Trước thềm lễ xuất quân dự ASIAD 20, Cục trưởng Cục TDTT Việt Nam Nguyễn Danh Hoàng Việt công bố một con số đáng chú ý: VĐV giành HCV ASIAD 20 có thể nhận tối thiểu 380 triệu đồng, tính gộp giữa mức thưởng theo quy định nhà nước (280 triệu đồng cho HCV, 170 triệu đồng cho HCB, 110 triệu đồng cho HCĐ, cộng 110 triệu đồng nếu phá kỷ lục đại hội) và khoản thưởng nóng 100 triệu đồng từ ngành thể thao. Ông Việt nói thêm: "Đây là mức thưởng dự kiến ban đầu, có thể nhiều hơn tùy vào nguồn lực xã hội hóa".
Chỉ trong chưa đầy một tuần, hàng loạt Liên đoàn thể thao quốc gia lần lượt công bố các gói thưởng riêng, độc lập với ngân sách Nhà nước. Liên đoàn Bắn súng Việt Nam treo 200 triệu đồng cho mỗi HCV, 100 triệu đồng cho HCB, 50 triệu đồng cho HCĐ, chưa kể khoản đồng hành từ doanh nghiệp tài trợ được công bố có thể lên tới 500 triệu, thậm chí 1 tỷ đồng cho một tấm HCV cá nhân ở nội dung trọng điểm. Liên đoàn Điền kinh Việt Nam treo thưởng 500 triệu đồng cho HCV nội dung tiếp sức, 400 triệu đồng cho HCV cá nhân. Liên đoàn Thể dục Việt Nam công bố mức 100-50-20 triệu đồng cho ba hạng huy chương. Ở cấp địa phương, Hà Nội và TP.HCM cũng chuẩn bị sẵn các khoản thưởng riêng cho VĐV thuộc đơn vị mình nếu thành công tại Nhật Bản.
Đoàn thể thao Việt Nam tham dự kỳ Á vận hội này gồm 498 thành viên, tham gia tranh tài ở 33 môn và phân môn thể thao. Ngân sách Nhà nước chi trả cho các thành viên từ số thứ tự 1 đến 343. Với các thành viên từ số thứ tự 344 đến 498, kinh phí chuyến đi do các địa phương, Liên đoàn, Hiệp hội thể thao quốc gia tự cân đối và chi trả. Có thể hiểu, khoảng hơn 30% thành viên sẽ tham dự bằng con đường xã hội hóa.
Như vậy, cùng với các thông báo treo thưởng của các tổ chức thể thao, có thể thấy ASIAD 20 là bước đột phá mạnh mẽ về vai trò của xã hội hóa trong thể thao, điều mà trước đây, chủ yếu rơi vào các kỳ SEA Games do chi phí không quá nhiều. Đây không phải là chuyện tài chính đơn thuần, mà là một sự dịch chuyển về cách vận hành nguồn lực cho thể thao đỉnh cao.
Chúng ta đã có khả năng tạo được những bệ phóng tài chính đủ mạnh, có được sự chia sẻ về tầm nhìn, mục tiêu dài hạn giữa nhà quản lý và các doanh nghiệp lớn. Đoạt huy chương ở ASIAD không dễ, quyền lợi ngắn hạn là không nhiều đối với các nhà tài trợ, nên vận động được một nguồn ngân sách lớn "để dành" cho chiến thắng là tín hiệu tích cực, "cú hích" tinh thần giá trị.
Khoảng hơn 30% thành viên đoàn thể thao Việt Nam tại ASIAD 2026 sẽ tham dự tranh tài bằng con đường xã hội hóa. Ảnh: Bùi Lượng
Trong nhiều năm, gánh nặng đầu tư và khen thưởng gần như dồn hết lên vai ngân sách Nhà nước, với những định mức cố định, khó linh hoạt theo mức độ quan trọng của từng đấu trường. Giờ đây, bên cạnh trục ngân sách vốn đã được điều chỉnh tăng mạnh một cách thực chất, đã hình thành thêm ba trục song song: Liên đoàn chuyên môn - doanh nghiệp tài trợ trực tiếp cho từng nội dung, từng VĐV - địa phương chủ động thưởng cho "con em" mình, tạo ra một mạng lưới động lực nhiều tầng.
Cái hay của mô hình này nằm ở chỗ nó gắn tiền thưởng với đúng nơi cần được thúc đẩy nhất. Với VĐV, ý nghĩa của những con số này vượt xa giá trị vật chất. Một võ sĩ karate, một xạ thủ, hay một thành viên đội tiếp sức điền kinh, khi biết rằng nỗ lực khổ luyện nhiều năm của mình được cả hệ thống - từ Nhà nước đến doanh nghiệp, từ Liên đoàn đến địa phương - cùng "đặt hy vọng", sẽ có thêm một lý do để bước ra sàn đấu với tâm thế khác: không đơn độc. Đó là điều mà không phải khoản đầu tư cơ sở vật chất hay chuyên gia ngoại nào có thể mang lại trọn vẹn.
Theo đánh giá của Cục trưởng Nguyễn Danh Hoàng Việt, việc áp dụng cơ chế này thể hiện tư duy quản lý hiện đại: vừa bảo đảm vai trò chủ đạo của Nhà nước đối với lực lượng nòng cốt, vừa huy động tối đa tinh thần chủ động, trách nhiệm và nguồn lực từ các địa phương, tổ chức xã hội - nghề nghiệp về thể thao. Mô hình này giúp giảm áp lực cho ngân sách trung ương, đồng thời tạo điều kiện cho nhiều tài năng trẻ có cơ hội cọ xát tại sân chơi châu lục, góp phần xây dựng lực lượng kế cận cho tương lai.
