Chúng ta đang bước vào Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam (21/4), trong không khí sôi động của nhiều hoạt động diễn ra trên cả nước. Đáng chú ý, đây cũng là lần đầu tiên sự kiện này diễn ra sau khi Chỉ thị 04-CT/TW ngày 17/3/2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới được ban hành.
Và như thế, vượt hơn một sự kiện thường niên, Ngày Sách và Văn hóa đọc năm nay cũng mở ra một góc nhìn rộng hơn, để cộng đồng vừa nhìn lại chặng đường đã qua, vừa nhận diện một giai đoạn phát triển mới đang dần hình thành đối với sách và văn hóa đọc trong xã hội.
Cần nhắc lại, cách đây 12 năm, vào tháng 2/2014, Chính phủ đã quyết định lấy ngày 21/4 hằng năm là Ngày Sách Việt Nam. Đó cũng là thời điểm nhu cầu đọc và tiếp cận tri thức dần trở thành một xu thế tất yếu khi song hành với sự phát triển kinh tế của đất nước.
Để rồi, tới năm 2021, sự kiện được nâng tầm thành Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam, đánh dấu một bước tiến mới: Từ khuyến khích thói quen đọc sách, chúng ta hướng tới việc xây dựng một nền văn hóa đọc có chiều sâu trong xã hội.
Đọc sách là thói quen tốt, giúp các em nâng cao kiến thức, tiếp nhận được nhiều điều bổ ích. Ảnh: Hồng Đạt/TTXVN
Nhìn lại, suốt chặng đường này, sự xuất hiện của "Ngày Sách" 21/4 tại Việt Nam gắn với một quá trình vận động liên tục, khi các cơ quan quản lý, các tổ chức - và rộng hơn là toàn xã hội - đã từng bước nhận diện rõ hơn vai trò của văn hóa đọc trong đời sống hiện đại. Trong khoảng thời gian ấy, thị trường xuất bản có những chuyển biến đáng kể, đồng thời thói quen đọc sách của cộng đồng cũng dần hình thành theo hướng tích cực hơn.
Nhưng vẫn cần nhớ một thực tế: So với nhiều quốc gia khác, hành trình phát triển văn hóa đọc của chúng ta vẫn chưa thật sự vững chắc và đồng đều. Tại đó, việc tiếp cận sách giữa các vùng miền còn chênh lệch, trong khi văn hóa đọc cũng chưa trở thành một nền tảng phổ biến trong đời sống xã hội. Nói cách khác, 12 năm qua là một bước tiến quan trọng, nhưng chưa thể là đích đến của văn hóa đọc như mong muốn.
***
Trong bối cảnh ấy, việc ban hành Chỉ thị 04-CT/TW cần được xem như một cột mốc quan trọng, mở ra định hướng cho chặng phát triển tiếp theo của văn hóa đọc. Tại đó, Chỉ thị nhấn mạnh một nguyên tắc quan trọng: "Phát triển văn hóa đọc, lấy người đọc là trung tâm, là mục tiêu của hoạt động xuất bản", kèm theo nhiều nhóm nhiệm vụ - giải pháp cụ thể như phát triển công nghiệp xuất bản, đẩy mạnh hệ thống phát hành và xây dựng thư viện tại mọi địa phương, thúc đẩy xuất bản sách song ngữ và sách bằng tiếng dân tộc…
Đặc biệt, Chỉ thị 04 đề cao vai trò của chuyển đổi số và công nghệ - khi việc thúc đẩy xuất bản điện tử, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn… được xác định là những nhiệm vụ - giải pháp trọng tâm để đổi mới ngành xuất bản. Trong bối cảnh kinh tế số phát triển hiện nay, cách tiếp cận này thể hiện rõ tính khoa học và nhân văn: Tri thức từ sách cần đến được với mọi người, không bị giới hạn bởi địa lý hay điều kiện kinh tế.
Thực tế, các hoạt động hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc 2026 những ngày qua cũng cho thấy những tín hiệu tích cực ban đầu. Tại nhiều địa phương, các hoạt động không còn dừng lại ở trưng bày hay giới thiệu ấn phẩm, mà đã mở rộng sang các hình thức trải nghiệm, tương tác, kết hợp giữa truyền thống và công nghệ, qua đó đưa việc đọc trở nên gần gũi hơn với đời sống.
Đáng nói, chủ đề của Ngày Sách và Văn hóa đọc năm nay - "Mạch tri thức - Từ trang sách đến không gian số" - cũng gợi mở một cách nhìn rõ hơn về sự vận động của văn hóa đọc trong bối cảnh mới: Tri thức không còn bị giới hạn trong những trang sách giấy, mà vận động trong một dòng chảy liên tục, kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa xuất bản và môi trường số. Nói cách khác, văn hóa đọc đang chuyển dần từ sự tiếp nhận của mỗi cá nhân sang một quá trình tham gia, chia sẻ và lan tỏa, qua đó giúp tri thức trở nên sống động hơn, gần gũi hơn và mở rộng khả năng tiếp cận tới cộng đồng.
Góc nhìn 365: Từ văn hóa đọc tới "Thủ đô Sách thế giới"
11/04/2026 07:55
Từ thực tế đó, có thể thấy các định hướng của Chỉ thị 04 đang dần đi vào đời sống. Khi chuyển đổi số trở thành động lực của xuất bản, người đọc được đặt ở vị trí trung tâm, và tri thức được mở rộng qua nhiều không gian khác nhau, những tín hiệu hôm nay chính là cơ sở để củng cố niềm tin vào một chặng phát triển bền vững hơn của văn hóa đọc trong tương lai.
Từ một "Ngày Sách" mang tính khởi đầu, sau hành trình 12 năm, văn hóa đọc đang bước sang một giai đoạn mới, với tầm nhìn rộng hơn và cách tiếp cận mang tính chiến lược trong kỷ nguyên mới. Trên chặng đường ấy, với Chỉ thị 04 làm kim chỉ nam, việc đọc sẽ từng bước trở thành nền tảng quan trọng nuôi dưỡng tri thức, hình thành năng lực và góp phần định hình sự phát triển bền vững của xã hội.
