Long, Thăng Long ngàn năm hội tụ hay Overture Mùa xuân thế kỷ của nhạc sĩ Hoàng Cương mở ra các không gian âm thanh không lời; những ca khúc về Hà Nội tiếp nối bằng giai điệu, ca từ và ký ức đã ăn sâu trong đời sống. Các hình thức biểu đạt khác nhau bổ sung cho nhau, giúp chương trình vừa giữ được đặc trưng của một đêm hòa nhạc giao hưởng, vừa tạo ra những điểm kết nối trực tiếp với người nghe.

Đặt Overture Mùa xuân thế kỷ của Hoàng Cương trong chương III - Mùa xuân Hà Nội, chương trình tiếp tục khẳng định vai trò của khí nhạc trong việc mở rộng câu chuyện về Thủ đô. Nếu các ca khúc có thể đưa người nghe trở về ký ức bằng ca từ và giai điệu quen thuộc, thì khí nhạc có khả năng khơi gợi những liên tưởng rộng hơn thông qua sự vận động của chủ đề, hòa âm, tiết tấu và màu sắc dàn nhạc. Hai phương thức biểu đạt không thay thế nhau mà cùng làm giàu cho trải nghiệm thưởng thức âm nhạc.

Từ góc nhìn đó, giá trị của "Bản giao hưởng Hà Nội" không chỉ nằm ở việc quy tụ những ca khúc về Thủ đô trong một chương trình kỷ niệm. Điều đáng ghi nhận là cách chương trình sử dụng ngôn ngữ giao hưởng để kết nối âm nhạc thuộc các thế hệ và hoàn cảnh sáng tác và loại hình khác nhau, đồng thời dành không gian cho những sáng tác khí nhạc mới và những gương mặt nghệ sĩ trẻ.

Một chương trình như vậy có ý nghĩa về mặt tinh thần, nó không dừng ở ý nghĩa sự kiện mà còn mang đến một trải nghiệm thưởng thức có chất lượng, giúp công chúng tiếp cận âm nhạc giao hưởng qua những tác phẩm gần gũi. Khi ký ức lịch sử, tình cảm với thành phố và những tìm tòi trong ngôn ngữ âm nhạc cùng hiện diện trong một cấu trúc thống nhất, Hà Nội không chỉ được nhắc đến như một chủ đề, mà còn được thể hiện bằng chính sức sống của âm nhạc mang tính hàn lâm hôm nay.