Từ Quốc Tử Giám đến đối thoại văn hóa Việt - Pháp

Tại cơ sở Saint-Charles của Đại học Paul-Valéry Montpellier 3, thành phố Montpellier (CH Pháp), đã diễn ra Tọa đàm khoa học quốc tế với chủ đề "Văn hóa và Di sản trong quan hệ Pháp – Việt, từ thế kỷ XIX đến nay", cùng triển lãm chuyên đề "Quốc Tử Giám – Trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam (1076–2026)". 

Đây là một trong những hoạt động nổi bật nằm trong chuỗi sự kiện văn hóa, nghệ thuật và triển lãm quốc tế trong khuôn khổ kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám – Trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam (1076–2026).

Chương trình diễn ra ngày 22/6 do Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám phối hợp với Đại học Paul-Valéry Montpellier 3 tổ chức, thu hút sự tham gia của đông đảo các nhà nghiên cứu, học giả, giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên quan tâm đến lịch sử, văn hóa và di sản của Việt Nam.

Tham dự sự kiện, về phía Việt Nam có TS. Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám, cùng đoàn công tác của Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội và Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Về phía Pháp có GS. Pierre Journoud, TS. Nguyễn Thanh Hoa – phụ trách chương trình Văn bằng Đại học "Bệ phóng tới Việt Nam" (DU Tremplin pour le Vietnam), TS. Hélène Defleur cùng nhiều nghiên cứu sinh, sinh viên và công chúng yêu mến văn hóa Việt Nam.

Tọa đàm được tổ chức như một diễn đàn học thuật để nhìn lại chặng đường giao lưu văn hóa giữa Việt Nam và Pháp từ thế kỷ XIX đến nay, đồng thời chia sẻ những nghiên cứu mới về di sản và vai trò của di sản trong việc thúc đẩy quan hệ song phương. Các tham luận tại sự kiện đã tiếp cận chủ đề từ nhiều góc nhìn khác nhau, từ lịch sử bảo tồn di sản, sự giao thoa văn hóa, đối thoại văn hóa thời hậu thuộc địa cho đến cảm nhận của người Việt Nam đối với ngôn ngữ và văn hóa Pháp.

Trong tham luận mở đầu với chủ đề "Vai trò của di sản lịch sử trong quan hệ Pháp – Việt: Nghiên cứu trường hợp di tích lịch sử Văn Miếu – Quốc Tử Giám", TS. Lê Xuân Kiêu đã giới thiệu lịch sử hình thành, chức năng và những giá trị đặc sắc của di tích Văn Miếu – Quốc Tử Giám, đồng thời nhấn mạnh vai trò của di tích trong tiến trình hợp tác văn hóa giữa Việt Nam và Pháp. Theo ông, từ đầu thế kỷ XX đến nay, nhiều thế hệ học giả, kiến trúc sư và chuyên gia của hai nước đã cùng tham gia nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị của quần thể di tích này, tạo nên một hành trình hợp tác bền bỉ và giàu ý nghĩa.

Bên cạnh đó, các nghiên cứu sinh trẻ của Đại học Montpellier cũng trình bày những kết quả nghiên cứu mới liên quan đến sự thay đổi vị trí và vai trò của văn hóa, đặc biệt là hợp tác về di sản, trong quan hệ Pháp – Việt qua các thời kỳ lịch sử. Các tham luận đã góp phần làm rõ những biến chuyển trong cách tiếp cận di sản, cũng như vai trò ngày càng quan trọng của văn hóa trong việc thúc đẩy đối thoại và hợp tác giữa hai quốc gia.

Phát biểu tại tọa đàm, TS. Lê Xuân Kiêu khẳng định quan hệ Việt Nam – Pháp trong lĩnh vực di sản là thành quả của quá trình hợp tác kéo dài qua nhiều thế hệ. Theo ông, di sản không chỉ là những giá trị của quá khứ mà còn là cầu nối của tri thức, sự thấu hiểu và hợp tác giữa hai dân tộc. Trường hợp Văn Miếu – Quốc Tử Giám cho thấy khi di sản được tiếp cận bằng tinh thần tôn trọng và hợp tác, những giá trị lịch sử sẽ tiếp tục được lan tỏa, góp phần làm sâu sắc hơn quan hệ hữu nghị giữa Việt Nam và Pháp trong bối cảnh hiện đại.

Đồng quan điểm, GS. Pierre Journoud cho rằng tọa đàm đã làm nổi bật vai trò của di sản văn hóa như một động lực thúc đẩy hợp tác giữa hai nước. Ông nhấn mạnh việc chương trình "DU Tremplin pour le Vietnam" lựa chọn hình ảnh cổng Văn Miếu – Quốc Tử Giám làm biểu trưng là minh chứng cho giá trị biểu tượng của di tích này như một không gian của tri thức, đối thoại, sáng tạo và hợp tác văn hóa giữa Việt Nam và Pháp.

Ngay sau tọa đàm, các đại biểu và khách mời đã tham quan triển lãm chuyên đề "Quốc Tử Giám – Trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam (1076–2026)". Thông qua hệ thống hình ảnh, tư liệu và nội dung giới thiệu, triển lãm tái hiện lịch sử gần một thiên niên kỷ của Quốc Tử Giám, từ quá trình hình thành dưới triều Lý đến vai trò là trung tâm giáo dục và đào tạo nhân tài hàng đầu của đất nước qua nhiều thời kỳ.

Được trưng bày tại khu Vườn Mùa Đông của cơ sở Saint-Charles, triển lãm đã thu hút sự quan tâm của đông đảo giảng viên, sinh viên và công chúng Pháp yêu thích lịch sử, văn hóa Việt Nam. Không gian tổ chức triển lãm càng mang ý nghĩa đặc biệt khi đây từng là nơi đào tạo nhiều trí thức Việt Nam trong thời kỳ thuộc địa. Trong số đó có những nhân vật sau này giữ các vị trí quan trọng trong bộ máy nhà nước Việt Nam sau khi đất nước giành độc lập dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Không chỉ giới thiệu tới công chúng Pháp một trong những di sản giáo dục tiêu biểu nhất của Việt Nam, triển lãm còn góp phần tăng cường hiểu biết lẫn nhau giữa nhân dân hai nước, mở rộng các cơ hội hợp tác trong lĩnh vực văn hóa, giáo dục và bảo tồn di sản. Sự kiện cũng cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của di sản như một kênh ngoại giao văn hóa hiệu quả, góp phần làm sâu sắc thêm quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam – Pháp trong giai đoạn mới.

Thông qua tọa đàm và triển lãm lần này, Văn Miếu – Quốc Tử Giám không chỉ được giới thiệu như biểu tượng của truyền thống hiếu học và tinh thần trọng tri thức của dân tộc Việt Nam, mà còn trở thành minh chứng sinh động cho sức mạnh của di sản trong việc kết nối con người, thúc đẩy đối thoại và vun đắp tình hữu nghị giữa các quốc gia.