Từ "Góc cà phê" đến đối thoại đa tầng

Từ những buổi "Cà phê cùng lãnh đạo" thân mật tại các di tích lịch sử đến diễn đàn đối thoại đa tầng trong doanh nghiệp, Thành phố Hồ Chí Minh đang lan tỏa nhiều mô hình kết nối mới nhằm hóa giải xung đột và xây dựng quan hệ lao động hài hòa, bền vững.

"Góc cà phê" gần gũi

Tháng Công nhân năm 2026, Công đoàn cơ sở Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Kho vận Sài Gòn Co.op khởi động bằng hoạt động phối hợp với Ban Giám đốc tổ chức chương trình "Cà phê cùng lãnh đạo" với chủ đề "Lương mới theo năng suất" tại quán Cà phê Đỗ Phủ – di tích lịch sử hộp thư bí mật và hầm nổi của Biệt động Sài Gòn (phường Tân Định).

Khoảng không gian cà phê gần gũi đã giúp người lao động tự tin hơn khi trao đổi với lãnh đạo doanh nghiệp về cơ chế trả lương mới theo mô hình 3P (tiêu chí vị trí, năng lực, hiệu quả công việc), dựa trên vị trí việc làm, năng lực và hiệu quả công việc.

Ông Đỗ Xuân Thành, Phó Giám đốc công ty cho biết, doanh nghiệp đang chịu áp lực lớn trong mùa cao điểm khi lượng hàng hóa tăng mạnh nhưng khó tuyển lao động. Trong khi đó, nhiều công nhân mong muốn làm thêm để tăng thu nhập nhưng cơ chế lương cũ chưa tạo động lực phù hợp. Theo phương án mới đang được thí điểm tại bộ phận soạn hàng, thu nhập của người lao động dự kiến tăng khoảng 48% so với hiện tại; năng suất soạn hàng có thể tăng từ 10.400 kiện lên gần 21.900 kiện/tháng. Phương án này giúp doanh nghiệp tối ưu được chi phí nhân sự và rút ngắn thời gian xử lý đơn hàng.

Tại buổi đối thoại, nhiều công nhân đồng tình với định hướng trả lương theo năng suất bởi điều đó phản ánh đúng đóng góp thực tế của từng người. Nhiều người lao động cũng đề nghị doanh nghiệp tính đến yếu tố thâm niên, đặc thù công việc, trình độ chuyên môn cũng như chế độ làm thêm trong dịp lễ, Tết để bảo đảm công bằng.

Phạm Tiến Trung, Tổ trưởng hỗ trợ kho Lê Minh Xuân cho rằng, để thu hút người lao động, ngoài cải thiện tiền lương, doanh nghiệp nên tiếp tục cải thiện các chế độ phúc lợi, đẩy mạnh tổ chức các hoạt động vui chơi, giải trí nhằm tạo thêm động lực để người lao động gắn bó lâu dài. Còn anh Trần Bảo Khang Duy, chuyên viên PIs-dữ liệu kể câu chuyện truyền cảm hứng để người lao động nỗ lực phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, nâng cao năng suất lao động…

Ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay, mô hình "Cà phê đối thoại" đã được mở rộng ở cấp địa phương. Tại phường Thủ Dầu Một, chính quyền địa phương tổ chức chương trình "Cà phê sáng với nhân dân" định kỳ tại các khu phố để lắng nghe góp ý của người dân về vận hành chính quyền hai cấp, cải cách thủ tục hành chính hay ứng dụng công dân số…

Bí thư Đảng ủy phường Thủ Dầu Một Nguyễn Thu Cúc đã kết hợp mô hình cà phê cùng bữa sáng "0 đồng" tại các buổi gặp mặt; ghi nhận nhiều kiến nghị, phản ánh, đề xuất của nhân dân trong quá trình vận hành mô hình chính quyền hai cấp. Nhiều ý kiến thiết thực, chân tình đã góp phần nâng cao hiệu quả công tác, nhất là trong việc vận động nhân dân, hướng dẫn sử dụng app công dân số, cải tiến quy trình giải quyết thủ tục hành chính. "Mô hình Cà phê sáng với nhân dân" diễn ra định kỳ vào các thứ Ba, Tư, Năm hàng tuần và triển khai tại 40 khu phố, tạo cầu nối quan trọng giữa chính quyền với nhân dân, giúp lãnh đạo địa phương kịp thời nắm bắt, tháo gỡ những khó khăn phát sinh từ cơ sở.

Tương tự, phường Đông Hưng Thuận trong lần đầu tổ chức mô hình "Cà phê Xóm" cũng đã tiếp nhận hơn 50 ý kiến của người dân liên quan đến an sinh xã hội, vệ sinh môi trường, an ninh trật tự, lấn chiếm lối đi chung và các thủ tục hành chính cấp căn cước, đăng ký tạm trú, tạm vắng. Bí thư Đảng ủy phường Đông Hưng Thuận Trần Thị Huyền Thanh cho biết: "Cà phê Xóm với phương châm "Lắng nghe và hành động" nên các ý kiến đều được ghi nhận và phản hồi trực tiếp trong phạm vi thẩm quyền. Phường đã kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc từ cơ sở, nâng cao hiệu quả điều hành và củng cố niềm tin của nhân dân vào hệ thống chính trị địa phương.

Những cuộc gặp gỡ tưởng chừng giản dị bên ly cà phê lại trở thành "kênh mềm" giúp chính quyền, doanh nghiệp, người sử dụng lao động tiếp cận tâm tư người dân, người lao động theo cách cởi mở hơn, gần gũi hơn thay vì những cuộc họp nặng tính hành chính.

Đối thoại để ngăn mâu thuẫn, nâng cao năng suất

Thực tế cho thấy, mô hình "Cà phê cùng lãnh đạo", "Cà phê đối thoại" hay đối thoại, thương lượng tập thể đang trở thành "van giảm áp" hiệu quả trong quan hệ lao động.

Điển hình tại Công ty trách nhiệm hữu hạn Cao su Phong Thái, Phường Hòa Lợi (Thành phố Hồ Chí Minh) đã từng trải qua giai đoạn bất ổn với nguy cơ tranh chấp gay gắt. Song nhiều năm nay, quan hệ lao động đã được cải thiện và dần ổn định nhờ tinh thần cầu thị và đối thoại thường xuyên giữa doanh nghiệp với người lao động.

Chị Đinh Thị Hường, Chủ tịch Công đoàn công ty chia sẻ: Giai đoạn năm 2012 khi mâu thuẫn giữa chuyên gia nước ngoài và công nhân bùng phát. Chị đã dành thời gian sau giờ làm trực tiếp lắng nghe công nhân rồi trở lại thương lượng với Ban Giám đốc. Từ sự việc đó, doanh nghiệp thay đổi cách nhìn về vai trò của Công đoàn và từng bước xây dựng cơ chế phối hợp, đối thoại thường xuyên lắng nghe ý kiến, tâm tư, nguyện vọng của người lao động. Đến nay, Công ty duy trì họp định kỳ hằng tháng giữa Công đoàn và Ban Giám đốc để nắm tình hình sản xuất, điều kiện lao động và tiếp nhận kiến nghị của công nhân. Mọi chính sách liên quan tiền lương, thưởng hay phúc lợi đều được bàn bạc với Công đoàn trước khi ban hành.

Nhờ vậy, thỏa ước lao động tập thể của doanh nghiệp đã có nhiều điều khoản vượt quy định pháp luật như: Đảm bảo việc làm, trả đủ lương cơ bản khi thiếu đơn hàng phải nghỉ luân phiên, thưởng tháng 13 tối thiểu một tháng lương cùng nhiều khoản thưởng năng suất, sáng kiến.

Gắn bó nhiều năm với Cao su Phong Thái, chị Vương Thị Bích Hạnh, công nhân trực tiếp sản xuất cho biết, không dừng ở chế độ thu nhập, Công đoàn còn đề xuất cải thiện môi trường làm việc, thay máy móc gây tiếng ồn, lắp hệ thống thông gió hay hỗ trợ học phí học ngoại ngữ cho công nhân. Nhờ sự chủ động của Công đoàn, môi trường làm việc và đời sống người lao động ngày càng được cải thiện.

Tương tự, tại Công ty trách nhiệm hữu hạn Bosch Global Software Technologies ở phường Tân Bình cũng xác định việc đối thoại là một phần của chiến lược quản trị nhân sự dài hạn.

Chị Nguyễn Thị Bích Đào, Chủ tịch Công đoàn công ty cho biết, ngoài các kỳ thương lượng thỏa ước lao động tập thể 3 năm/lần, doanh nghiệp còn duy trì kênh tiếp nhận ý kiến thường xuyên của người lao động. Nhờ đó, gần 4.000 lao động tại doanh nghiệp được hưởng nhiều chính sách vượt chuẩn; thưởng theo kết quả kinh doanh, bảo hiểm sức khỏe cho người thân, nghỉ dưỡng, thưởng thâm niên hay chương trình hỗ trợ tâm lý cho lao động nữ. Đặc biệt, các chính sách dành cho lao động nữ mang thai, nuôi con nhỏ giúp người lao động không bị gián đoạn công việc, yên tâm chăm lo gia đình và tiếp tục gắn bó lâu dài.

Với nhiều doanh nghiệp trong nước kể cả 100% vốn đầu tư nước ngoài, mô hình cà phê hay đối thoại doanh nghiệp hiện nay không chỉ nhằm hạn chế tranh chấp mà nay đang trở thành công cụ quản trị nhân sự quan trọng của doanh nghiệp.

Điển hình tại Công ty trách nhiệm hữu hạn Nước uống tinh khiết Sài Gòn (Sapuwa), chương trình đối thoại đã bàn đến văn hóa doanh nghiệp, môi trường làm việc và định hướng phát triển lâu dài. Đơn vị xây dựng "Góc cà phê sáng với Sếp", câu lạc bộ giải trí, phòng cắt tóc miễn phí, hỗ trợ sân thể thao, lớp yoga cho người lao động… Trong bối cảnh cạnh tranh nhân lực ngày càng gay gắt, việc giữ chân người lao động không thể chỉ bằng tiền lương mà còn cần môi trường làm việc tích cực, thân thiện-nơi người lao động được lắng nghe và tôn trọng. Doanh nghiệp duy trì thu nhập bình quân khoảng 13 triệu đồng/người/tháng cho 165 lao động; đồng thời tiếp tục tăng tiền ăn ca từ 28.000 đồng/suất năm 2024 lên 38.000 đồng/suất trong năm 2026...

Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động Thành phố Phạm Chí Tâm thông tin, tổ chức Công đoàn thành phố luôn quan tâm, chăm lo cho đoàn viên, người lao động; hướng các Công đoàn cơ sở thương lượng, ký kết thỏa ước lao động tập thể với nhiều điều khoản có lợi cho người lao động và thực hiện tốt dân chủ ở cơ sở.

Có thể thấy, từ những "Góc cà phê" giản dị đến các diễn đàn đối thoại bài bản, Thành phố Hồ Chí Minh đang từng bước hình thành văn hóa lắng nghe trong quan hệ lao động. Khi tiếng nói của người lao động được tiếp nhận một cách thực chất, đối thoại không chỉ giúp ngăn ngừa mâu thuẫn mà còn tạo động lực để nâng cao năng suất và phát triển bền vững cho doanh nghiệp và người lao động.