Cafe đầu tuần: Ghế HLV ở Chelsea & thuyết kẻ bất tài

Bổ nhiệm Liam Rosenior, khả năng rất lớn là Chelsea sắp biến một HLV trẻ tài năng ở Pháp thành "kẻ bất tài" ở Anh?

1. Lý do của việc bổ nhiệm là hệ thống đa câu lạc bộ mà các ông chủ Mỹ của Chelsea đang nắm: Rosenior đã thể hiện tốt ở Strasbourg với vị trí thứ 7 (đủ để dự Europa Conference League) mùa giải vừa qua tại Ligue 1, vậy là có thể thăng tiến đến chức danh HLV trưởng một đội bóng hàng đầu tại Premier League.

BLĐ Chelsea tin rằng cấu trúc đa câu lạc bộ cho phép họ kiểm tra đầy đủ năng lực của một HLV trong điều kiện thực tế, quan sát họ xử lý áp lực và phát triển triết lý theo thời gian, đồng thời tạo ra sự nhất quán phong cách chơi. Nghe có vẻ hợp lý: Rosenior đã thử lửa đủ rồi, và giờ là lúc để trao cơ hội. Nhấc một trưởng phòng thành công lên vị trí giám đốc.

Đấy có vẻ là con đường tuyến tính của những nhân tài trong mọi tổ chức, nhưng vào năm 1969, Laurence J. Peter, một nhà giáo dục quản trị học người Canada, đã đặt vấn đề ngược lại, khái quát trong trích dẫn nổi tiếng: "Trong một hệ thống cấp bậc, mọi nhân viên đều có xu hướng thăng tiến đến cấp độ bất tài hoá chính mình".

Nguyên tắc này, thường được gọi là nguyên lý Peter, chỉ ra một thực tế mà nhiều tổ chức mắc phải: Họ bổ nhiệm dựa trên hiệu suất quá khứ, chứ không phải là bộ kỹ năng vốn có của nhân viên đó hợp với vị trí mới.

Ví dụ, một nhân viên bán hàng giỏi có thể được thăng tiến thành quản lý bán hàng, nhưng kỹ năng bán hàng không nhất thiết đồng nghĩa với kỹ năng lãnh đạo đội ngũ hoặc lập kế hoạch chiến lược.

2. Thoạt nhìn thì HLV ở Strasbourg và HLV ở Chelsea có vẻ giống nhau, vì cùng là… HLV. Nhưng 2 môi trường là hoàn toàn khác nhau: Strasbourg là CLB kiểm - thử, còn Chelsea là nơi không được phép mắc sai lầm. Một nơi ngày nào cũng có sức ép tứ phía. Một nơi thì dễ chịu hơn, HLV và cầu thủ hoàn toàn có thể là bạn bè.

Có một giai thoại nổi tiếng về Rosenior là chuyện ông này cho các cầu thủ ghép… lego trong buổi tập, với ngụ ý rằng "tôi muốn họ gắn bó với nhau không chỉ trên sân bóng". Ông cũng nổi tiếng là bao dung và dễ tính, sẵn sàng cho các cầu thủ nghỉ tập nếu họ có dấu hiệu quá tải.

Mỗi khi có ai đó mắc lỗi, Rosenior sẽ hỏi han ngọn ngành để động viên, chứ không trách móc hay đưa ra hình phạt. Ông giải thích lý do cho tính cách của mình trên tờ The Times: "Tôi chịu ảnh hưởng từ mẹ tôi, bà hay nghĩ rằng nếu ai đó mắc lỗi hoặc cư xử không đúng, hẳn đều có uẩn khúc nào đó".

Có đủ cơ sở rằng Rosenior sẽ không thay đổi cách tiếp cận này, dựa vào phát biểu của ông trong buổi họp báo ra mắt CLB: "Không thể đảm nhiệm việc này mà không là chính mình". Đấy dường như là một phần quan trọng trong tính cách của ông, và nó đã tạo ra hiệu suất đáng kể ở Strasbourg.

Nhưng Premier League là nơi như thế nào? Jurgen Klopp từng thốt lên: "Một trong những giải đấu khó khăn nhất thế giới, có đến 6-7 CLB có thể vô địch. Chỉ một đội giành chức vô địch, và phần còn lại phải sống trong thất vọng và cảm giác trải qua thảm hoạ".

Trong một buổi họp báo đầy cảm xúc khác khi còn dẫn dắt Tottenham Hotspur, Antonio Conte từng trách móc các cầu thủ rất gay gắt, chỉ trích rằng họ không muốn chơi bóng dưới áp lực: "Họ đã quen với điều đó ở đây. Họ không chơi vì một điều gì đó quan trọng. Họ không muốn chơi dưới áp lực, họ không muốn chơi dưới căng thẳng".

3. Không muốn chơi bóng dưới sự căng thẳng có thể giúp bạn thành công ở bất cứ đâu, trừ Premier League. Tại Strasbourg, Rosenior đang tạo ra một môi trường từ chối chịu đựng áp lực, vì tính cách và bộ kỹ năng của ông có vẻ phù hợp để tạo ra động lực trong bối cảnh như thế.

Nhưng nên nhớ độ tuổi trung bình của các cầu thủ Strasbourg chỉ là 21,5, đủ để không cảm thấy lắp lego trong buổi tập giống như một trò hề. Chỉ số cạnh tranh của Ligue 1, theo thang chấm điểm của hãng thống kê thể thao Opta, chỉ là 85,5/100 so với 92,6/100 của Premier League.

Những HLV thành công bậc nhất trong lịch sử giải đấu khắc nghiệt này đều là những người có khả năng "hình thù hoá" sức ép lên các cầu thủ một cách sắc nét và rõ ràng nhất, như Sir Alex Ferguson, Jose Mourinho, hay Pep Guardiola hiện tại. Không có chỗ cho lắp lego hay nghỉ tập vì quá tải.

Vì thế, rất có thể Chelsea đã đặt một thợ săn chưa bao giờ trải qua cảm giác thập tử nhất sinh vào khu rừng hoang dã nhất hành tinh.

Phạm An