Thể thao biển tại Việt Nam: 'Nhánh' thành tích cao cần một chiến lược riêng

Những ngày đầu tháng 6/2026, thể thao Việt Nam (TTVN) đón tin vui: Lần đầu tiên góp mặt tại Giải vô địch Rowing biển châu Á tổ chức tại Thái Lan, các tay chèo trẻ Việt Nam đã xuất sắc giành 2 HCV ở các lứa tuổi U19, U16. Những thành tích này đáng chú ý không chỉ ở màu huy chương mà ở tính chất của môn thi: Thể thao trên biển.

Các môn thi trên biển (hoặc trên cát) vốn không xa lạ với thể thao Việt Nam, nhưng thông thường, các thông tin không được chú ý nhiều do yếu tố "biển", dễ bị xem là "phi chính thức". Ngay trường hợp của môn bóng ném bãi biển, dù các cô gái của chúng ta đang ở đẳng cấp hàng đầu châu lục, vừa đoạt HCV tại Đại hội thể thao biển châu Á 2026, từng vô địch thế giới, nhưng vẫn không đủ để được công chúng biết đến nhiều hơn.

Tuy vậy, những thành tích này tiếp tục thắp sáng một "ngách" đầy tiềm năng nhưng chưa được đầu tư đúng mức của TTVN: Thể thao biển. Điều đáng nói là với VĐV Việt Nam, thể thao biển có những ưu thế mà chúng ta vẫn từng có ở các môn thiên về trí tuệ, sự khéo léo.

Các yêu cầu về thể chất không quá lớn, mức độ cạnh tranh hiện tại cũng không khắc nghiệt và khả năng chuyển đổi "công năng" từ "trong nhà, ngoài trời" ra bờ biển cũng không quá phức tạp. Thậm chí, đã từng có trường hợp chuyển các VĐV từ bóng chuyền bãi biển sang đánh bóng trong nhà mà vẫn ổn, như đội bóng chuyền quận Tân Bình, TP.HCM hơn 2 thập niên trước.

Cũng chính trường hợp chuyển đổi ngược đời ấy mới cho thấy TTVN chưa thực sự xem "thể thao biển" là một nhánh mặc dù trong quá trình phát triển các môn thể thao, gần như luôn có một đội chuyên "thi đấu trên biển". Nói cách khác, chúng ta sẵn sàng "bỏ" thể thao biển. Thay vì được phát triển như một "nhánh" độc lập với lộ trình đào tạo, chiến thuật và hệ thống VĐV chuyên biệt, các môn này lại bị "trộn lẫn" hoặc quản lý theo cách giống với bản gốc trong nhà thi đấu.

Hệ quả là sự phát triển thiếu bền vững, thành tích bấp bênh và không tạo ra được một thế hệ VĐV chuyên nghiệp thực thụ cho môi trường bãi biển.thay vì thật sự tách hẳn ra thành một nhánh riêng, có hệ thống thi đấu riêng, con người riêng, mục tiêu riêng. Thế nên, điều quan trọng nhất hiện nay không phải là khẳng định lại tiềm năng, mà là có một chiến lược và hệ thống riêng, bài bản dành cho thể thao biển. Thực tế, chúng ta đã từng nhiều lần mở thêm các phân môn, bao gồm các giải vô địch quốc gia thi đấu trên biển cho những bộ môn sẵn có như bóng chuyền, bóng ném, vật, bóng đá bãi biển hay 3 môn phối hợp.

Một chiến lược riêng cần được xây dựng một cách có hệ thống, xác định rõ đâu là những môn thể thao biển mũi nhọn mà Việt Nam có lợi thế cạnh tranh lâu dài. Đó không chỉ là rowing biển hay bóng ném bãi biển, mà còn có thể là đua thuyền buồm, lướt ván, canoeing bãi biển, triathlon, đua mô tô tốc độ….

Việc xác định này cần dựa trên tố chất của VĐV Việt Nam (thường nhỏ con, nhanh nhẹn, bền bỉ), điều kiện địa hình và ngân sách đầu tư. Cùng với đó là một lộ trình đào tạo bài bản từ trẻ, với giáo trình, HLV và chuyên gia riêng biệt, thay vì để các HLV từ rowing trong nhà "kiêm nhiệm" rowing biển một cách đối phó.

Một lợi thế cực kỳ lớn của thể thao biển là sự đồng thuận và nguồn lực từ các địa phương có bờ biển. Các tỉnh, thành phố như Đà Nẵng, Khánh Hòa, Quảng Ninh, TP.HCM, An Giang … đều rất muốn gắn kết thể thao với du lịch biển. Trong đó, Đà Nẵng đang là điểm sáng khi chủ động đăng cai các sự kiện thể thao biển quốc tế, tạo ra sức hút lớn.

Một chiến lược quốc gia về thể thao biển sẽ là cơ sở vững chắc để các địa phương mạnh dạn đầu tư hơn nữa vào cơ sở hạ tầng, tổ chức giải đấu, và đãi ngộ VĐV. Sự chung tay giữa ngành thể thao trung ương và chính quyền địa phương chính là "cú hích" để đưa thể thao biển bứt phá.

Hãy hình dung, khi rowing biển đã được đưa vào chương trình thi đấu chính thức tại Olympic Los Angeles 2028, cơ hội để Việt Nam có đại diện tham dự kỳ Thế vận hội danh giá nhất hành tinh từ "nhánh" thể thao biển là hoàn toàn hiện hữu. Tất nhiên, điều đó chỉ xảy ra khi thành tích hiện tại của lứa U được đầu tư đúng mức.