Xây dựng không gian sinh thái - văn hóa - du lịch quy mô lớn phía Tây Thủ đô

Ngày 18/5, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng chủ trì đoàn công tác đã kiểm tra thực địa, làm việc với các bộ, ngành Trung ương và đơn vị liên quan về công tác chuẩn bị tiếp nhận, quản lý thống nhất Vườn quốc gia Ba Vì và Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam.

Đây được đánh giá là bước đi có ý nghĩa chiến lược trong quá trình hiện thực hóa định hướng phát triển không gian phía Tây Thủ đô theo tinh thần các nghị quyết của Trung ương, Chính phủ và Quy hoạch Thủ đô Hà Nội thời kỳ mới; đồng thời mở ra cơ hội hình thành một không gian phát triển đa mục tiêu dựa trên các trụ cột sinh thái, văn hóa, du lịch, công nghiệp sáng tạo và kinh tế xanh.

Chủ động xây dựng phương án quản lý thống nhất khu vực Ba Vì

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, thành phố đang phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành Trung ương để hoàn thiện các thủ tục tiếp nhận Vườn quốc gia Ba Vì về UBND thành phố Hà Nội quản lý theo Nghị quyết số 115/NQ-CP ngày 29/4/2026 của Chính phủ. Hiện Vườn quốc gia Ba Vì quản lý tổng diện tích tự nhiên hơn 9.702ha, trải rộng trên địa bàn Hà Nội và Phú Thọ; trong đó diện tích thuộc Hà Nội chiếm gần 74%. Đây là khu rừng đặc dụng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng về đa dạng sinh học với hơn 2.180 loài thực vật, 341 loài động vật có xương sống cùng nhiều loài quý hiếm, đặc hữu cần được bảo tồn nghiêm ngặt.

Không chỉ đóng vai trò "lá phổi xanh" phía Tây Thủ đô, khu vực Ba Vì còn mang đậm giá trị văn hóa, lịch sử và tâm linh với hệ thống công trình nổi tiếng như Đền Thượng, Đền Trung, Đền thờ Bác Hồ, Chùa Tản Viên cùng nhiều danh thắng tự nhiên đặc sắc như Thác Bạc, Suối Ngà, đỉnh Vua, đỉnh Tản Viên.

Theo phương án dự kiến, sau khi được Thủ tướng Chính phủ quyết định chuyển giao, Vườn quốc gia Ba Vì sẽ trực thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội. Thành phố định hướng giữ nguyên tổ chức bộ máy, nhân sự, chức năng, nhiệm vụ nhằm bảo đảm tính ổn định, liên tục trong công tác quản lý, bảo vệ rừng và bảo tồn thiên nhiên. Hà Nội cũng đang nghiên cứu phương án tổ chức lại một số đơn vị chuyên môn để phù hợp mô hình quản lý của thành phố, tránh chồng chéo chức năng với hệ thống kiểm lâm hiện có.

Giám đốc Vườn quốc gia Ba Vì Đỗ Hữu Thế cho biết, tập thể cán bộ, viên chức, người lao động của đơn vị đã chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, dữ liệu liên quan đến tài nguyên rừng, đất đai, tài chính, tài sản, tổ chức bộ máy và nhân sự để sẵn sàng bàn giao ngay khi có quyết định của cấp có thẩm quyền. Theo lãnh đạo Vườn quốc gia Ba Vì, cán bộ, người lao động của đơn vị hiện đều yên tâm, đồng thuận với chủ trương chuyển giao về thành phố Hà Nội quản lý.

Không để phát sinh vi phạm trong giai đoạn chuyển tiếp

Tại buổi làm việc, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Bùi Duy Cường cho biết, song song với quá trình Trung ương hoàn thiện thủ tục chuyển giao, Hà Nội đã chủ động xây dựng kế hoạch tiếp nhận, rà soát toàn bộ hiện trạng về đất đai, tài sản, con người, các dự án đang triển khai và nhiệm vụ chuyên môn liên quan. Lãnh đạo thành phố yêu cầu các đơn vị trong giai đoạn chuyển tiếp phải tăng cường quản lý chặt chẽ tài nguyên rừng, đất đai, không để xảy ra tình trạng lấn chiếm, vi phạm hoặc phát sinh các vấn đề phức tạp.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà, sau khi tiếp nhận, thành phố cần xây dựng chiến lược tổng thể nhằm phát huy đồng bộ các giá trị của khu vực Ba Vì trên các lĩnh vực bảo tồn đa dạng sinh học, phát triển kinh tế rừng, du lịch sinh thái, du lịch tâm linh và nông nghiệp sinh thái. Riêng đối với lĩnh vực văn hóa, các đơn vị liên quan được yêu cầu rà soát toàn bộ hệ thống di tích, hiện trạng quản lý và các dự án đang triển khai để tích hợp vào kế hoạch quản lý chung của thành phố.

Trước bối cảnh đó, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh, việc tiếp nhận Vườn quốc gia Ba Vì không đơn thuần là thay đổi mô hình quản lý hành chính mà còn mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong chiến lược bảo tồn và phát huy các giá trị tự nhiên, văn hóa, lịch sử và giáo dục truyền thống của Thủ đô. Chủ tịch UBND thành phố đánh giá cao việc các cán bộ, kiểm lâm không chỉ làm tốt nhiệm vụ bảo vệ rừng mà còn có hiểu biết sâu sắc về các giá trị văn hóa, lịch sử, tôn giáo gắn với khu vực. Điều đó cho thấy Ba Vì không chỉ là khu dự trữ thiên nhiên mà còn là không gian văn hóa đặc biệt mang đậm giá trị tinh thần và bản sắc dân tộc. Thành phố sẽ bảo đảm đầy đủ quyền lợi, chế độ, chính sách đối với toàn bộ cán bộ, viên chức, người lao động của Vườn quốc gia Ba Vì; đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn về nguồn lực để đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất, hạ tầng phục vụ công tác quản lý, bảo tồn trong giai đoạn mới.

Mở dư địa phát triển mới cho Làng Văn hóa các dân tộc Việt Nam

Cùng ngày, Đoàn công tác thành phố Hà Nội cũng làm việc với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về công tác tiếp nhận, bàn giao Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam theo Nghị quyết số 126/NQ-CP ngày 11/5/2026 của Chính phủ. Theo kế hoạch, từ ngày 1/7/2026, Hà Nội sẽ chính thức tiếp nhận và trực tiếp quản lý thiết chế văn hóa đặc biệt này.

Tham dự buổi làm việc có Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy cùng lãnh đạo Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam và đại diện nhiều sở, ngành liên quan. Theo báo cáo của Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam, dự án Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam được quy hoạch từ năm 1997 với mục tiêu trở thành trung tâm hoạt động văn hóa mang tầm quốc gia, nơi tái hiện, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam.

Tại buổi làm việc, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy cho biết, Bộ đã xây dựng kế hoạch bàn giao và gửi thành phố Hà Nội nghiên cứu, hoàn thiện các bước tiếp theo. Theo Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy, khối lượng công việc liên quan đến chuyển giao rất lớn, bao gồm tổ chức bộ máy, tài sản, tài chính, nhân sự và cơ chế vận hành; do đó cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan Trung ương và thành phố Hà Nội nhằm bảo đảm quá trình chuyển giao diễn ra thông suốt, không làm gián đoạn hoạt động của Làng.

Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng khẳng định, việc Chính phủ chuyển giao Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam về Hà Nội quản lý là chủ trương lớn, có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển của Thủ đô trong giai đoạn mới. Việc tiếp nhận không chỉ là thay đổi mô hình quản lý hành chính mà còn mở ra cơ hội khai phóng toàn bộ tiềm năng phát triển khu vực phía Tây Thủ đô. Trong bối cảnh Hà Nội đang triển khai đồng bộ Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới cùng Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, việc kết nối đồng bộ giữa Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam với Vườn quốc gia Ba Vì, hồ Đồng Mô, hệ thống giao thông chiến lược và các thiết chế văn hóa - du lịch hiện đại sẽ góp phần hình thành một không gian phát triển đa mục tiêu. Khi kết nối đồng bộ giữa Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam với Vườn quốc gia Ba Vì, hồ Đồng Mô và các trục giao thông chiến lược, nơi đây sẽ trở thành cực tăng trưởng mới của Thủ đô, vừa bảo tồn giá trị văn hóa dân tộc, vừa thúc đẩy du lịch, dịch vụ, công nghiệp văn hóa và kinh tế xanh.

Lãnh đạo thành phố cũng khẳng định Hà Nội sẽ tiếp nhận nguyên trạng tổ chức bộ máy, bảo đảm đầy đủ cơ chế, chính sách đối với cán bộ, viên chức, người lao động; đồng thời nghiên cứu cơ chế thu hút đầu tư ngoài ngân sách nhằm phát triển các không gian dịch vụ, du lịch, nghỉ dưỡng và công nghiệp văn hóa gắn với bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam có tổng diện tích hơn 1.544ha, gồm 606ha mặt đất và 939ha mặt nước, được quy hoạch thành 7 khu chức năng với nhiều không gian văn hóa dân tộc, khu dịch vụ du lịch, khu thể thao, công viên bến thuyền và không gian sinh thái hồ Đồng Mô. Đến nay, công tác giải phóng mặt bằng đã hoàn thành khoảng 95% diện tích dự án. Khu Các làng dân tộc Việt Nam - khu vực được xem là "linh hồn" của toàn bộ dự án đã cơ bản hoàn thiện với hệ thống không gian tái hiện văn hóa truyền thống của nhiều dân tộc trên cả nước.

Mỗi năm, Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam đón khoảng 600.000 lượt khách; trong đó gần một nửa là học sinh, sinh viên và thế hệ trẻ. Bình quân hàng năm có hơn 70 lượt cộng đồng dân tộc với trên 1.000 đồng bào cùng khoảng 200 tiểu thương từ hơn 50 địa phương tham gia các hoạt động văn hóa, lễ hội, trình diễn nghề thủ công, ẩm thực và phong tục truyền thống. Nhiều hoạt động quy mô quốc gia được tổ chức thường xuyên tại đây như Ngày hội "Sắc Xuân trên mọi miền Tổ quốc", Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam 19/4 hay Tuần "Đại đoàn kết các dân tộc - Di sản Văn hóa Việt Nam". Theo đánh giá của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam đã từng bước khẳng định vai trò là "ngôi nhà chung" của cộng đồng 54 dân tộc anh em.

Theo định hướng của Hà Nội, sau khi được quản lý thống nhất, khu vực Ba Vì - Đồng Mô không chỉ là trung tâm sinh thái, du lịch và văn hóa cấp quốc gia mà còn trở thành động lực phát triển mới phía Tây Thủ đô trong giai đoạn phát triển tiếp theo.