Tháng Thanh niên 2026: Khi công nghệ trở thành “ngôn ngữ” mới của tuổi trẻ

Không còn dừng ở các hoạt động tình nguyện truyền thống, thanh niên đang từng bước khẳng định vai trò trong chuyển đổi số bằng những mô hình cụ thể, xuất phát từ nhu cầu thực tiễn. 

Từ bản đồ số do chính các đoàn viên xây dựng đến việc số hóa di tích, công nghệ đang được đưa vào đời sống theo cách gần gũi, hiệu quả, tạo ra giá trị thiết thực cho cộng đồng. Những kết quả này góp phần cụ thể hóa việc triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Chuyển đổi số bắt đầu từ thực tiễn cơ sở

Tại Quảng Trị, chuyển đổi số bắt đầu từ một bài toán nhu cầu tra cứu thông tin địa danh sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính. Thay vì thuê các đơn vị công nghệ với chi phí lớn, tuổi trẻ địa phương đã lựa chọn cách làm chủ động, tự xây dựng dữ liệu từ chính nguồn lực của mình.

Chia sẻ về ý tưởng này, Bí thư Tỉnh đoàn Quảng Trị Trần Thị Thu cho biết: "Chúng tôi mong muốn xây dựng một bản đồ số, giúp người dân trong và ngoài tỉnh, thậm chí bạn bè quốc tế, có thể tiếp cận thông tin về 78 xã, phường, đặc khu sau sáp nhập. Nhưng nghĩ là một chuyện, làm được lại là chuyện khác".

Thông qua cuộc thi xây dựng dữ liệu số, 100% cơ sở Đoàn tham gia thực hiện các video giới thiệu địa phương, cung cấp thông tin từ điều kiện tự nhiên đến văn hóa, con người và định hướng phát triển. Không dừng ở hình thức thuyết minh, nhiều đơn vị đã sáng tạo cách thể hiện, xây dựng các câu chuyện gắn với lịch sử và đời sống, tạo sức hấp dẫn cho sản phẩm. Từ hơn 80 sản phẩm được gửi về, dữ liệu được tổng hợp và tích hợp thành nền tảng bản đồ số chung. Với cách làm xã hội hóa, dự án gần như không sử dụng ngân sách nhưng vẫn hình thành được một công cụ tra cứu trực quan, phục vụ người dân và quảng bá hình ảnh địa phương.

Theo Bí thư Đoàn phường Nam Đông Hà Cao Hải Vân, clip không thực hiện theo kiểu truyền thống mà xây dựng như một câu chuyện của 3 thế hệ, thể hiện sự tiếp nối trong xây dựng quê hương. Điều thú vị nhất là nhận được sự tham gia nhiệt tình của người dân, từ cán bộ khu phố đến các em nhỏ.

Hiện nay, chỉ với vài thao tác truy cập, người dùng có thể tìm hiểu thông tin về từng địa phương, từ dữ liệu hành chính đến các video giới thiệu trực quan. Bản đồ số vì vậy không chỉ là công cụ tra cứu còn trở thành kênh quảng bá hình ảnh địa phương một cách sinh động. Từ một ý tưởng xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, "Quảng Trị on the map" đã cho thấy cách làm chuyển đổi số gần gũi, hiệu quả, đồng thời phản ánh tinh thần chủ động, sáng tạo của thanh niên trong việc đưa công nghệ phục vụ đời sống.

Tại Ninh Bình, chuyển đổi số được triển khai theo hướng toàn diện, trong đó nổi bật là việc số hóa hệ thống di tích, đặc biệt là các "địa chỉ đỏ". Thông qua mã QR, người dân và du khách có thể tiếp cận đầy đủ thông tin về lịch sử, kiến trúc và giá trị văn hóa của di tích ngay trên thiết bị di động. Đến nay, toàn tỉnh đã số hóa 228 địa chỉ đỏ, danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử văn hóa, với tổng giá trị trên 5 tỷ đồng. Nhiều công trình ứng dụng công nghệ hiện đại như VR360, 3D hay cổng tham quan trực tuyến, giúp tái hiện không gian lịch sử một cách sinh động, nâng cao trải nghiệm của người tiếp cận.

Song song với lĩnh vực di sản, thanh niên Ninh Bình còn tham gia mạnh mẽ vào các hoạt động chuyển đổi số trong đời sống xã hội. Toàn tỉnh đã thành lập 130 đội hình thanh niên tình nguyện hỗ trợ vận hành chính quyền địa phương hai cấp và cung cấp dịch vụ công trực tuyến, với hơn 2.600 lượt tình nguyện viên tham gia, hỗ trợ trên 110.000 lượt người dân. Đặc biệt, 2.380 tổ công nghệ số cộng đồng được triển khai theo phương châm "đi từng ngõ, gõ từng nhà", hỗ trợ hơn 1,2 triệu lượt người dân tiếp cận các nền tảng số, từ định danh điện tử đến dịch vụ công trực tuyến.

Dần hình thành một thế hệ "công dân số"

Năm 2025, phong trào "Tuổi trẻ sáng tạo" tiếp tục cho thấy sức lan tỏa mạnh mẽ, trở thành một trong những điểm nhấn trong hoạt động của tổ chức Đoàn. Không chỉ dừng ở khẩu hiệu, nhiều ý tưởng, sáng kiến của đoàn viên, thanh niên đã được hỗ trợ triển khai, góp phần giải quyết các vấn đề thực tiễn, đặc biệt trong lĩnh vực chuyển đổi số. Số lượng ý tưởng được hiện thực hóa tăng đáng kể, với hơn 12.000 sáng kiến được hỗ trợ.

Tại nhiều địa phương, các cuộc thi, diễn đàn sáng tạo về khoa học công nghệ được tổ chức theo hướng gắn với thực tiễn, khuyến khích thanh niên đề xuất giải pháp cho những vấn đề cụ thể của địa phương, xã hội. Từ đó, không chỉ tạo sân chơi, còn hình thành môi trường để ý tưởng được thử nghiệm, hoàn thiện và từng bước đi vào ứng dụng. Song song với đó, các hoạt động nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trẻ tiếp tục được chú trọng. Nhiều chương trình đào tạo, tập huấn, diễn đàn khoa học được tổ chức, tạo điều kiện để thanh niên tiếp cận trí tuệ nhân tạo, tri thức mới, phát triển kỹ năng và tư duy sáng tạo. Các hoạt động nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ được duy trì, với hàng trăm hội nghị, hội thảo, tọa đàm, góp phần hỗ trợ nhiều đề tài được triển khai trong thực tiễn.

Các sân chơi công nghệ quy mô lớn tiếp tục được tổ chức, từ các cuộc thi tin học, robotics đến các giải thưởng khoa học – công nghệ, qua đó phát hiện và tôn vinh những tài năng trẻ. Các chương trình nâng cao năng lực số, các cuộc thi đổi mới sáng tạo thu hút đông đảo thanh thiếu niên khắp cả nước tham gia, góp phần thúc đẩy tinh thần học hỏi, sáng tạo trong cộng đồng.

Đáng chú ý, các hoạt động không chỉ tập trung vào nhóm thanh niên có chuyên môn, còn mở rộng tới đông đảo đối tượng, hướng tới phổ cập kỹ năng số. Những mô hình như "không gian sáng tạo" trong trường học, diễn đàn sáng tạo trẻ hay các cuộc thi ý tưởng cộng đồng đã tạo điều kiện để nhiều bạn trẻ tiếp cận và tham gia vào quá trình sáng tạo.

Nhằm hỗ trợ vận hành chính quyền địa phương hai cấp sau thời điểm hợp nhất các đơn vị hành chính, tháng 7/2025, Trung ương Đoàn và Trung ương Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam triển khai các đội hình thanh niên tình nguyện hỗ trợ vận hành chính quyền địa phương hai cấp và cung cấp dịch vụ công trực tuyến tại cơ sở. Từ 1/7 đến 30/9/2025, đã có 48.928 đội hình với hơn 619.000 lượt tình nguyện viên tham gia, hỗ trợ 3.321 đơn vị cấp xã, 34 đơn vị cấp tỉnh và hơn 5,1 triệu lượt người dân thực hiện thủ tục hành chính.

Theo Bí thư Thứ nhất Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Bùi Quang Huy, thế hệ trẻ ngày nay đang kế thừa, thể hiện rõ những phẩm chất yêu nước, cần mẫn, thông minh, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm. Đây cũng là thế hệ "công dân số" được sinh ra và lớn lên trong hòa bình, được tiếp cận với những thành tựu vượt bậc của khoa học và công nghệ. Họ thông minh, năng động, sáng tạo, mang trong mình hoài bão lớn lao và khát vọng hội nhập mạnh mẽ và hơn hết, luôn thể hiện một niềm tin sắt son với Đảng; luôn xung kích trên những tuyến đầu thực hiện các nhiệm vụ mà đất nước cần.

Thời gian tới Trung ương Đoàn tiếp tục đặt trọng tâm vào việc nâng cao năng lực số cho thanh niên, coi đây là điều kiện quan trọng để thích ứng với bối cảnh phát triển mới. Các hoạt động tuyên truyền, giáo dục sẽ được triển khai theo hướng hiện đại hơn, kết hợp giữa hình thức trực tuyến và trực tiếp, tận dụng các nền tảng số để mở rộng khả năng tiếp cận.

Các chương trình đào tạo, tập huấn kỹ năng số được đẩy mạnh, không chỉ dừng ở kiến thức cơ bản mà từng bước tiếp cận các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn. Những sân chơi về công nghệ, đổi mới sáng tạo sẽ tiếp tục được tổ chức, tạo môi trường để thanh niên thử nghiệm ý tưởng và phát triển năng lực. Các chiến dịch truyền thông, diễn đàn, cuộc thi về công nghệ, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, blockchain cũng sẽ được triển khai mục tiêu thu hút tối thiểu 1 triệu lượt thanh niên mỗi năm; đồng thời tích hợp giáo dục an ninh mạng và đạo đức số. Phong trào "Bình dân học vụ số cho thanh niên" cũng được đẩy mạnh triển khai trên phạm vi toàn quốc (bao gồm hợp phần Bình dân học AI), phổ cập kiến thức công nghệ, kỹ năng số, kỹ năng sử dụng mạng an toàn, hướng tới mục tiêu 100% thanh thiếu nhi cơ bản làm chủ công nghệ số vào năm 2030.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực, việc hình thành một thế hệ "công dân số" không chỉ là mục tiêu, đã dần trở thành hiện thực. Với tinh thần chủ động, sáng tạo và khả năng thích ứng nhanh, thanh niên đang góp phần đưa chuyển đổi số đi từ chủ trương đến hành động, từ định hướng đến những giá trị cụ thể trong đời sống. Từ đó có thể thấy, công nghệ không chỉ là phương tiện mà đang trở thành cách thanh niên suy nghĩ, hành động và đóng góp cho xã hội một "ngôn ngữ" mới, giúp tuổi trẻ kết nối, sáng tạo và khẳng định vai trò của mình trong hành trình phát triển của đất nước.