Ra đời đúng vào dịp 3/2/1960 - kỷ niệm ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam - hơn 60 năm qua, bài hát Đảng đã cho ta cả một mùa Xuân vẫn ngân vang mỗi độ tháng Hai về, không chỉ như một giai điệu quen thuộc, mà như một biểu tượng tinh thần của âm nhạc Việt Nam hiện đại.
Ở đó, "mùa Xuân" không đơn thuần là thời khắc giao mùa của đất trời, mà là mùa Xuân của lý tưởng và niềm tin, của một dân tộc bước ra khỏi đêm dài nô lệ để đi về phía ánh sáng, về tương lai. Một mùa Xuân được gọi tên bằng âm nhạc: Trong trẻo, thiết tha, chứa chan hy vọng.
Phía sau những giai điệu tưởng như rất tự nhiên, dung dị ấy là cả một hành trình sống, suy tư và dấn thân của nhạc sĩ Phạm Tuyên, người viết nên những bài ca về Đảng không bằng khẩu hiệu, mà bằng trải nghiệm đời sống, bằng sự giác ngộ được hun đúc từ chính những năm tháng ông đi qua cùng đất nước.
Bản viết tay ca khúc “Đảng đã cho ta cả một mùa Xuân” ra đời năm 1960. Ảnh: Tư liệu do gia đình nhạc sĩ Phạm Tuyên cung cấp
Từ "sáng mắt sáng lòng" đến mùa Xuân của niềm tin
Theo chia sẻ của nhà báo Phạm Hồng Tuyến - con gái nhạc sĩ Phạm Tuyên - trong bài viết Những bài ca về lẽ sống, ca khúc đầu tiên ông viết về Đảng là Đảng đã cho tôi sáng mắt sáng lòng (1959). Bài hát được phổ từ thơ Louis Aragon - nhà thơ cộng sản Pháp, do Tố Hữu dịch, mang dáng dấp của một khúc tự sự trí tuệ, sâu sắc:
"Đảng đã cho tôi sáng mắt sáng lòng
Trước như tuổi thơ tôi nào biết được
Máu tôi đỏ và tim tôi yêu nước
Tôi chỉ biết là đêm tối mênh mông…"
Đó không phải là một ca khúc quần chúng dễ hát. Giai điệu có chiều sâu, ca từ giàu suy tưởng, âm hưởng vừa hào hùng vừa trữ tình. Nhưng chính vì thế, bài hát lại nhanh chóng lan tỏa trong giới thanh niên, sinh viên, trí thức thời bấy giờ, những người đang đi tìm câu trả lời cho câu hỏi lớn của đời mình: sống để làm gì, và sống vì điều gì?
Trong hồi ký Chúng tôi đã sống như thế, PGS-TS, nhà giáo Nguyễn Ánh Tuyết - người vợ của nhạc sĩ Phạm Tuyên - kể lại: Ông đến với Đảng không phải từ những khái niệm lớn lao, trừu tượng, mà từ sự cảm phục trước những con người cụ thể, những đảng viên âm thầm dấn thân nơi gian khó, những chiến sĩ sẵn sàng hy sinh vì lý tưởng chung. Chính sự rung động rất đời ấy đã trở thành nguồn cảm hứng để ông viết nên những bài ca đầu tiên về Đảng, như một lời tri ân, một lời tự nhủ sống cho xứng đáng.
Nhạc sĩ Phạm Tuyên và con gái – nhà báo Phạm Hồng Tuyến
Một mùa Xuân viết giữa những năm tháng hòa bình đầu tiên
Nếu Đảng đã cho tôi sáng mắt sáng lòng là khúc thức tỉnh của lý trí, thì Đảng đã cho ta cả một mùa Xuân lại là bài ca của cảm xúc - cảm xúc của một đất nước vừa bước ra khỏi chiến tranh, bắt đầu những năm tháng hòa bình đầu tiên ở miền Bắc.
Nhạc sĩ Phạm Tuyên từng kể, trong thời gian học tập trên Việt Bắc, ông được nhà thơ Lê Đạt và nhạc sĩ Đặng Đình Hưng mang lên một số tài liệu tiếng Pháp. Trong đó chia sẻ của Paul Vaillant Couturier khiến ông đặc biệt xúc động: "Chủ nghĩa cộng sản là tuổi thanh xuân của thế giới". Ý niệm ấy, cộng hưởng với trải nghiệm sống và khát vọng của tuổi trẻ, đã nảy mầm thành một ca khúc.
Bài hát được viết vào mùa Xuân năm 1960, khi miền Bắc đang đổi thay từng ngày trong không khí hòa bình. Giai điệu mở đầu nhẹ nhàng, trong trẻo, mang âm hưởng trữ tình rồi bừng lên rực rỡ như ánh nắng:
"Đảng đã cho ta một mùa xuân đầy ước vọng,
Một mùa xuân tươi tràn ánh sáng khắp nơi nơi.
Đảng đã đem về tuổi xuân cho nước non,
Vang tiếng hát ca, chứa chan niềm yêu đời…"
Theo hồi ức của gia đình, ca khúc được nhạc sĩ viết rất nhanh, chỉ trong vài ngày. Hoàn thành xong, ông mang ngay đến cho tốp ca nữ Đoàn Ca nhạc Đài Tiếng nói Việt Nam. Nhạc sĩ Hoàng Vân chính là người phối khí và chỉ huy ca khúc, thu thanh trên Đài TNVN. Lúc ấy ông là một nhạc trưởng trẻ tuổi, tốt nghiệp từ Nhạc viện Bắc Kinh trở về, nhận công tác tại Đoàn ca nhạc Đài TNVN, còn nhạc sĩ Phạm Tuyên là trưởng đoàn ca nhạc. Khi bài hát phát sóng đúng dịp Tết Canh Tý 1960, nhiều thính giả đã nói rằng, đó giống như một lời chúc Tết: tươi trẻ, ấm áp và đầy hy vọng.
Nhạc sĩ Phạm Tuyên trong vòng tay người thân, khán giả tại kỷ niệm sinh nhật 95 tuổi
Chung thủy với niềm tin
Âm nhạc của Phạm Tuyên không dừng lại ở phòng thu hay sân khấu. Nó theo chân người lính vào chiến trường, len lỏi giữa những năm tháng gian khổ nhất.
Chính từ những bài hát ấy, nhiều nghệ sĩ đã tìm thấy cảm hứng sống và sáng tạo. Họa sĩ, thương binh Lê Duy Ứng, người đã lấy máu từ đôi mắt bị thương của mình để vẽ chân dung Bác Hồ, từng viết cho nhạc sĩ Phạm Tuyên: "Nghe nhạc của anh, tự nhiên tôi thấy bừng ánh lên nhiều màu sắc của cuộc sống!" Một nhận xét giản dị, nhưng chạm đúng bản chất âm nhạc của ông, nơi lý tưởng và đời sống, niềm tin và cảm xúc hòa quyện làm một.
Điều đáng quý ở Phạm Tuyên không chỉ là những bài ca được viết trong thời khắc hào hùng, mà còn là sự chung thủy với niềm tin trong những giai đoạn cam go.
Cuối thập niên 1970, đầu 1980, khi đất nước gặp nhiều khó khăn, ông phổ nhạc bài thơ lục bát của Diệp Minh Tuyền để tạo nên ca khúc Màu cờ tôi yêu. Bài hát không nhắc trực tiếp đến chữ "Đảng", nhưng chan chứa sự thủy chung với lý tưởng:
"Suốt đời lòng dặn giữ lời
Đường dài muôn dặm chớ rời tay nhau…"
Đó là một minh chứng rõ nét cho quan niệm sáng tác của Phạm Tuyên: Quan trọng là giữ được chiều sâu cảm xúc, sự chân thành và trách nhiệm công dân của người nghệ sĩ.
Chương trình “Ước vọng mùa Xuân”
"Ước vọng mùa Xuân"
Hai ca khúc Đảng đã cho tôi sáng mắt sáng lòng và Đảng đã cho ta cả một mùa Xuân từng được bình chọn vào danh sách 10 bài hát hay nhất về Đảng và đất nước do Đài Tiếng nói Việt Nam tổ chức năm 2000. Nhưng giá trị bền lâu của chúng không nằm ở những danh hiệu, mà ở sức sống của ca khúc trong đời sống hôm nay: Trên sóng phát thanh, truyền hình, trong các chương trình nghệ thuật, những dịp kỷ niệm trọng đại, và sâu hơn cả, trong ký ức, cảm xúc của nhiều thế hệ khán thính giả.
Năm 2025, nhạc sĩ Phạm Tuyên tròn 95 tuổi, đón nhận Huy hiệu 75 năm tuổi Đảng. Ông cũng được trao giải Hiệp sĩ Dế Mèn vì những cống hiến suốt đời cho thiếu nhi. Đầu năm 2026 này, nhân sinh nhật 96 tuổi của ông, chương trình nghệ thuật Ước vọng mùa Xuân được tổ chức như một cuộc trở về đầy xúc động với âm nhạc Phạm Tuyên. Trong không gian ấy, những ca khúc đã đi cùng mùa Xuân của đất nước, đi cùng mùa Xuân của mỗi cuộc đời, lại được cất lên… Giữa dòng chảy không ngừng của thời gian, âm nhạc của Phạm Tuyên vẫn giữ cho mình nguồn năng lượng riêng, an hòa, tươi vui, chan chứa niềm yêu.
Nhắc đến ông, người ta không chỉ nhớ đến một nhạc sĩ của những bài ca cách mạng, mà còn nhớ đến những âm sắc, thanh hương của mùa Xuân. Và có lẽ, chính bởi được viết ra từ cả đời sống và lẽ sống, từ niềm tin đã được thử thách qua năm tháng, nên những mùa Xuân trong âm nhạc Phạm Tuyên vẫn còn ở lại. Ở lại cùng đất nước trong những chuyển mình mới. Ở lại trong ký ức nhiều thế hệ. Và ở lại như một phần ấm áp của tâm hồn Việt Nam.
Thể thao và Văn hóa - Xuân Bính Ngọ 2026
