Ứng dụng AI giám sát nhiệt, chủ động phòng ngừa sự cố lưới điện

Đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý, vận hành lưới điện, Tổng công ty Điện lực thành phố Hà Nội (EVNHANOI) đang triển khai hệ thống camera giám sát nhiệt tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) tại các trạm biến áp.

Giải pháp này giúp phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường của thiết bị, nâng cao hiệu quả phòng ngừa sự cố, bảo đảm an toàn lao động và cung cấp điện ổn định phục vụ phát triển kinh tế - xã hội Thủ đô.

Chủ động phát hiện

Tại các trạm biến áp 110kV và 220kV do EVNHANOI quản lý, việc kiểm tra, giám sát tình trạng thiết bị có vai trò quan trọng nhằm bảo đảm hệ thống điện vận hành an toàn, liên tục. Trong đó, nhiệt độ tại các điểm tiếp xúc điện, máy biến áp, dao cách ly, kẹp cực và các vị trí đấu nối là những thông số cần được theo dõi chặt chẽ.

Trong quá trình vận hành, những vị trí tiếp xúc điện không bảo đảm có thể xuất hiện hiện tượng tăng nhiệt bất thường. Nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, tình trạng này có nguy cơ gây hư hỏng thiết bị, ảnh hưởng đến độ tin cậy của hệ thống điện, thậm chí dẫn đến sự cố làm gián đoạn cung cấp điện.

Trước đây, việc kiểm tra nhiệt độ thiết bị chủ yếu được thực hiện trực tiếp tại hiện trường theo kế hoạch. Nhân viên vận hành sử dụng thiết bị đo chuyên dụng để kiểm tra các vị trí trọng yếu, ghi nhận thông số và đánh giá tình trạng hoạt động. Tuy nhiên, phương thức này còn hạn chế về tần suất kiểm tra, nhất là khi những biến động nhiệt độ xuất hiện giữa hai lần kiểm tra định kỳ.

Nhằm khắc phục hạn chế trên, EVNHANOI đã ứng dụng hệ thống camera giám sát nhiệt trực tuyến sử dụng công nghệ hồng ngoại kết hợp AI. Hệ thống có khả năng ghi nhận nhiệt độ tại các vị trí được giám sát, truyền dữ liệu về phần mềm quản lý tập trung và tự động phát cảnh báo khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Theo số liệu công bố tháng 6/2026, EVNHANOI quản lý 68 trạm biến áp 220/110kV, 159 máy biến áp 220/110kV, hơn 1.129 km đường dây 110kV cùng hàng chục nghìn km đường dây trung áp, hạ áp, phục vụ gần 3 triệu khách hàng. Với khối lượng thiết bị lớn, phân bố rộng trên địa bàn Thủ đô, việc ứng dụng công nghệ giám sát nhiệt có ý nghĩa quan trọng trong nâng cao năng lực quản lý vận hành, chủ động phát hiện nguy cơ và hạn chế sự cố lưới điện.

Tại Trạm biến áp 220kV Tây Hồ, hệ thống camera giám sát nhiệt được bố trí theo dõi các vị trí thiết bị quan trọng. Thông qua màn hình giám sát, nhân viên vận hành có thể quan sát hình ảnh nhiệt, theo dõi diễn biến nhiệt độ và tiếp nhận thông tin cảnh báo mà không phải thường xuyên tiếp cận trực tiếp từng vị trí để đo kiểm tra.

Theo anh Phạm Đình Luật, công nhân trực vận hành tại Trạm biến áp 220kV Tây Hồ, Đội Quản lý vận hành 2 trước đây việc kiểm tra nhiệt độ thiết bị chủ yếu được thực hiện trực tiếp tại hiện trường. Với những vị trí có nguy cơ phát nhiệt, công nhân phải sử dụng thiết bị chuyên dụng để đo kiểm tra, trong khi các biến động nhiệt độ phát sinh giữa những lần kiểm tra có thể khó được phát hiện kịp thời.

"Từ khi có hệ thống camera giám sát nhiệt tích hợp AI, chúng tôi có thể theo dõi tình trạng nhiệt độ thiết bị ngay trên màn hình điều khiển. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, hệ thống sẽ đưa ra cảnh báo để nhân viên vận hành kiểm tra, đánh giá và đề xuất phương án xử lý. Công nghệ này giúp công việc chủ động hơn, giảm thời gian kiểm tra thủ công và hạn chế việc phải tiếp cận trực tiếp các khu vực thiết bị đang mang điện, góp phần bảo đảm an toàn cho người lao động", anh Luật chia sẻ.

Bên cạnh việc nâng cao hiệu quả giám sát, hệ thống còn hỗ trợ lưu trữ, tổng hợp dữ liệu nhiệt độ thiết bị theo thời gian. Đây là nguồn thông tin phục vụ công tác phân tích, đánh giá tình trạng vận hành, giúp các đơn vị kỹ thuật chủ động hơn trong xây dựng kế hoạch kiểm tra, bảo dưỡng và xử lý nguy cơ tiềm ẩn.

Nâng cao hiệu quả

Thông qua phần mềm quản lý tập trung, lực lượng vận hành có thể theo dõi vị trí các trạm biến áp trên bản đồ số, cập nhật tình trạng kết nối camera, quan sát hình ảnh nhiệt và tiếp nhận thông tin cảnh báo. Phần mềm cũng hỗ trợ trích xuất dữ liệu, tổng hợp diễn biến nhiệt độ và lập báo cáo phục vụ công tác quản lý kỹ thuật.

Khi hệ thống phát hiện dấu hiệu phát nhiệt bất thường, nhân viên vận hành có thể căn cứ dữ liệu ghi nhận để kiểm tra, đánh giá mức độ nguy cơ và xây dựng phương án xử lý theo quy trình. Qua đó, công tác quản lý từng bước chuyển từ kiểm tra định kỳ đơn thuần sang kết hợp giám sát liên tục với kiểm tra có trọng tâm.

Theo ông Trần Văn Duy, Trưởng ban An toàn EVNHANOI, việc ứng dụng camera giám sát nhiệt tích hợp AI là một trong những giải pháp nhằm nâng cao năng lực nhận diện, cảnh báo sớm và chủ động phòng ngừa các nguy cơ mất an toàn trong quá trình vận hành lưới điện.

"Trong công tác quản lý vận hành, việc phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường của thiết bị có ý nghĩa rất quan trọng, giúp hạn chế nguy cơ phát sinh sự cố và bảo đảm an toàn cho người lao động. Thông qua hệ thống camera giám sát nhiệt tích hợp AI, các đơn vị có thể theo dõi tình trạng thiết bị liên tục, kịp thời nhận diện những vị trí có nguy cơ phát nhiệt bất thường để tổ chức kiểm tra, xử lý theo đúng quy trình kỹ thuật. Đây cũng là bước chuyển từ phương thức kiểm tra định kỳ sang giám sát chủ động, dựa trên dữ liệu", ông Trần Văn Duy cho biết.

Ông Trần Văn Duy nhấn mạnh, công nghệ không thay thế vai trò của người lao động mà hỗ trợ đội ngũ kỹ thuật nâng cao hiệu quả công việc, giảm thiểu rủi ro trong quá trình kiểm tra, vận hành thiết bị. Việc kết hợp giữa dữ liệu cảnh báo, năng lực chuyên môn và tuân thủ quy trình an toàn là yếu tố quan trọng để phát huy hiệu quả của hệ thống.

Việc giám sát từ xa còn góp phần giảm khối lượng kiểm tra thủ công, hạn chế người lao động phải tiếp cận thường xuyên những khu vực thiết bị điện đang vận hành. Tuy nhiên, các cảnh báo từ hệ thống vẫn cần được đánh giá trong điều kiện vận hành thực tế, bảo đảm tuân thủ quy trình kỹ thuật và an toàn điện.

Việc triển khai camera giám sát nhiệt tích hợp AI là một trong những hoạt động ứng dụng công nghệ phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Đối với ngành điện, chuyển đổi số không chỉ là số hóa dữ liệu hay ứng dụng phần mềm quản lý mà còn phải tạo ra những thay đổi thực chất trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, nâng cao năng suất lao động, hiệu quả sử dụng nguồn lực và chất lượng cung cấp điện.

Cùng với các giải pháp tự động hóa, điều khiển và giám sát từ xa, việc ứng dụng AI trong theo dõi tình trạng thiết bị góp phần từng bước hình thành phương thức quản lý lưới điện thông minh, hiện đại, nâng cao khả năng dự báo và xử lý các nguy cơ tiềm ẩn.

Đối với Hà Nội, nơi tập trung nhiều cơ quan, doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh và dịch vụ, việc bảo đảm cung cấp điện an toàn, ổn định có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội và đời sống người dân. Vì vậy, nâng cao năng lực giám sát, phòng ngừa sự cố tại các trạm biến áp không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn góp phần bảo đảm hoạt động sản xuất, kinh doanh diễn ra liên tục.

Thời gian tới, EVNHANOI định hướng tiếp tục ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý, vận hành, nâng cao chất lượng công tác kỹ thuật, chủ động nhận diện và phòng ngừa các nguy cơ mất an toàn. Qua đó, góp phần tăng độ tin cậy cung cấp điện, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và đời sống nhân dân Thủ đô.