Thành phố bao điều lạ trong thơ thiếu nhi Hồ Huy Sơn

Phải ở rất lâu trong một thành phố mới thấy nó lúc nào cũng luôn lạ lẫm. Nhưng nếu bạn là một đứa trẻ, hay từng là một đứa trẻ, hoặc chỉ cần có một đôi mắt trong trẻo lúc nào cũng nhìn đời qua lăng kính trẻ thơ, thành phố sẽ luôn có muôn điều mới mẻ làm bất ngờ.

Tác giả Hồ Huy Sơn hẳn phải có một đôi mắt trẻ thơ như vậy. Nếu không, anh chẳng viết được những vần thơ dễ thương cho thiếu nhi.

Trong tập thơ Thành phố bao điều lạ, Hồ Huy Sơn dắt tay các bạn nhỏ qua Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh. Qua Thảo Cầm Viên, qua những cây cầu mang tên vừa quen vừa lạ, qua những ngôi chợ, qua hai mùa mưa nắng, và qua cả những ngày bão giông, dẫu bão giông ấy ở trong lòng.

Tối nay đài báo bão

Đang đổ về miền Trung

Ông bà rồi ba mẹ

Bỗng dưng thở dài chung

…

Bao năm đã thành lệ

Ngày miền Trung trắng đồng

Sài Gòn cũng có bão

Dội lên từ trong lòng!

("Bão ở Sài Gòn")

Tinh thần hào hiệp của thành phố không chỉ xuất hiện những khi chung vai cùng đồng bào cả nước san sẻ tương trợ đồng bào trong cảnh thiên tai. Tinh thần hào hiệp ấy còn có thể gói gọn trong một bình trà đá vỉa hè. Một bình trà đã được đặt sát đường, ở chỗ dễ thấy nhất và gần như xuất hiện khắp nơi trong thành phố.

Bình trà đá

Dưới bóng cây

Ai qua đây

Xin mời ghé!

Mở thật khẽ

Cho nước vào

Coi chừng trào

Lấy vừa đủ!

…

Ôi yêu quá

Thật thảo thơm

Khắp Sài Gòn

Đâu cũng có

Trà miễn phí

Xin mời dùng

Uống tấm lòng

Cho thật mát!

("Bình trà đá")

Có thể xem Thành phố bao điều lạ là cuốn cẩm nang du lịch trong lòng bàn tay dành cho độc giả nhí. Một cuốn cẩm nang du lịch không chỉ ghi lại những địa danh, đó còn là những khoảnh khắc, những điều nho nhỏ bình dị đã làm nên nét đặc trưng của thành phố phương Nam này.

Rào rào rào

Hai cánh mỏng

Như chong chóng

Mà tại sao

("Hoa chò nâu")

Nhà thơ đã nhìn ra một "nhân vật" hiện diện lặng lẽ trong thành phố. Một hiện diện lặng lẽ đã trở thành ký ức, thành điều quen thuộc mà nếu một ngày không còn nữa các thị dân chúng ta sẽ có cảm giác thiếu vắng khó tả.

Giữa những ngày oi bức, nắng nóng, một cánh chò xoay tròn hạ mình tiếp đất, tuy không thể làm dịu đi thời tiết đang gay gắt nhưng cũng đủ tưới mát tâm hồn mỗi người. Chính những điều nhỏ nhặt như cánh chò nâu ấy đã cùng bao điều vụn vặt đời thường khác đã góp vào đời sống sinh động, đa dạng và dường như luôn luôn tươi trẻ của thành phố.

Thiên nhiên hiện hữu trong thơ thiếu nhi của Hồ Huy Sơn như mối nối giữa con người với con người, giữa trẻ con và người lớn, trở thành những vệt màu có khả năng làm dịu đi cái vẻ cứng cáp của những toà nhà, hay những công trình bê tông cốt thép vốn là đặc trưng của các đô thị lớn.

Lít nha lít nhít

Những lá me non

Như bầy trẻ con

Đan tay xúm xít

Ngày qua tháng lại

Đứng bên vỉa hè

Làm nhà cho ve

Vòm xanh náo nức.

Trưa em tan học

Đi dưới phố đông

Mẹ ơi biết không

Trời xanh rợp mát.

("Hàng me góc phố")

Bên cạnh sắc xanh của những chiếc lá me "lít nha lít nhít" còn có sắc vàng của hoa mai ngày Tết. Sắc mai ấy hòa hợp với sắc hồng của đào.

Theo gia đình bé

Vượt quãng đường xa

Mai vàng ra Bắc

Lạ lẫm quá ta!

Tình cờ biết mấy

Gặp thêm bạn đào

Hai má hồng ửng

Mai liền khẽ chào

…

Xuân đó đôi bạn

Kẻ Bắc người Nam

Cùng nhau sum họp

Lòng đầy hân hoan.

Là sắc màu rực rỡ của mâm ngũ quả: "trái sung xanh tươi", "trái dừa xanh mướt", "trái đu đủ vàng tươi", mãng cầu, trái xoài "vàng ươm", "thơm ngọt vị phù sa" (bài "Kể chuyện mâm ngũ quả").

Là sắc màu rực rỡ của pháo hoa: "Nào xanh, tím, vàng, cam, đỏ", "Rộn ràng tô thắm trời đêm" (bài "Những bông hoa nở trong đêm").

Là sắc hoa mỗi độ xuân về trên dòng kênh Tàu Hủ với những ghe xuồng tấp nập nối đuôi nhau "Xuồng trước rồi xuồng sau/Chở theo những màu sắc" với "Mai vàng rồi mai trắng/ Mai chiếu thủy, mào gà…", "Cùng tưng bừng khoe sắc" (bài "Dòng sông thay áo mới").

Thành phố ấy còn dậy lên những thanh âm của tiếng i a con trẻ, tiếng ve nỉ non, tiếng pháo hoa giòn giã…

Thành phố ấy còn tỏa hương thơm của li cà phê hẻm nhỏ; "hương dậy ngất ngây" của con đường thuốc Bắc Hải Thượng Lãn Ông; với hương cốm "gọi heo may về"…

Thành phố ấy còn có bé, có ông bà cha mẹ, có thầy cô bạn bè… những thế hệ nối tiếp nhau cùng dựng xây thành phố (bài "Bà và cháu"; "Thành phố của ông, thành phố của cháu").

Điều đáng quý ở thơ thiếu nhi Hồ Huy Sơn chính ở việc anh không cố gắng "giả giọng" hồn nhiên, cũng không nhồi nhét những bài học, thuyết giáo. Thơ anh đi ra từ đời sống, vì vậy nó căng tràn hơi thở của cuộc sống, réo rắt theo sự hối hả của nhịp sống. Những kiến thức mà nhà thơ đem vào những vần điệu giản dị ấy vì thế cũng thật nhẹ nhàng, không nặng nề xơ cứng.

Thơ viết cho thiếu nhi không phải ít, nhưng cái khéo của Hồ Huy Sơn đã đem được tiếng thơ đô thị vào trong những bài thơ trẻ con. Vì thế thành phố trong thơ anh không phải một thành phố mơ mộng sinh ra từ trí tưởng tượng, nó bắt rễ từ hiện thực, một hiện thực thơ mộng, sống động. Ở đó nhà thơ đã nắm bắt được những chuyển động tế vi của đời sống đô thị, khắc họa được những vận động đổi thay, sự phát triển dựa trên kế thừa.

Tuyển tập Thành phố bao điều lạ đã mở rộng thế giới thiếu nhi của Hồ Huy Sơn, một thế giới thơ ngày càng rộng hơn, bao quát hơn, một thế giới thơ đủ rộng cho những tiếng nói cười véo von con trẻ và cho cả tiếng lòng trầm tư của những người lớn, những người lớn sinh trưởng ở đây, hay những người lớn tha phương đến nương nhờ thành phố này.