Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 2/8 thông báo các cuộc đàm phán với Iran sẽ bắt đầu vào chiều 3/8 (giờ địa phương), trong bối cảnh các nỗ lực ngoại giao nhằm hạ nhiệt căng thẳng giữa hai nước đang được đẩy mạnh với trọng tâm là bảo đảm an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz và tiến tới một thỏa thuận về chương trình hạt nhân của Tehran.
Trả lời phỏng vấn của báo giới trên chuyên cơ Không lực Một trong hành trình tới Căn cứ Liên hợp Andrews, Tổng thống Trump cho biết các cuộc tiếp xúc sẽ tập trung trước hết vào việc bảo đảm hoạt động thông suốt tại eo biển Hormuz, sau đó hướng tới một thỏa thuận về hạt nhân, hay theo cách ông gọi là "phi hạt nhân hóa Iran". Ông cũng cho biết Saudi Arabia (Arập Xêút), Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE) và Qatar đã đề nghị Washington hủy bỏ các cuộc tấn công quân sự được lên kế hoạch trước đó, vì tin rằng vẫn còn cơ hội đạt được một giải pháp ngoại giao. Theo ông Trump, phía Ira
Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại cuộc họp báo ở Nhà Trắng, Washington, D.C. Ảnh: THX/TTXVN
Tuy nhiên, Tổng thống Trump không đưa ra thời hạn cụ thể để đạt được thỏa thuận, song nhấn mạnh Tehran cần nhanh chóng tận dụng cơ hội đối thoại. Tuyên bố này đã góp phần xoa dịu lo ngại trên thị trường năng lượng, khiến giá dầu thế giới giảm hơn 4% trong phiên giao dịch ngày 2/8, khi giới đầu tư kỳ vọng nguy cơ gián đoạn hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz sẽ giảm bớt.
Trong khi đó, Kênh 12 của Israel đưa tin các bên trung gian đang thúc đẩy một thỏa thuận nhằm khôi phục bản ghi nhớ (MOU) giữa Mỹ và Iran được ký hồi trung tuần tháng 6. Theo các nguồn thạo tin, thỏa thuận này sẽ bảo đảm eo biển Hormuz được mở lại trong vòng 60 ngày mà không áp dụng bất kỳ khoản phí quá cảnh nào, đồng thời tái lập lệnh ngừng bắn giữa Washington và Tehran sau khi các cam kết trước đó bị đổ vỡ.
Nguyên nhân khiến bản ghi nhớ trước đây không được thực thi là do hai bên có cách hiểu khác nhau về quy chế hoạt động tại eo biển Hormuz. Trong khi Washington cho rằng tuyến hàng hải này phải được mở hoàn toàn, Tehran vẫn khẳng định có quyền kiểm soát và điều phối các tuyến lưu thông của tàu thuyền đi qua khu vực.
Một quan chức Mỹ cũng tiết lộ rằng Thái tử kiêm Thủ tướng Saudi Arabia Mohammed bin Salman đã điện đàm với Tổng thống Trump hôm 1/8, bày tỏ lo ngại nguy cơ leo thang xung đột và đề nghị Washington cân nhắc lại các phương án quân sự đối với Iran. Ngoài Saudi Arabia, Pakistan, Qatar, UAE, Thổ Nhĩ Kỳ cùng nhiều quốc gia khác cũng đã kêu gọi Mỹ và Iran kiềm chế, ưu tiên đối thoại nhằm tránh làm gia tăng bất ổn tại Trung Đông.
Các động thái ngoại giao diễn ra sau nhiều tháng căng thẳng quân sự giữa Mỹ và Iran, khiến hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu giao dịch toàn cầu nhiều lần bị gián đoạn, làm dấy lên lo ngại về an ninh năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu. Giới quan sát nhận định việc hai bên đồng ý nối lại đối thoại là tín hiệu tích cực, song tiến trình đàm phán được dự báo sẽ còn nhiều khó khăn do những khác biệt sâu sắc về chương trình hạt nhân của Iran và các vấn đề an ninh khu vực.
