Hai nhà tâm lý học Paul và Margret Baltes từng dùng nghệ sĩ piano huyền thoại Arthur Rubinstein để giải thích cách con người duy trì năng lực khi tuổi tác làm suy giảm nguồn lực, bằng mô hình đơn giản: Lựa chọn, tối ưu hóa và bù đắp.

1. Khi đã cao tuổi, Rubinstein không cố chơi nhiều tác phẩm như thời trẻ. Ông thu hẹp chương trình biểu diễn, chỉ giữ lại những bản nhạc phù hợp nhất. Đó là lựa chọn.

Ông dành nhiều thời gian hơn để luyện những tác phẩm đã chọn. Nguồn sức lực ít đi được tập trung vào số mục tiêu nhỏ hơn. Đó là tối ưu hóa.

Đặc biệt, khi tốc độ ngón tay không còn như trước, Rubinstein chơi chậm hơn một chút ngay trước những đoạn nhạc nhanh. Sự tương phản khiến khán giả vẫn cảm thấy phần sau được đẩy lên với tốc độ mạnh mẽ. Đó là bù đắp.

Rubinstein không chiến thắng tuổi già bằng cách giả vờ đôi tay mình chưa thay đổi. Ông thay đổi cách biểu diễn để những gì còn lại vẫn tạo ra hiệu quả đáng kể nhất, và tạo ra ấn tượng không kém gì khi ông còn ở giai đoạn đỉnh cao.

Lionel Messi đang thể hiện phong độ đỉnh cao ở tuổi 39 với sự khôn ngoan tương tự. Trong hơn 1 giờ của trận bán kết World Cup với đội tuyển Anh, anh gần như bị đẩy ra khỏi khu vực anh quen thuộc nhất.

Elliot Anderson cùng các tiền vệ Anh kiểm soát không gian giữa sân. Khi Messi nhận bóng giữa các tuyến, một người áp sát, người thứ 2 khép đường chuyền. Argentina vẫn cầm bóng nhưng đội trưởng của họ ít có cơ hội quay mặt về phía khung thành.

Đến cuối hiệp 2, Messi dạt hẳn sang cánh phải. Đó có thể trông giống một bước lùi. Cầu thủ từng xây dựng sự nghiệp bằng cách từ biên đi vào trung lộ giờ bị đẩy ra xa khung thành, xa vị trí dứt điểm và xa nơi anh từng chi phối toàn bộ trận đấu.

Nhưng từ chính khu vực ấy, Messi tạo ra 2 tình huống bước ngoặt. Phút 85, anh chuyền ngược vào rìa vòng cấm để Enzo Fernandez ghi bàn gỡ hòa. 7 phút sau, Messi đuổi theo quả bóng sát đường biên phải rồi tạt vào cho Lautaro Martínez đánh đầu ghi bàn quyết định.

Argentina thắng 2-1, vào chung kết World Cup lần thứ 2 liên tiếp. Messi không ghi bàn. Anh không vượt qua 4 cầu thủ. Anh cũng không xuất hiện trong mọi đợt tấn công. Anh chỉ cần 2 đường bóng.

2. Messi tại World Cup này không còn giống cầu thủ từng nhận bóng ở giữa sân rồi tự mình dắt bóng qua một nửa đội hình đối phương như thời còn sung sức. Anh đi bộ nhiều hơn, ít tham gia pressing hơn. Có những giai đoạn bóng được chuyền qua lại trước mắt nhưng Messi gần như đứng ngoài cuộc. Trong hầu hết thời gian, anh chỉ đi bộ, thậm chí với vẻ ngoài rất lãnh đạm.

Messi đã chơi trọn từng phút trong 4 trận knock-out. Ở tuổi 39, anh không thể tăng tốc, tranh chấp, pressing và rê bóng với cùng cường độ trong suốt 2 giờ. Thay vì cố phân phối sức lực đều cho mọi phút, anh giữ lại nó cho những tình huống có giá trị cao nhất.

Trước Anh, khi trung lộ bị khóa, Messi không dành cả trận để giành lại khu vực cũ. Anh chuyển ra cánh phải, nơi có thêm thời gian quan sát và một góc khác để đưa bóng vào vòng cấm. Đó là sự lựa chọn.

Anh không chạy nhanh suốt trận. Nhưng khi quả bóng còn chưa đi hết đường biên trước bàn quyết định, Messi vẫn đủ sức vượt lên, giữ bóng rồi thực hiện quả tạt. Đó là tối ưu hóa.

Khi không còn thường xuyên tự mình vượt qua 3 hoặc 4 đối thủ, Messi sử dụng chuyển động của đồng đội. Enzo Fernandez lao lên từ tuyến hai. Lautaro Martínez chạy vào khoảng giữa hậu vệ và thủ môn. Đó là bù đắp.

3. Nhưng bóng đá khác một buổi độc tấu piano ở một điểm quan trọng: Rubinstein có thể tự chọn chương trình, tự điều chỉnh tốc độ và tự quyết định cách biểu diễn. Messi cần 10 người còn lại chấp nhận sự điều chỉnh của mình.

Một đội bóng có ngôi sao 39 tuổi phải trả những cái giá nhất định. Khi Messi không pressing liên tục, đồng đội phải chạy thêm. Khi anh đứng ngoài một pha phòng ngự, Argentina phải giữ khoảng cách chặt hơn. Khi Messi dành sức cho thời điểm có bóng, các tiền vệ phải giành lại bóng rồi đưa nó tới vị trí thuận lợi cho anh.

Sự thích nghi vì thế không chỉ diễn ra trong cơ thể Messi. Nó được phân phối ra toàn đội. Rodrigo De Paul nhận phần di chuyển và va chạm. Enzo Fernandez chạy từ giữa sân vào vị trí dứt điểm. Julian Alvarez kéo hậu vệ bằng những bước chạy phía sau. Lautaro Martínez vào sân ở phút 81 rồi xuất hiện đúng nơi quả tạt của Messi đưa bóng tới. Argentina, nói không ngoa, đã trở thành "cơ thể" của Messi, người dẫn dắt toàn đội bằng bản năng và trí thông minh của mình. Bạn có thể gọi đó là chiến thuật tập thể cũng được, nhưng thứ khiến nó trở nên đặc biệt nằm ở lõi của đội bóng kỳ lạ này: Tâm hồn của một trong những cầu thủ vĩ đại nhất lịch sử.

Xem tin tức mới nhất World Cup 2026

Xem lịch thi đấu World Cup 2026

Xem bảng xếp hạng World Cup 2026

Xem kết quả World Cup 2026

Xem dự đoán bóng đá World Cup 2026