Premier League không chỉ thay đổi trên sân cỏ mà còn đang trải qua một cuộc tái cấu trúc sâu rộng phía sau hậu trường. Từ cách tổ chức quyền lực, vai trò HLV cho đến phương thức vận hành đội bóng, Ngoại hạng Anh đang bước vào một kỷ nguyên mới, nơi "chiến thuật" không còn chỉ là chuyện sơ đồ hay thay người.
Trong nhiều thập kỷ, Premier League được vận hành quanh hình mẫu "manager quyền lực" (người vừa huấn luyện đội bóng, vừa quyết định chuyển nhượng, kiểm soát y tế, định hình triết lý và thậm chí chi phối cả tương lai CLB). Arsene Wenger tại Arsenal hay Sir Alex Ferguson ở MU là những biểu tượng tiêu biểu cho mô hình đó.
Cuộc cách mạng lớn ở Ngoại hạng Anh
Tuy nhiên, bối cảnh hiện tại đã thay đổi căn bản. Các CLB Premier League ngày nay không còn đơn thuần là đội bóng, mà đã trở thành những tập đoàn thể thao - giải trí khổng lồ, với doanh thu hàng tỷ euro mỗi năm, mạng lưới cổ đông phức tạp và yêu cầu lợi nhuận rõ ràng. Trong môi trường ấy, việc trao quá nhiều quyền lực cho một cá nhân, đặc biệt là một HLV có "tuổi nghề" trung bình chỉ hơn 1 năm, sẽ trở thành rủi ro khó chấp nhận.
Cuộc cách mạng này thể hiện rõ nhất qua sự mai một của khái niệm "manager" (quản lý). Hiện tại, chỉ còn một số rất ít đội bóng Premier League còn giữ danh xưng này. Phần lớn đã chuyển sang mô hình "head coach" (HLV trưởng thuần túy), chỉ tập trung vào huấn luyện, chiến thuật và quản lý phòng thay đồ, trong khi các quyết định dài hạn được chia sẻ cho nhiều bộ phận khác nhau.
Song song với đó là sự bùng nổ của dữ liệu, khoa học thể thao và phân tích hiệu suất. Ngày nay, các CLB đều hiểu rằng cầu thủ đạt đỉnh phong độ ở độ tuổi nào, tải thi đấu bao nhiêu là tối ưu, rủi ro chấn thương ra sao và giá trị chuyển nhượng biến động thế nào theo thời gian. Những kiến thức từng giúp Ferguson hay Wenger tạo lợi thế cạnh tranh nay đã trở thành "kiến thức phổ thông" trong toàn giải.
Các HLV hiện tại ở Ngoại hạng Anh không còn đóng vai trò là những “manager” (nhà quản lý)
Các CLB phải biến đổi
Trước cuộc cách mạng đó, các CLB Premier League buộc phải tái cấu trúc cách vận hành nếu không muốn bị tụt lại phía sau. Thay vì xoay quanh một HLV "toàn năng", họ xây dựng mô hình phân quyền, nơi mỗi bộ phận chịu trách nhiệm cho một mảng chuyên biệt nhưng liên kết chặt chẽ với nhau.
Trong mô hình mới, HLV trưởng không còn quyết định mọi thứ. Bộ phận y tế độc lập kiểm soát tải thi đấu để giảm rủi ro chấn thương. Đội ngũ phân tích dữ liệu xác định cầu thủ bị đánh giá thấp trên thị trường và cung cấp xác suất thành công cho từng thương vụ. Giám đốc thể thao chịu trách nhiệm hoạch định lực lượng dài hạn, dự báo xu hướng thị trường và đàm phán hợp đồng trước khi cầu thủ bước vào năm cuối.
Trong cấu trúc đó, HLV trở thành người tối ưu hóa nguồn lực sẵn có, thay vì là người tạo ra nguồn lực. Nhiệm vụ chính của họ là xây dựng chiến thuật phù hợp với nhóm cầu thủ được cung cấp, duy trì tinh thần tập thể và triển khai triết lý thi đấu thống nhất với định hướng CLB.
Liverpool là ví dụ tiêu biểu cho giai đoạn đầu thành công của mô hình này, khi họ kết hợp HLV, giám đốc thể thao và bộ phận phân tích dữ liệu thành một chỉnh thể thống nhất. Dù vậy, ngay cả mô hình ấy cũng cho thấy sự mong manh: Khi các mắt xích chủ chốt rời đi, cấu trúc lập tức lung lay.
Nhiều CLB khác vẫn đang loay hoay trong quá trình biến đổi. Việc tạo ra quá nhiều tầng quản lý, quá nhiều giám đốc thể thao hay sự chồng chéo quyền lực có thể dẫn đến một dạng quan liêu bóng đá, nơi không ai thực sự chịu trách nhiệm cuối cùng. Khi đó, HLV dù thành công trên sân vẫn phải đứng trước truyền thông để trả lời cho những quyết định mà bản thân không đưa ra.
Sự biến đổi này cũng tạo ra xung đột thế hệ trong giới huấn luyện. Những HLV quen với vai trò "manager" toàn quyền thường cảm thấy bị tước đoạt ảnh hưởng và khó thích nghi. Ngược lại, các CLB ngày càng ưu tiên những HLV trẻ, sẵn sàng làm việc trong khuôn khổ hệ thống, chấp nhận việc "làm theo cấu trúc" thay vì định hình cấu trúc.
Premier League vì thế đang bước vào giai đoạn thử nghiệm lớn. Các CLB tìm cách cân bằng giữa hiệu quả của mô hình tập đoàn và sự linh hoạt, bản sắc vốn được tạo ra bởi cá tính HLV.
