Những ngày Tết, trong khi các đội tuyển quốc gia đã "trong guồng" tập luyện chuẩn bị cho Asiad 20 tại các Trung tâm huấn luyện, thì bên ngoài đời sống, các giải chạy, pickleball… sôi động sắc Xuân với các cuộc tranh tài làm bừng lên nhịp sống thể thao mãnh liệt. Đó chính là chân dung của thể thao Việt Nam (TTVN) trong thời đại mới, khi những "môn mới" đang chia sẻ tiềm năng và cả tham vọng vươn tầm.
Có thể thấy rõ điều này qua các môn thi đấu được đưa vào điều lệ Đại hội thể thao toàn quốc diễn ra vào cuối năm nay. Sự kiện lớn nhất của thể thao quốc gia với chu kỳ 4 năm/lần này được tổ chức tại TP.HCM và dường như đó là cơ hội để những nhà quản lý TTVN thực hiện cuộc thử nghiệm có tính bước ngoặt cho những chiến lược phát triển sau này.
Đại hội Thể thao toàn quốc (Đại hội) là cuộc tranh tài giữa các đoàn địa phương và ngành, nhưng về bản chất, đây là bản tổng kết bốn năm đầu tư cho thể thao thành tích cao ở từng tỉnh, thành phố.
Số lượng môn thi đấu dự kiến lên tới 48 môn với 973 nội dung nhưng chỉ có 22 môn trong chương trình Olympic. Quyết định đưa các môn như võ thuật tổng hợp (MMA), pickleball, thể thao điện tử (Esports) hay roller vào hệ thống thi đấu chính thức không chỉ đơn thuần là mở rộng danh mục nội dung của một kỳ đại hội. Nó phản ánh tư duy muốn "mở cửa" cho những môn thể thao của thời đại, nơi ranh giới giữa vận động, giải trí và công nghệ ngày càng mờ đi.
Nếu để ý thì sẽ thấy các "môn mới" này chủ yếu thuộc về "thể thao đô thị", đi kèm với tính giải trí và khả năng tiếp cận nhanh của giới trẻ. Việc đưa vào Đại hội là một động thái "công nhận" khả năng tiến xa, hoặc cũng có thể là một mục tiêu đầu tư trọng điểm của ngành thể thao Việt Nam trong chiến lược 2030-2045.
Sự đổi mới này xuất phát từ nhu cầu thích ứng với xu hướng toàn cầu. Trong khi các môn truyền thống như điền kinh, bơi lội hay cử tạ vẫn giữ vị trí cốt lõi, TTVN đang đối mặt với khoảng cách lớn so với các cường quốc.
Tại Olympic hay Asiad, chúng ta thường chỉ đạt nhiều huy chương ở một số môn "phân khúc ngách" như karate, pencak silat, những bộ môn chưa phổ biến rộng rãi trên thế giới. Việc giới thiệu MMA, một môn võ thuật kết hợp đầy kịch tính và phổ biến ở Mỹ, châu Âu, hay pickleball, được xem là chiến lược "đi tắt".
MMA đang có sự phát triển cực kỳ mạnh mẽ ở Việt Nam. Ảnh: Hoàng Linh
Esports, với hàng triệu người chơi trẻ tuổi, và trượt ván (roller) – môn Olympic từ năm 2020, càng nhấn mạnh hướng tiếp cận đô thị hóa, nơi giới trẻ Việt Nam ngày càng quan tâm đến các hoạt động giải trí hiện đại thay vì thể thao truyền thống.
Tất nhiên, không phải ai cũng đồng thuận. Một bên nhìn thấy cơ hội lớn để tiếp cận lớp khán giả trẻ, phát triển cơ sở hạ tầng mới và kích thích thị trường thể thao nội địa. Bên còn lại lo ngại về chất lượng chuyên môn, về khả năng kiểm soát quy chuẩn, và về việc những môn truyền thống có thể bị lùi lại phía sau.
Rủi ro là không nhỏ. Thứ nhất là sự phân tán nguồn lực. Khi đầu tư dàn trải cho quá nhiều môn, các bộ môn trọng điểm có thể bị suy giảm về chiều sâu. Thứ hai là vấn đề chuyên môn: không phải môn nào đang "thịnh hành" cũng có hệ thống đào tạo, huấn luyện viên và trọng tài đủ chuẩn quốc tế.
Nếu tổ chức vội vàng, Đại hội dễ biến thành "sân chơi trình diễn" hơn là giải đấu mang tính kiểm định năng lực. Và cuối cùng là vấn đề tư duy, khi không ít địa phương vẫn coi thành tích huy chương là thước đo duy nhất, hệ thống đào tạo tại chỗ vẫn theo mô hình cũ.
Tuy vậy, nếu nhìn về mặt tích cực, việc mạnh dạn thử nghiệm lần này giúp TTVN mở rộng biên độ phát triển. Ở các quốc gia có nền thể thao tiên tiến, việc tích hợp các môn hiện đại vào chương trình quốc gia không chỉ tạo ra sự hấp dẫn về khán giả, mà còn giúp kích thích công nghiệp thể thao, thu hút đầu tư tư nhân, và quan trọng nhất là nuôi dưỡng thế hệ VĐV mới.
Ủy ban Olympic quốc tế (IOC) đã từng làm điều tương tự khi đưa Esports, breaking dance hay skateboarding vào Olympic, như một cách để giữ cho Thế vận hội luôn sống động cùng thời đại.
Nói cho cùng, các "môn mới" ấy đang có chỗ đứng trong cộng đồng, và nhìn ở góc độ nào đó, lại đang làm tốt việc truyền cảm hứng thể thao, tiên phong trong hoạt động thi đấu chuyên nghiệp và mở ra một góc nhìn "ngách" cho tham vọng huy chương trên đấu trường quốc tế.
