Bầu cử Quốc hội và HĐND: Cuộc bầu cử Quốc hội khóa XV và Dấu ấn nhiệm kỳ (2021-2026)

Trong bối cảnh thế giới và trong nước có nhiều biến động lớn, đặc biệt là đại dịch COVID-19 và những thách thức mới đối với phát triển kinh tế-xã hội, Quốc hội khóa XV đã thể hiện rõ bản lĩnh chính trị, tinh thần đổi mới và trách nhiệm trước Nhân dân. 

Từ thành công của cuộc bầu cử ngày 23/5/2021 với tỷ lệ cử tri tham gia 99,60%, Quốc hội khóa XV đã triển khai nhiều quyết sách quan trọng trong lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề hệ trọng của đất nước, để lại những dấu ấn nổi bật trong tiến trình phát triển và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Bầu cử Quốc hội khóa XV (ngày 23/5/2021)

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021-2026 diễn ra ngày 23/5/2021 trong bối cảnh cả nước phòng, chống đại dịch COVID-19.

Hơn 69 triệu cử tri đã nêu cao tinh thần trách nhiệm và ý thức công dân, tham gia bỏ phiếu bầu 499 đại biểu Quốc hội khóa XV, với tỷ lệ đi bầu đạt 99,60%.

Thành công của cuộc bầu cử không chỉ khẳng định niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước, mà còn tạo nền tảng vững chắc để Quốc hội khóa XV thực hiện trọng trách lập pháp, giám sát và quyết định những vấn đề hệ trọng của đất nước.

Dấu ấn nhiệm kỳ (2021-2026)

Quốc hội khóa XV được bầu và hoạt động trong bối cảnh đại dịch COVID-19 đang lan rộng khắp thế giới, trong đó có Việt Nam, gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới cuộc sống của hàng trăm triệu người. Bên cạnh đó, các điểm nóng, xung đột quân sự, thương mại diễn biến nhanh, khó lường, tác động tiêu cực tới sự phát triển kinh tế-xã hội của mọi quốc gia. Trước tình hình đó, Quốc hội khóa XV đã thể hiện bản lĩnh chính trị và trách nhiệm cao trước Nhân dân, đưa ra những quyết định kịp thời giải quyết những vấn đề cấp bách chưa có tiền lệ, để lại những dấu ấn nổi bật.

Trong nhiệm kỳ, Quốc hội đã tổ chức 10 kỳ họp thường kỳ và 9 kỳ họp bất thường để kịp thời xem xét, quyết định những vấn đề quan trọng, cấp bách của đất nước, nhất là trong bối cảnh phòng, chống đại dịch COVID-19 và phục hồi, phát triển kinh tế-xã hội.

Đặc biệt, Kỳ họp bất thường thứ chín và Kỳ họp thường kỳ thứ chín, Quốc hội đã thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng, sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013 và nhiều luật, tạo cơ sở pháp lý cải cách bộ máy chính quyền theo hướng "tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả" - bước chuẩn bị để đất nước bước vào kỷ nguyên mới.

Trong nhiệm kỳ, Quốc hội đã thực hiện việc kiện toàn nhiều vị trí lãnh đạo chủ chốt của Nhà nước và Chính phủ, thể hiện tinh thần chủ động, trách nhiệm và bản lĩnh chính trị cao. Các quyết sách và thay đổi nhân sự được thực hiện theo đúng quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước, bảo đảm ổn định và giữ vững kỷ cương trong bộ máy nhà nước. Những chuyển động mạnh mẽ trong tổ chức và hoạt động của Quốc hội khóa XV khẳng định vai trò trung tâm của Quốc hội trong hệ thống chính trị, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong tình hình mới.

Đổi mới căn bản tư duy xây dựng pháp luật, đáp ứng kịp thời yêu cầu cuộc sống

Trong nhiệm kỳ khóa XV, công tác xây dựng pháp luật của Quốc hội được đổi mới căn bản, chuyên nghiệp và khoa học. Tính đến tháng 6/2025, qua 9 kỳ họp thường kỳ và 9 kỳ họp bất thường, Quốc hội đã sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013, thông qua 99 dự án luật, 165 nghị quyết, trong đó có nhiều nghị quyết quy phạm pháp luật, đáp ứng các yêu cầu và đòi hỏi cấp bách của cuộc sống.

- Sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013

Một trong những nội dung quan trọng của Kỳ họp thứ chín là Quốc hội đã thông qua Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013, thông qua 34 luật, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ cho việc thực hiện chủ trương sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp tinh gọn, giảm cấp trung gian, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia và địa phương, tái cấu trúc toàn diện không gian phát triển đất nước.

- Tiếp tục hoàn thiện thể chế, pháp luật; tháo gỡ điểm nghẽn; mở đường cho thời kỳ phát triển mới

Bám sát thực tiễn, chủ trương, nghị quyết của Đảng, với tinh thần đổi mới mạnh mẽ công tác lập pháp, pháp luật đi trước, mở đường-khâu "đột phá của đột phá", kỳ họp thứ mười, Quốc hội khóa XV kịp thời thể chế hóa các chủ trương và các nghị quyết chiến lược của Đảng, tháo gỡ các "điểm nghẽn", khai thông các nguồn lực, mở đường, tạo cơ sở pháp lý cho việc đổi mới, sắp xếp bộ máy chính quyền theo hướng "tinh, gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả", đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới.

Quyết định nhiều vấn đề đặc biệt quan trọng, đặc thù, mang tính đột phá, tầm nhìn dài hạn

Trong nhiệm kỳ khóa XV, Quốc hội đã xem xét, quyết định hệ thống các kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội giai đoạn 2021-2025; xem xét quyết định quy hoạch sử dụng đất quốc gia giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050; thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Huế trực thuộc Trung ương, Nghị quyết về chủ trương đầu tư Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc-Nam; Nghị quyết về cơ chế đặc thù phát triển nhà ở xã hội; Nghị quyết về miễn, hỗ trợ học phí đối với trẻ em mầm non, học sinh phổ thông... trong hệ thống giáo dục quốc dân; quyết định chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025-2035, v.v..

Quốc hội đã quyết định nhiều vấn đề về pháp lý hệ trọng, cụ thể hóa chủ trương của Đảng, tạo cơ sở pháp lý để "sắp xếp lại giang sơn", giải phóng sức sản xuất, mở rộng không gian phát triển, đưa đất nước tiến vào kỷ nguyên phát triển giàu mạnh, hùng cường, hạnh phúc.

- Thông qua Nghị quyết về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh

Tại Kỳ họp thứ chín, Quốc hội khóa XV đã biểu quyết thông qua Nghị quyết số 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh năm 2025. Từ ngày 1/7/2025, 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh chính thức đi vào hoạt động theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

- Sắp xếp tinh gọn tổ chức các cơ quan của Quốc hội và Chính phủ

Thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW, ngày 25/10/2017, của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII, tại Kỳ họp bất thường lần thứ chín (12-19/2/2025), Quốc hội đã thông qua 4 luật và các nghị quyết xử lý một số vấn đề liên quan đến việc sắp xếp tổ chức của Quốc hội, Chính phủ nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV. Theo đó, cơ cấu tổ chức bộ máy của Quốc hội từ 10 cơ quan và 3 cơ quan trực thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước đây được sáp nhập và nâng cấp thành 8 cơ quan; cơ cấu tổ chức bộ máy của Chính phủ từ 22 bộ và cơ quan ngang bộ được sáp nhập và nâng cấp thành 14 bộ và 3 cơ quan ngang bộ.

- Quyết định, thông qua nhiều nghị quyết quan trọng

Tại Kỳ họp thứ mười, Quốc hội quyết định và thông qua nhiều nghị quyết quan trọng: Nghị quyết về tổng kết công tác nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, Nghị quyết về kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội năm 2026; xem xét, quyết định chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đến năm 2030, Chương trình mục tiêu quốc gia về hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo; chăm sóc sức khỏe Nhân dân, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035; điều chỉnh quy hoạch tổng thể quốc gia giai đoạn 2021-2030, v.v..

Đặc biệt, Quốc hội đã thông qua các nghị quyết về công tác nhân sự, kiện toàn bộ máy Quốc hội và Chính phủ; thảo luận góp ý kiến vào các dự thảo văn kiện trình Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV; chuẩn bị công tác bầu cử Quốc hội khóa XVI.

Hoạt động giám sát không ngừng được cải tiến, tập trung vào những vấn đề bức xúc của cuộc sống

Công tác giám sát của Quốc hội khóa XV không ngừng được cải tiến qua mỗi kỳ họp với sự giám sát của nhiều tổ chức, nhiều hình thức; được triển khai toàn diện, đồng bộ, ngày càng đi vào thực chất; bám sát những vấn đề lớn, nổi lên trong đời sống kinh tế-xã hội của đất nước. Lần đầu tiên Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức "giám sát lại", "chất vấn lại"; ban hành các nghị quyết về chương trình giám sát, về giám sát chuyên đề, về kết quả giám sát..., góp phần quan trọng nâng cao tính hiệu lực, hiệu quả cũng như tăng tính dân chủ, pháp quyền, công khai, minh bạch trong hoạt động giám sát; được cử tri, Nhân dân đánh giá cao.

- "Giám sát lại" bảo đảm hiệu quả việc thực hiện các yêu cầu kiến nghị

Tại kỳ họp thứ chín, Quốc hội đã xem xét Báo cáo của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân gửi đến Kỳ họp thứ chín, Quốc hội khóa XV và Báo cáo của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về kết quả giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri gửi đến Kỳ họp thứ tám, Quốc hội khóa XV. Quốc hội đã dành thời gian chất vấn và trả lời chất vấn, tập trung vào lĩnh vực gắn bó mật thiết với đời sống nhân dân và công tác quản lý nhà nước. Xem xét Báo cáo kết quả thực hiện Chương trình giám sát năm 2025, thông qua Nghị quyết về Chương trình giám sát của Quốc hội năm 2026.

- Giám sát toàn bộ hoạt động của bộ máy nhà nước

Tại Kỳ họp thứ mười, các đại biểu nghe các báo cáo tổng kết nhiệm kỳ của Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch Quốc hội, Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Tòa án Nhân dân Tối cao, Viện kiểm sát Nhân dân Tối cao, Kiểm toán nhà nước. Quốc hội tập trung thảo luận, đánh giá, từ đó đưa ra những kiến nghị với Quốc hội.

Luật hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân (sửa đổi), về vai trò của chính quyền cơ sở và vấn đề ứng dụng công nghệ số, chuyển đổi số trong hoạt động giám sát, việc bảo đảm thông tin giám sát liên thông từ tỉnh đến xã, những vấn đề quản lý đất đai, tài nguyên, môi trường, phòng chống tham nhũng, lãng phí, bảo vệ quyền con người, quyền công dân... là những nội dung được quan tâm tại kỳ họp.

Hoạt động đối ngoại tích cực, chủ động, hiệu quả, đi vào chiều sâu, góp phần tạo môi trường thuận lợi phát triển đất nước

Trong nhiệm kỳ khóa XV, mặc dù tình hình thế giới có những biến động nhanh, phức tạp, khó lường, Quốc hội đã tích cực, chủ động đẩy mạnh hoạt động đối ngoại song phương và đa phương, ngoại giao nghị viện, có nhiều dấu ấn quan trọng, nổi bật. Quan hệ với các nước láng giềng, các đối tác chiến lược và bạn bè truyền thống tiếp tục được chú trọng; hoạt động đi vào chiều sâu, thực chất, hiệu quả.

Quốc hội có nhiều sáng kiến trong hợp tác với nghị viện các nước, các khu vực và Nghị viện thế giới (IPU); góp phần quan trọng vào việc thực hiện đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước; nâng cao vị thế, hình ảnh của Việt Nam nói chung và Quốc hội Việt Nam nói riêng trên trường quốc tế.

Đóng góp tích cực trong ngoại giao nghị viện

Hoạt động ngoại giao nghị viện đa phương được triển khai hiệu quả, góp phần giải quyết các thách thức mang tính toàn cầu, khẳng định Quốc hội Việt Nam là thành viên tích cực, có trách nhiệm đối với cộng đồng quốc tế và khu vực qua việc tham gia chủ động, tích cực vào các diễn đàn liên nghị viện mà Quốc hội Việt Nam là thành viên.

Ngày 1/7/2025 - dấu mốc lịch sử

Bắt đầu từ ngày 1/7/2025, mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức được vận hành. Đây là dấu mốc lịch sử trong 80 năm hoạt động của Quốc hội nói riêng và cả nước nói chung.

Tiên phong ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số

Việc trang bị kiến thức, kỹ năng số cho đại biểu và cán bộ Quốc hội nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động nghị trường, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số quốc gia là việc cấp thiết.

Ngày 13/9/2025, Đảng ủy Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã tổ chức Hội nghị chuyên đề "Bình dân học vụ số-Quốc hội số: Khung kiến thức, kỹ năng số cho Quốc hội hiện đại", khẳng định vai trò tiên phong của Quốc hội trong việc thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị Về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Với những quyết sách kịp thời, đổi mới mạnh mẽ trong hoạt động lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, Quốc hội khóa XV đã khẳng định vai trò trung tâm trong hệ thống chính trị, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Những dấu ấn của nhiệm kỳ không chỉ góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, tổ chức bộ máy và phát triển kinh tế-xã hội, mà còn tạo nền tảng pháp lý và động lực mới để đất nước tiếp tục vững bước trên con đường phát triển nhanh, bền vững trong những năm tới.