Kinh tế thể thao Việt Nam đang đối diện nhiều rủi ro rò rỉ giá trị thương mại. Giải quyết triệt để bài toán này đòi hỏi một sự thay đổi mạnh mẽ từ tư duy quản lý vĩ mô. Bản quyền, thương hiệu giải đấu hay quyền hình ảnh vận động viên giữ vai trò nền tảng kinh tế cốt lõi của ngành. 

Trò chuyện với Thể thao và Văn hóa (TTXVN), ông Nguyễn Danh Hoàng Việt, Cục trưởng Cục Thể dục thể thao Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã có những gợi mở lộ trình xây dựng "bản đồ tài sản trí tuệ thể thao", ngõ hầu sẽ giúp các tổ chức và cá nhân nhận diện, bảo vệ và khai thác minh bạch mọi giá trị tài sản vô hình.

Theo ông Việt trong phát triển thể thao chuyên nghiệp, bản quyền, thương hiệu giải đấu và quyền hình ảnh vận động viên là những tài sản rất quan trọng. Đây không còn là vấn đề phụ trợ, mà là một phần của nền tảng kinh tế thể thao.

Ông nói tiếp:

- Một giải đấu chuyên nghiệp không chỉ có lịch thi đấu, điều lệ và kết quả chuyên môn. Giải đấu đó còn có tên gọi, biểu tượng, hình ảnh, dữ liệu, bản quyền truyền thông, quyền tài trợ và cộng đồng người hâm mộ. Một câu lạc bộ cũng vậy, ngoài đội hình thi đấu còn có thương hiệu, màu áo, biểu tượng, lịch sử, khán giả và các sản phẩm đi kèm. Với vận động viên, hình ảnh cá nhân, câu chuyện, thành tích và sức ảnh hưởng xã hội cũng là tài sản cần được bảo vệ và khai thác đúng pháp luật.

Ông Nguyễn Danh Hoàng Việt

Cục trưởng Cục Thể dục thể thao Việt Nam

CHẠM VÀO ĐỂ ĐỌC TIẾP

Ông Nguyễn Danh Hoàng Việt

Cục trưởng Cục Thể dục thể thao Việt Nam

“Nếu các tài sản này được xác lập quyền rõ ràng, được bảo hộ và khai thác minh bạch, chúng sẽ tạo thêm nguồn lực cho giải đấu, câu lạc bộ và vận động viên. Nguồn lực ấy có thể quay trở lại phục vụ đào tạo, tổ chức thi đấu, nâng cao chất lượng chuyên môn, cải thiện thu nhập cho vận động viên và phát triển hệ sinh thái thể thao. Ngược lại, nếu bản quyền bị xâm phạm, thương hiệu bị sử dụng tùy tiện, hình ảnh vận động viên bị khai thác không có thỏa thuận, thì giá trị do thể thao tạo ra sẽ bị thất thoát. Điều này làm giảm niềm tin của nhà tài trợ, đơn vị truyền thông và doanh nghiệp muốn đầu tư vào thể thao.”.

CHẠM ĐỂ QUAY LẠI

Ngược lại, nếu bản quyền bị xâm phạm, thương hiệu bị sử dụng tùy tiện, hình ảnh vận động viên bị khai thác không có thỏa thuận, thì giá trị do thể thao tạo ra sẽ bị thất thoát. Điều này làm giảm niềm tin của nhà tài trợ, đơn vị truyền thông và doanh nghiệp muốn đầu tư vào thể thao.

Vì vậy, trong giai đoạn tới, phát triển thể thao chuyên nghiệp cần gắn với việc nâng cao năng lực quản trị tài sản trí tuệ. Đây là nội dung phù hợp với định hướng phát triển thể dục, thể thao bền vững, chuyên nghiệp theo Chiến lược phát triển thể dục, thể thao Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

- Tôi cho rằng các khó khăn này có liên quan chặt chẽ với nhau. Không nên tách riêng một yếu tố duy nhất. Tuy nhiên, nếu nhìn từ yêu cầu phát triển kinh tế thể thao trong giai đoạn mới, điểm còn hạn chế rõ là năng lực tổ chức và quản trị thị trường quyền.

Chúng ta đã có nền tảng pháp lý chung về sở hữu trí tuệ, về thể dục thể thao, về quảng cáo, truyền thông, thương mại và chuyển đổi số. Chiến lược phát triển thể dục, thể thao Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 cũng đặt ra yêu cầu đổi mới cơ chế, huy động nguồn lực xã hội, phát triển thể thao chuyên nghiệp và nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức thể thao.

Nhưng từ chính sách đến thực tiễn vẫn còn khoảng cách. Nhiều liên đoàn, câu lạc bộ, đơn vị tổ chức giải, vận động viên và doanh nghiệp thể thao chưa thật sự quen với việc nhận diện tài sản trí tuệ, định giá quyền, thiết kế hợp đồng, cấp phép khai thác và bảo vệ quyền trên môi trường số.

Ví dụ, một giải đấu có thể có thương hiệu, hình ảnh, dữ liệu và nội dung truyền thông, nhưng nếu không được phân quyền rõ từ đầu thì rất khó khai thác thương mại hiệu quả. Một vận động viên có hình ảnh tốt, sức hút lớn nhưng nếu không có hợp đồng quyền hình ảnh chặt chẽ thì cũng khó biến giá trị ấy thành nguồn thu hợp pháp, lâu dài. 

Khai mạc giải đấu quốc tế Esport Grand Champianship 2026

Bản quyền truyền thông nếu không được bảo vệ tốt sẽ làm giảm động lực của đơn vị mua quyền và nhà tài trợ.

Do đó, tôi cho rằng khó khăn hiện nay không chỉ là thiếu nguồn lực, mà là cách tổ chức nguồn lực. Muốn thúc đẩy kinh tế thể thao, chúng ta cần nâng năng lực quản trị thị trường quyền: từ hiểu đúng tài sản, ký hợp đồng đúng, khai thác đúng, đến bảo vệ quyền khi bị xâm phạm.

- Theo tôi, việc này có thể làm và nên làm từng bước. Không nhất thiết bắt đầu bằng một bản đồ quá lớn ở cấp toàn ngành. Có thể triển khai theo hướng thí điểm ở một số môn, một số giải đấu hoặc một số liên đoàn có điều kiện phát triển thị trường tốt hơn.

"Bản đồ tài sản trí tuệ thể thao" có thể hiểu là việc rà soát, nhận diện và phân loại các tài sản có khả năng khai thác kinh tế trong thể thao. Với một giải đấu, đó có thể là tên giải, logo, biểu tượng, điều lệ, bản quyền truyền thông, dữ liệu trận đấu, hình ảnh vận động viên, quyền tài trợ, sản phẩm chính hãng. Với một câu lạc bộ, đó là tên, màu áo, biểu tượng, sân nhà, cộng đồng người hâm mộ, áo đấu, nội dung số. Với một vận động viên, đó là hình ảnh, tên gọi, câu chuyện, thành tích, sức ảnh hưởng xã hội.

Ông Nguyễn Danh Hoàng Việt

Cục trưởng Cục Thể dục thể thao Việt Nam

CHẠM VÀO ĐỂ ĐỌC TIẾP

Ông Nguyễn Danh Hoàng Việt

Cục trưởng Cục Thể dục thể thao Việt Nam

“Theo tôi, có thể làm theo ba bước. Bước thứ nhất là xây dựng bộ tiêu chí nhận diện tài sản trí tuệ thể thao. Bước thứ hai là thí điểm ở một số môn có thị trường và truyền thông tốt như bóng đá, bóng rổ, bóng chuyền, chạy bộ, golf, eSports hoặc một số sự kiện thể thao cộng đồng lớn. Bước thứ ba là tổng kết, chuẩn hóa hướng dẫn để mở rộng sang các liên đoàn, câu lạc bộ và địa phương”.

CHẠM ĐỂ QUAY LẠI

Việc lập bản đồ như vậy giúp các chủ thể nhìn rõ mình có gì, tài sản nào đã được bảo hộ, tài sản nào có thể khai thác, tài sản nào đang bị bỏ ngỏ và tài sản nào cần được quản trị chặt hơn. Khi tài sản được nhận diện, việc định giá, cấp phép, kêu gọi tài trợ và bảo vệ quyền sẽ có cơ sở hơn.

Cục Thể dục thể thao Việt Nam có thể đóng vai trò kết nối, khuyến nghị và phối hợp với các đơn vị liên quan. Tuy nhiên, để làm hiệu quả, cần có sự tham gia của liên đoàn, câu lạc bộ, doanh nghiệp, luật sư sở hữu trí tuệ, đơn vị truyền thông và chính các vận động viên.

- Định hướng chung là khuyến khích các liên đoàn, câu lạc bộ và đơn vị tổ chức giải chuyển từ tư duy tổ chức hoạt động sang tư duy xây dựng tài sản. Một giải đấu nếu chỉ tổ chức xong rồi kết thúc thì giá trị rất ngắn. Nhưng nếu giải đấu có thương hiệu, có bản quyền truyền thông, có sản phẩm chính hãng, có cộng đồng người hâm mộ và có nhà tài trợ ổn định thì nó có thể trở thành một tài sản dài hạn.

Với sản phẩm chính hãng, các liên đoàn và câu lạc bộ cần quan tâm hơn đến bảo hộ nhãn hiệu, kiểm soát chất lượng, thiết kế sản phẩm, kênh phân phối và truyền thông với người hâm mộ. Mua sản phẩm chính hãng phải dần trở thành một cách ủng hộ câu lạc bộ, vận động viên và giải đấu. Muốn vậy, sản phẩm phải tốt, giá phù hợp, dễ tiếp cận và có câu chuyện thương hiệu.

Với bản quyền truyền thông, cần từng bước phân tầng quyền rõ hơn: phát sóng trực tiếp, phát lại, highlight, clip ngắn, ảnh, dữ liệu, nội dung hậu trường, mạng xã hội và các nền tảng số. 

Khi quyền được phân định rõ, việc đàm phán với nhà đài, nền tảng số và nhà tài trợ sẽ minh bạch hơn. Đồng thời, phải có cơ chế phối hợp để bảo vệ bản quyền trước tình trạng livestream lậu, phát lại trái phép hoặc khai thác nội dung ngoài phạm vi được cấp phép.

Với thương hiệu giải đấu, các đơn vị tổ chức cần đầu tư vào bộ nhận diện, tiêu chuẩn tổ chức, chất lượng chuyên môn, trải nghiệm người xem, truyền thông và sự ổn định qua từng mùa. 

Thương hiệu không thể hình thành chỉ bằng một mùa giải. Nó cần thời gian, sự nhất quán và cơ chế bảo vệ quyền.

Ông Nguyễn Danh Hoàng Việt

Cục trưởng Cục Thể dục thể thao Việt Nam

CHẠM VÀO ĐỂ ĐỌC TIẾP

Ông Nguyễn Danh Hoàng Việt

Cục trưởng Cục Thể dục thể thao Việt Nam

“Về phía Cục Thể dục thể thao Việt Nam, chúng tôi có thể nghiên cứu, phối hợp xây dựng các khuyến nghị, hướng dẫn thực hành tốt cho liên đoàn, câu lạc bộ, đơn vị tổ chức giải và vận động viên về quản trị tài sản trí tuệ trong thể thao. Đồng thời, cần tăng cường phối hợp với các cơ quan chuyên môn về bản quyền, sở hữu trí tuệ, an ninh mạng, truyền thông và doanh nghiệp để tạo môi trường khai thác thể thao lành mạnh, minh bạch hơn.”

CHẠM ĐỂ QUAY LẠI

Mục tiêu cuối cùng là để giá trị do thể thao tạo ra được giữ lại trong hệ thống thể thao. Khi bản quyền được bảo vệ, thương hiệu được xây dựng, sản phẩm chính hãng được phát triển và hình ảnh vận động viên được khai thác đúng luật, kinh tế thể thao mới có thêm nguồn lực để phát triển bền vững.