Thể thao Việt Nam và thước đo ASIAD

Ngày 9/9 sắp tới, tại Hà Nội, đoàn thể thao Việt Nam sẽ làm lễ xuất quân trước khi 498 thành viên, trong đó có 348 VĐV, lên đường sang Nhật Bản dự ASIAD 20, diễn ra tại Aichi-Nagoya từ 19/9 đến 4/10. Đây là kỳ Đại hội đầu tiên mà thể thao Việt Nam (TTVN) bước vào sau khi những quy hoạch mang tính bước ngoặt được ấn định: Chiến lược - tầm nhìn đến năm 2045, tham vọng lọt Top 50 Olympic.

ASIAD 20 mang theo nhiều kỳ vọng, không đơn thuần là một đấu trường đỉnh cao, mà còn là cột mốc mang tính bản lề để thể thao Việt Nam vươn lên. Yếu tố thời điểm là quan trọng: Đây là sự kiện quốc tế lớn đầu tiên, đồng thời trong kế hoạch thi đấu được công khai từ ngành thể thao, cũng thể hiện tầm vóc chiến lược rõ nét nhất của thể thao nước nhà kể từ sau hàng loạt quyết sách quy hoạch mang tính lịch sử được ban hành.

Có thể kể đến Chiến lược phát triển thể dục thể thao đến năm 2030, tầm nhìn 2045; đề án hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam lọt vào Top 50 tại các kỳ Olympic; và đặc biệt là sự thay đổi mang tính căn bản trong triết lý đầu tư trọng điểm cho các đội tuyển quốc gia. Sự thay đổi ấy chuyển dịch từ diện rộng, phân bổ dàn trải sang tập trung tuyệt đối nguồn lực cho các môn, phân môn và nhóm VĐV tinh hoa có khả năng tranh chấp sòng phẳng ở tầm châu lục và thế giới.

Về nguyên tắc, 44 năm kề từ Delhi 1982, lần đầu tiên trong lịch sử, TTVN chủ động lựa chọn ASIAD làm "thước đo" chuẩn xác nhất cho khả năng vươn tầm của mình. Chúng ta gần như hoàn thiện các cơ chế, "công cụ" nền tảng, từ cả văn bản thi hành đến các con số về tài chính nhằm tạo động lực cho mục tiêu lớn. 

Trong nhiều thập kỷ qua, SEA Games luôn là đích đến quen thuộc, thậm chí là áp lực thành tích đè nặng lên các nhà quản lý lẫn VĐV. Tuy nhiên, muốn tiệm cận trình độ thế giới, ASIAD chính là cơ sở phấn đấu bắt buộc. Kỳ Đại hội lần này càng trở nên đặc biệt khi đánh dấu màn ra mắt chính thức ở sân chơi châu lục của một thế hệ VĐV hoàn toàn mới, những gương mặt vừa bước ra từ đợt tôi luyện đầy khắc nghiệt tại SEA Games 33. Đây là lứa kế cận được kỳ vọng sẽ gánh vác sứ mệnh thay đổi diện mạo thể thao nước nhà trong một thập kỷ tới.

Hơn thế nữa, việc ASIAD 20 được tổ chức tại Nhật Bản, quốc gia nổi tiếng với sự kỷ luật, tính tổ chức khoa học và các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe bậc nhất, sẽ là một phép thử cực kỳ chất lượng. Sự khắt khe của nước chủ nhà từ khâu tổ chức đến tính cạnh tranh khốc liệt của các đối thủ mạnh nhất châu Á sẽ bóc tách mọi góc khuất, giúp các nhà quản lý thể thao Việt Nam có được cái nhìn thấu đáo, thực chất về năng lực hiện tại của mình. Nó loại bỏ mọi yếu tố may rủi, trả lại giá trị thực của từng thông số chuyên môn.

Ba năm trước, tại ASIAD 19 Hàng Châu, thể thao Việt Nam khép lại Đại hội với 3 tấm HCV, bắn súng, cầu mây, karate, và vị trí thứ 21 toàn đoàn. Con số đó, đặt cạnh quy mô một nền thể thao gần 100 triệu dân, luôn là một câu hỏi treo lơ lửng: vì sao SEA Games liên tục mưa vàng, nhưng ASIAD lại trở thành một vạch xuất phát mà chúng ta phải làm lại từ đầu mỗi bốn năm?

Với mục tiêu giành từ 4 đến 6 HCV nhằm vượt qua thành tích của kỳ ASIAD 19 tại Hàng Châu (Trung Quốc), ngành thể thao rõ ràng đã có sự tính toán kỹ lưỡng. Đây là một chỉ tiêu nằm trong "vùng an toàn", phản ánh đúng thực tế lực lượng và chưa thể coi là một bước đột phá vượt bậc về mặt số lượng huy chương. Song, trong bối cảnh lứa VĐV trẻ đang trong giai đoạn chuyển giao và tích lũy kinh nghiệm, áp lực thành tích quá lớn đôi khi sẽ phản tác dụng.

Điều mà người hâm mộ và giới chuyên môn chờ đợi ở kỳ ASIAD này không chỉ nằm ở những tấm huy chương, nếu nhìn xa hơn bảng tổng sắp, là cơ hội kiểm chứng xem 9 môn trọng điểm có thực sự tạo ra khác biệt, hay chỉ là một danh sách ưu tiên trên giấy tờ. Hào quang của một tấm huy chương ASIAD luôn hấp dẫn hơn một báo cáo đầu tư dài hạn. Nhưng hy vọng "thước đo ASIAD" lần này sẽ cung cấp cho các nhà hoạch định chính sách những dữ liệu thực tế để quyết tâm bước ra khỏi vùng an toàn.