Văn hoá và con người - Sức mạnh nội sinh, nguồn lực và động lực phát triển

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng thành công rất tốt đẹp trong bối cảnh đất nước đã đi qua 40 năm đổi mới với những thành tựu to lớn, toàn diện trên tất cả các lĩnh vực. 

Cùng với tăng trưởng kinh tế và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, lĩnh vực văn hóa-xã hội tiếp tục ghi dấu ấn quan trọng, trực tiếp nâng cao đời sống Nhân dân, củng cố nền tảng tinh thần và tạo động lực nội sinh cho phát triển bền vững. Những kết quả đạt được trong nhiệm kỳ 2021-2025 vừa khẳng định tính đúng đắn của đường lối phát triển con người làm trung tâm, vừa đặt ra yêu cầu mới trong giai đoạn phát triển tiếp theo của đất nước.

Dấu ấn văn hóa-xã hội nhiệm kỳ 2021-2025

Nhìn lại chặng đường 40 năm đổi mới, có thể thấy rõ sự phát triển của đất nước không chỉ được đo bằng những con số tăng trưởng kinh tế, mà còn được khẳng định bằng những tiến bộ bền vững về văn hóa, xã hội và con người. Qua các kỳ Đại hội, Đảng ta ngày càng nhận thức đầy đủ, sâu sắc hơn vai trò của văn hóa như nền tảng tinh thần của xã hội; con người vừa là trung tâm, vừa là chủ thể và mục tiêu cao nhất của phát triển. Nhận thức đó được kế thừa, bổ sung và phát triển nhất quán, đặc biệt được thể hiện rõ nét trong nhiệm kỳ Đại hội XIII (2021-2025).

Trong nhiệm kỳ qua, lĩnh vực văn hóa-xã hội tiếp tục có những chuyển biến quan trọng cả về nhận thức và hành động. Văn kiện Đại hội XIII và các nghị quyết, kết luận của Trung ương đã nhấn mạnh yêu cầu phát triển toàn diện văn hóa và con người Việt Nam, gắn kết chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với phát triển xã hội, bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội trong từng chính sách phát triển.

Ở lĩnh vực văn hóa, công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, di sản tiếp tục được quan tâm. Việt Nam hiện có 9 di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, 16 di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại và 11 di sản tư liệu thuộc Chương trình Ký ức Thế giới được UNESCO ghi danh. Những di sản này không chỉ là kết tinh giá trị lịch sử-văn hóa của dân tộc, mà còn góp phần quan trọng vào việc quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam, nâng cao “sức mạnh mềm” quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Cùng với bảo tồn, phát triển văn hóa từng bước được gắn với kinh tế, du lịch và công nghiệp sáng tạo. Các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao được tổ chức ngày càng bài bản, chuyên nghiệp, vừa đáp ứng nhu cầu hưởng thụ tinh thần của Nhân dân, vừa góp phần lan tỏa các giá trị tốt đẹp, củng cố niềm tin xã hội và khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Việc tổ chức trọng thể, trang nghiêm các ngày lễ lớn, sự kiện chính trị-lịch sử quan trọng trong nhiệm kỳ đã góp phần khơi dậy mạnh mẽ lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm công dân.

Ở phương diện con người và phát triển xã hội, những thành tựu đạt được trong nhiệm kỳ 2021-2025 tiếp tục khẳng định bản chất nhân văn của đường lối phát triển mà Đảng ta kiên trì theo đuổi. Theo các báo cáo chính thức và đánh giá quốc tế, chỉ số phát triển con người (HDI) của Việt Nam đạt mức 0,766, thuộc nhóm các quốc gia có mức phát triển con người cao. Tuổi thọ trung bình tính từ lúc sinh là 74,8 năm, số năm sống khoẻ khoảng 67 năm, phản ánh sự cải thiện rõ rệt về điều kiện sống, chăm sóc sức khỏe và phúc lợi xã hội. Chỉ số hạnh phúc tăng mạnh - 37 bậc, từ xếp hạng 83 năm 2000 lên 46 năm 2025, phản ánh tiến bộ thực chất về chất lượng cuộc sống chứ không chỉ về thu nhập.

Chính sách an sinh xã hội được triển khai đồng bộ, toàn diện, với tinh thần xuyên suốt “không để ai bị bỏ lại phía sau”. Tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế tăng từ 90,9% năm 2020 lên 95,2% năm 2025, người dân tiếp cận ngày càng tốt hơn với các dịch vụ y tế cơ bản và nâng cao. Công tác giảm nghèo bền vững tiếp tục đạt kết quả tích cực; Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm từ 4,4% năm 2021 xuống còn 1,3% năm 2025, đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, được cải thiện rõ rệt.

Giáo dục và đào tạo - lĩnh vực được Đảng xác định là quốc sách hàng đầu - tiếp tục được ưu tiên nguồn lực và đổi mới mạnh mẽ. Việc miễn, hỗ trợ học phí, đầu tư cơ sở vật chất trường lớp, đặc biệt là hệ thống trường nội trú, bán trú cho học sinh vùng khó khăn, đã góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong dài hạn. Cùng với giáo dục, ngành y tế từng bước làm chủ nhiều kỹ thuật chuyên sâu, nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh, góp phần bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân.

Công tác bảo vệ môi trường, quản lý tài nguyên và thích ứng với biến đổi khí hậu được coi trọng hơn trong quản lý, điều hành. Trước thiên tai ngày càng cực đoan, sự chỉ đạo thống nhất từ Trung ương đến cơ sở và huy động cả ngân sách Nhà nước và nguồn lực xã hội đã giúp giảm thiểu thiệt hại, sớm ổn định đời sống và khôi phục sản xuất, thể hiện rõ vai trò kiến tạo, trách nhiệm và tính nhân văn của Nhà nước, của Chính phủ.

Phát triển bền vững trước hết phải dựa vào con người và văn hoá

Trên nền tảng những thành tựu đã đạt được, bước vào giai đoạn phát triển mới với tầm nhìn đến giữa thế kỷ XXI, Đảng ta xác định yêu cầu tiếp tục phát triển mạnh mẽ, toàn diện lĩnh vực văn hóa-xã hội, coi đây là trụ cột quan trọng bảo đảm cho phát triển nhanh và bền vững.

Tại Hội nghị tổng kết năm 2025, triển khai công tác năm 2026 của Chính phủ và chính quyền địa phương, Tổng Bí thư Tô Lâm chỉ đạo: “Chú trọng phát triển toàn diện, đồng bộ các lĩnh vực văn hóa, xã hội, nâng cao đời sống nhân dân và bảo đảm an sinh xã hội. Tiếp tục bảo tồn, tôn tạo và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc; đồng thời phát triển công nghiệp văn hóa với trọng tâm là điện ảnh, du lịch văn hóa và nghệ thuật biểu diễn, coi đây là một mũi nhọn kinh tế mới. Triển khai hiệu quả các giải pháp đột phá về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân theo tinh thần Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị. Phấn đấu hoàn thành trên 110 nghìn căn nhà ở xã hội trong năm 2026, về đích sớm mục tiêu 1 triệu căn vào năm 2028; hoàn thành 248 trường liên cấp tại các xã biên giới”.

Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh: “ Văn hoá và con người: Nền tảng tinh thần của xã hội, sức mạnh nội sinh, nguồn lực và động lực phát triển của đất nước.Phát triển bền vững trước hết phải dựa vào con người và văn hoá. Cần xây dựng và thực hiện đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hoá, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới; khơi dậy tinh thần yêu nước, ý chí tự cường, khát vọng vươn lên; nuôi dưỡng lòng nhân ái, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ luật; tạo dựng môi trường văn hoá lành mạnh, tiến bộ, văn minh trong gia đình, nhà trường, cộng đồng và trên không gian mạng.”.

Một trong những định hướng lớn là tiếp tục hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh của phát triển. Đảng chủ trương gắn bảo tồn và phát huy giá trị di sản với phát triển kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa, từng bước hình thành các ngành công nghiệp văn hóa có giá trị gia tăng cao, sức cạnh tranh quốc tế. Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường đến xã hội được xác định là nhiệm vụ lâu dài, có ý nghĩa căn bản trong việc hình thành nhân cách, lối sống và hệ giá trị con người Việt Nam thời kỳ mới.

Đặc biệt, phát triển con người toàn diện tiếp tục là mục tiêu xuyên suốt của Đảng. Trong đó nhấn mạnh yêu cầu xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể lực, thẩm mỹ, kỹ năng sống và ý thức công dân; khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, khát vọng cống hiến, tự lực, tự cường và niềm tự hào dân tộc. Đây vừa là mục tiêu, vừa là động lực trực tiếp thúc đẩy sự nghiệp phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Trong lĩnh vực xã hội, Đảng xác định tiếp tục hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội đa tầng, bao trùm, bền vững; nâng cao chất lượng giáo dục, y tế, phúc lợi xã hội và khả năng tiếp cận của Nhân dân đối với các dịch vụ cơ bản. Quản lý phát triển xã hội bền vững, bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội được đặt trong mối quan hệ hài hòa với phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, nhằm tạo lập một xã hội ổn định, đồng thuận và phát triển lâu dài.

Những định hướng đó cho thấy sự nhất quán giữa mục tiêu phát triển kinh tế với chăm lo con người và xã hội - một đặc trưng nổi bật của con đường phát triển mà Đảng và Nhân dân ta đã lựa chọn. Văn hóa, con người và xã hội không chỉ là nền tảng tinh thần, mà ngày càng trở thành nguồn lực trực tiếp, quyết định chất lượng, chiều sâu và tính bền vững của phát triển.

Từ dấu ấn văn hóa-xã hội trong 40 năm đổi mới, đặc biệt là những kết quả nổi bật của nhiệm kỳ 2021-2025, đến các mục tiêu, định hướng chiến lược được xác lập cho giai đoạn tới, có thể khẳng định: phát triển văn hóa, con người và xã hội là nền tảng tinh thần vững chắc cho sự nghiệp phát triển đất nước. Trên nền tảng đó, với niềm tin và khát vọng phát triển mạnh mẽ, Đại hội XIV của Đảng sẽ mở ra một chặng đường mới, đưa đất nước tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.