"Cơn khát vàng" của thể thao Việt Nam (TTVN) đã được giải tỏa với chiến thắng của các cô gái Việt Nam ở nội dung đôi nữ cầu mây ASIAD 20. Con số đáng chú ý không nằm ở tỷ số 15-8, 15-5 áp đảo trước Philippines, mà ở khoảng cách thời gian: đây là tấm HCV cầu mây thứ 3 của Việt Nam qua các kỳ Đại hội châu Á, sau lần đầu tiên cách đây tròn 20 năm, tại Doha 2006 và kỳ gần nhất là ASIAD 19.
Hai thập kỷ là một quãng xa. Nhưng nhìn vào cách cầu mây Việt Nam đi qua quãng xa ấy, người ta lại thấy một hành trình rất gần: không đứt gãy, không phải chờ một "thế hệ vàng" ngẫu nhiên xuất hiện, mà là một chuỗi tích lũy có thể lần theo từng mắt xích.
Nhìn rộng ra khỏi tấm HCV vừa giành, bức tranh cầu mây Việt Nam hai năm qua đủ dày để gọi là toàn diện. Tháng 3/2025, đội tuyển nữ lần đầu vô địch World Cup và cũng là lần đầu thắng trực tiếp Thái Lan, cường quốc thống trị môn chơi này, ở nội dung 4 người. Tháng 12/2025, tại SEA Games 33 tổ chức ngay trên sân nhà Thái Lan, cầu mây nam Việt Nam lần đầu vô địch nội dung 4 người, đồng thời gây địa chấn khi đánh bại chủ nhà ở cả hai bán kết nội dung 3 người và 4 người, những nội dung mà Thái Lan gần như độc quyền suốt gần hai thập kỷ. Rồi đến ASIAD 20, tấm vàng đôi nữ nối dài thành tích khi trước đó không lâu, chúng ta là nhà vô địch thế giới nội dung này.
Đó là một "hệ sinh thái" của những chiến thắng. Nam có, nữ có; đôi có, đội bốn người có; SEA Games có, châu Á có, thế giới cũng có.
Chúng ta đã từng nói về điều này ở karate, môn "mỏ vàng" của TTVN tại ASIAD. Từ ASIAD 14-2002 đến nay, karate Việt Nam giành 6 HCV, và là đội tuyển đầu tiên của thể thao nước nhà bảo vệ thành công ngôi vô địch ở cùng một nội dung tại hai kỳ Đại hội liên tiếp, nhờ cơ chế để lứa cũ và lứa mới cọ xát cùng nhau nhiều năm trước khi bước vào tranh chấp đỉnh cao. Cả cầu mây lẫn karate đều không có một ngôi sao đơn lẻ gánh vác thành tích. Họ có một dây chuyền được vận hành đủ tốt để có sẵn con người cho các cuộc chinh phục.
Cầu mây Việt Nam đem về HCV thứ 2 cho thể thao Việt Nam ở ASIAD 20. Ảnh: Bùi Lượng/Cục TDTT
Vậy vì sao phần lớn các môn trọng điểm khác của TTVN hiếm khi nào duy trì được thành tích, hay rộng hơn, một đẳng cấp ổn định. Thậm chí, trong một góc nhìn thuần túy chuyên môn, các thành tích ở ASIAD 20 cũng hiếm khi vượt qua những thông số khi VĐV thi đấu trong nước. Tại sao ra sân chơi lớn, được đấu trực tiếp với những đối thủ mạnh, thì kết quả thường là gây thất vọng với chính bản thân mình.
Dù để trả lời thì cần một quá trình để tổng kết, đánh giá, nhưng điều dễ thấy nhất là TTVN vẫn loay hoay với chuyển giao thế hệ chậm chạp, thậm chí hụt hẫng sau khi một lứa VĐV giải nghệ. Câu trả lời quen thuộc thường là "thiếu đầu tư". Nhưng nhìn vào cầu mây và karate, giả thuyết ấy cần được đặt lại. Rõ ràng 2 môn nằm trong chương trình trọng điểm này có lực lượng đủ dày để giữ được đẳng cấp.
Những "cơn mưa" huy chương ở SEA Games rất dễ trở thành "cái bẫy hào nhoáng" để cho rằng TTVN không thiếu tài năng. Nhưng khi ra đấu trường lớn như ASIAD, thì câu chuyện có thể lại là hệ thống thi đấu, đào tạo, huấn luyện nội địa của TTVN chưa đủ tốt để có thêm nhiều tài năng hơn nữa.
