Trung thu hát 'Chiếc đèn ông sao' cùng nhạc sĩ Phạm Tuyên

Có những ca khúc chỉ cần vài nốt nhạc vang lên là cả một mùa ký ức trở về. "Chiếc đèn ông sao" của nhạc sĩ Phạm Tuyên là một ca khúc như thế. 70 năm sau ngày ra đời, bài hát vẫn theo những chiếc đèn sao đi qua các mùa Trung thu, từ thế hệ này sang thế hệ khác. Và trong một cuộc gặp đặc biệt tại nhà riêng của nhạc sĩ, những giai điệu thân thuộc ấy lại được cất lên, ngay bên người đã viết nên chúng.

Mỗi mùa Trung thu, giữa tiếng trống, ánh đèn và những đoàn trẻ nhỏ rước đèn trong đêm rằm, "Chiếc đèn ông sao" gần như đã trở thành một âm thanh quen thuộc của tháng Tám. Có người hát từ thuở còn bé, rồi nhiều năm sau lại hát cho con, cho cháu. Giai điệu ấy cứ thế đi qua thời gian, giản dị mà bền bỉ.

Năm 2026, "Chiếc đèn ông sao" tròn 70 tuổi.

Một mùa trăng nơi đất khách

Năm 1956, khi đang giảng dạy tại Khu học xá Trung ương ở Nam Ninh, Trung Quốc, nhạc sĩ Phạm Tuyên đón Trung thu cùng những người Việt Nam đang học tập, công tác xa Tổ quốc.

Trong không khí Trung thu tại khu học xá, những chiếc đèn ông sao xuất hiện trong cuộc rước đèn. Hình ảnh ấy gợi trong người nhạc sĩ nỗi nhớ quê hương và trở thành nguồn cảm hứng để ông viết ca khúc "Chiếc đèn ông sao".

Ca khúc được hoàn thành trong thời gian ngắn và gửi về Đài Tiếng nói Việt Nam trước Trung thu năm ấy. Đúng dịp rằm, bài hát lần đầu đến với công chúng qua sóng phát thanh, với phần thể hiện của Anh Tuấn, còn gọi là Tuấn Kỳ, cùng tốp ca và tiếng đàn mandolin.

Từ một sáng tác viết trong nỗi nhớ quê hương, "Chiếc đèn ông sao" nhanh chóng bước vào đời sống. Không cần những sân khấu lớn, bài hát lan đi qua radio, trường học, các buổi sinh hoạt thiếu nhi và những đêm rước đèn. Giai điệu "tùng rinh rinh" trở thành một thứ âm thanh đặc trưng của Trung thu Việt Nam.

Điều thú vị là ngay từ khi ra đời, chiếc đèn ông sao trong cảm nhận của tác giả không chỉ là món đồ chơi của trẻ nhỏ. Nhạc sĩ Phạm Tuyên từng chia sẻ rằng hình ảnh ngôi sao trong chiếc đèn còn gợi liên tưởng đến ngôi sao trên lá cờ Tổ quốc.

70 năm, một giai điệu vẫn còn nguyên sức sống

70 năm là một khoảng thời gian đủ dài để một bài hát thuộc về lịch sử. Nhưng "Chiếc đèn ông sao" dường như vẫn đang sống trong hiện tại.

Ca khúc từng vượt ra ngoài biên giới Việt Nam. Trong những năm 1970, nhạc sĩ và nhà giáo âm nhạc Hans Sandig ở Leipzig đã dàn dựng bài hát cho thiếu nhi Đức hát bằng tiếng Đức. Ca khúc sau đó được in trong một tuyển tập âm nhạc thiếu nhi của Đức với tên Von der Sternenlaterne – Vietnamesisches Liede.

Năm 1976, khi sang Đức, nhạc sĩ Phạm Tuyên có dịp gặp Hans Sandig và được nghe bản thu "Chiếc đèn ông sao" do trẻ em Đức thể hiện. Đó là một trong những kỷ niệm khiến ông đặc biệt xúc động khi nhắc đến hành trình của ca khúc.

Một bài hát viết cho trẻ em Việt Nam trong một mùa Trung thu xa quê, cuối cùng lại tìm được tiếng hát của những đứa trẻ ở một đất nước khác.

Có lẽ đó cũng là một trong những lý do "Chiếc đèn ông sao" có thể đi xa đến vậy: giai điệu trong sáng, tiết tấu rộn ràng và hình ảnh Trung thu đủ gần gũi để trẻ em ở những không gian khác nhau có thể đón nhận.

Khi người viết nghe trẻ em hát bài hát của mình

Nhân dịp "Chiếc đèn ông sao" tròn 70 năm, gia đình nhạc sĩ Phạm Tuyên đã tổ chức một buổi gặp gỡ tại nhà riêng, dành cho những khán giả nhỏ tuổi.

Buổi workshop gồm hai phần. Trước hết là khám phá giai điệu "Chiếc đèn ông sao" và thử nghiệm những cách thể hiện khác nhau. Sau đó, các em được làm quen với một số ca khúc Trung thu khác của nhạc sĩ Phạm Tuyên như "Múa sư tử", "Rước đèn dưới trăng thu"…

Đó không chỉ là một buổi học hát. Với các em nhỏ, đây là dịp được gặp một người đã viết nên những giai điệu mà có thể các em đã nghe từ rất lâu trước khi biết tên tác giả.

Còn với nhạc sĩ Phạm Tuyên, đó là một cuộc gặp giữa người viết và những thế hệ sẽ tiếp tục hát bài hát của mình.

Nhạc sĩ Phạm Tuyên cùng các em nhỏ hát vang ca khúc Chiếc đèn ông sao vào ngày 12/9/2026

Sức khỏe của nhạc sĩ hiện không tốt, nhưng khi những giai điệu quen thuộc vang lên, ông vẫn mấp máy hát theo. Theo chia sẻ của con gái ông, nhà báo Phạm Hồng Tuyến, khi nghe các em nhỏ hát, ông rất vui và muốn ở lại cùng các em thay vì vào nghỉ.

Trong kho sáng tác gần 700 ca khúc của Phạm Tuyên, "Chiếc đèn ông sao" là tác phẩm đầu tiên và cũng là một trong những sáng tác nổi tiếng nhất của ông về Trung thu.

Trong cuốn sổ chép nhạc của mình, nhạc sĩ Phạm Tuyên có rất nhiều ca khúc về Trung thu

Tháng 6/2026, gia đình nhạc sĩ đã trao tặng Trung tâm Lưu trữ quốc gia III khối tài liệu gồm 636 bản thảo bài hát viết tay đã được số hóa. Trong số đó có nhiều tác phẩm quen thuộc với công chúng. Những bản thảo cho thấy một nét thú vị trong cách làm việc của nhạc sĩ: ông thường tự viết tên bài hát và trang trí ngay trên bản nhạc. Với "Chiếc đèn ông sao", hình chiếc đèn cũng được ông vẽ trên bản thảo. 

Năm 2025, ở tuổi 95, nhạc sĩ Phạm Tuyên được trao Giải thưởng Hiệp sĩ Dế Mèn, giải thưởng lớn của Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn do Báo Thể thao và Văn hóa (TTXVN) tổ chức, nhằm ghi nhận những cống hiến đặc biệt của ông đối với sáng tác dành cho thiếu nhi.