Hiệp sĩ Dế Mèn – NSND Ngô Mạnh Lân: Trọn một đời 'thắp lửa' cho tuổi thơ

Trong hệ thống Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần 7 - 2026 do Báo Thể thao & Văn hóa (TTXVN) tổ chức, Giải thưởng Lớn "Thành tựu trọn đời - Hiệp sĩ Dế Mèn" đã vinh danh cố PGS.TS, họa sĩ, đạo diễn, NSND Ngô Mạnh Lân, vì những cống hiến nghệ thuật trọn đời cho thiếu nhi ở nhiều lĩnh vực: tranh minh họa, truyện tranh và điện ảnh hoạt hình.

Hiệp sĩ Dế Mèn - NSND Ngô Mạnh Lân 

Trải qua 6 mùa giải, đã có 4 giải Hiệp sĩ Dế Mèn lần lượt được trao cho nhà văn Nguyễn Nhật Ánh (2020), nhà văn Trần Đức Tiến (2023), nhà văn Lý Lan (2024) và nhạc sĩ Phạm Tuyên (2025). Danh hiệu này nhằm tôn vinh những tác giả không ngừng sáng tạo, tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt và lan tỏa các giá trị nhân văn, cao đẹp trong đời sống thiếu nhi đương đại. 

Với NSND Ngô Mạnh Lân, Ban giám khảo Giải thưởng nhận định, ông ghi dấu ấn đặc biệt với những tác phẩm kinh điển, "sống mãi với thời gian", mà tiêu biểu là những bộ phim hoạt hình như "Chuyện Ông Gióng", "Mèo con", "Trê Cóc"..., những tác phẩm truyện tranh, tranh minh họa tươi tắn, sinh động và đặc biệt là bộ tranh minh họa để đời truyện "Dế Mèn phiêu lưu ký".

Bộ tranh minh họa Dế Mèn phiêu lưu ký gồm 9 tác phẩm sáng tác năm 1959, được NSND Ngô Mạnh Lân khi đó đang học tại Liên Xô (cũ) thực hiện cho bản dịch tiếng Nga tác phẩm nổi tiếng của nhà văn Tô Hoài khi xuất bản tại Liên Xô. Bộ tranh bản gốc rất quý này đã được trưng bày tại triển lãm "Thế giới tuổi thơ qua các tác phẩm của cố NSND Ngô Mạnh Lân", trong khuôn khổ Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần 7.

Họa sĩ Thành Chương, Thành viên Hội đồng giám khảo Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn 2026 nói: "Đó thực sự là những minh họa rất thú vị. Những tác phẩm ấy không chỉ đẹp, không chỉ hay mà còn tạo nên phong cách riêng rất rõ rệt. Không chỉ độc đáo về tạo hình, các tác phẩm còn rất phong phú về tư liệu và bối cảnh. Đến bây giờ, nhiều họa sĩ khi vẽ về những giai đoạn lịch sử đó vẫn tìm lại tranh của các ông để học hỏi, nghiên cứu và tham khảo tư liệu cho sáng tác của mình. Tôi cho rằng đó là giá trị vượt qua thời gian!"

Cùng với đó, lần đầu tiên, bộ tranh minh họa 20 tác phẩm "Chuyện Ông Gióng", gắn với bộ phim hoạt hình kinh điển cùng tên từng giành giải Bồ câu Vàng tại Liên hoan phim quốc tế Leipzig năm 1971 của ông cũng được công bố. Triển lãm cũng giới thiệu các bản tranh minh họa "Cái Tết của Mèo con" - tác phẩm nổi tiếng gắn với bộ phim hoạt hình "Mèo con" từng đoạt giải Bồ nông Bạc tại Romania năm 1966.

Đó chỉ là 3 bộ tác phẩm tiêu biểu trong số 51 tác phẩm hội họa, minh họa, truyện tranh cùng 3 bộ phim hoạt hình tiêu biểu của NSND Ngô Mạnh Lân được giới thiệu tại triển lãm này.

Nhà thơ Trần Đăng Khoa, Chủ tịch Hội đồng giám khảo Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn 2026 đánh giá triển lãm cho thấy vẻ đẹp tổng thể về các tác phẩm của NSND Ngô Mạnh Lân. "Ông có rất nhiều đề tài khác nhau, trong đó có cả mảng phim dựa theo truyện dân gian như Cây tre trăm đốt, Chuyện ông Gióng… Có thể nói tác phẩm của ông rất phong phú vể mặt thể loại. Thường các họa sĩ vẽ minh họa chỉ là minh họa cho tác phẩm, nhưng tranh của Ngô Mạnh Lân khi thành tác phẩm hội họa rồi thì nó có sức sống độc lập", nhà thơ Trần Đăng Khoa nói.

NSND Ngọc Lan, Phu nhân NSND Ngô Mạnh Lân chia sẻ: "Những lúc ông làm việc thì tôi chăm chút vô cùng. Tôi rất thán phục tinh thần làm việc, ông miệt mài, chăm chỉ, kiên cường, cần cù lắm. Tôi yêu quý, tôi nâng niu, tôi chắt chiu từng tí một. Qua triển lãm này, tôi thấy gương mặt của từng các em, các cháu khi vào đây. Chúng nó phấn khởi lắm. Tôi nghĩ phải có nhiều những cuộc triển lãm như thế này, sẽ làm cho tình yêu của các cháu đối với hội họa, và đối với đất nước mình. Các cháu sẽ học tập từ các thế hệ cha ông mình. 70-80 năm nay, gia đình tôi vẫn giữ được những bức tranh tuyệt vời này. Tất cả đều dành cho thiếu nhi. Từ tuổi thơ đến lúc ông ra đi đều dành cho thiếu nhi".

Tác phẩm của Ngô Mạnh Lân dù ở thể loại nào cũng mang tới ký ức đẹp đẽ trong tuổi thơ của nhiều thế hệ. Tấm gương lao động nghệ thuật bền bỉ của ông tiếp tục truyền cảm hứng mạnh mẽ cho những lớp sau!

Theo NSND Vương Duy Biên, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, những nhân vật, câu chuyện của NSND Ngô Mạnh Lân mang bản sắc văn hóa Việt Nam. Thời bọn tôi trẻ con đã rất mê những phim như Gióng, mèo con của bác. Rõ ràng phải ấn tượng thì mới đi vào đầu trẻ con. Loạt tranh của bác đồng cảm với sự suy nghĩ của trẻ con! Những nhân vật của bác trong phòng tranh hôm nay làm sống lại rất nhiều kỷ niệm tuổi thơ, không phải chỉ riêng tôi mà tôi nghĩ nhiều người cảm giác giống tôi!"

Tham quan triển lãm, em Phạm Vũ Hương Nhi, Lớp 6A6 trường THCS Lý Thường Kiệt chia sẻ: "Bước vào phòng triển lãm, trước mắt con là tác phẩm Dế mèn, một tác phẩm vô cùng ấn tượng và đặc biệt. Con còn thấy Thánh Gióng, Đám cưới chuột và nhiều tác phẩm nổi tiếng khác! Ấn tượng nhất là bộ tranh Thánh Gióng, kể chuyện về lòng yêu nước vô vàn của Thánh Gióng, là tấm gương sáng cho các thế hệ trẻ sau này noi gương theo!"

Ngày hôm nay, dù công nghệ hiện đại có phát triển đến mức nào, những câu chuyện giản dị từ những trang sách, thước phim từng nuôi dưỡng tâm hồn biết bao em nhỏ bằng vẻ đẹp của lòng nhân hậu, trí tưởng tượng và tình yêu cuộc sống của NSND Ngô Mạnh Lân, sẽ tiếp tục góp phần thắp lên ngọn lửa cống hiến cho đất nước trong các em. Đó cũng là ý nghĩa nhân văn mà BTC chương trình mong muốn lan tỏa thông qua Giải thưởng thiếu nhi Dế Mèn../.